مریم کلاهدوز تصریح کرد: بر اساس بررسیهای انجام شده، ضرورت تقویت برنامههای مکملیاری و پایش دقیق اجرای آنها بیش از هر زمان دیگری احساس میشود.
وی با بیان اینکه کمبود ویتامین D و کمخونی، مادران باردار و بزرگسالان را تهدید میکند، از شناسایی شیوع چشمگیر کمبود ویتامین D در میان بزرگسالان و مادران باردار خبر داد و بر ضرورت بازنگری و تقویت برنامههای مکملیاری و نظارت دقیق بر اجرای آنها تأکید کرد و این روند را زنگ خطری جدی برای سلامت عمومی جامعه دانست.
کلاهدوز در تشریح روند مطالعاتی که طی سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ در دانشگاه علوم پزشکی نیشابور به انجام رسیده است، بیان کرد: در این دوره زمانی، مجموعهای از شاخصهای کلیدی سلامت هماتولوژیک و بیوشیمیایی را در جمعیت تحت پوشش خود مورد بررسی و مقایسه قرار دادیم. این شاخصها شامل میزان هموگلوبین، سطح قند خون، پروفایل کامل چربی خون (لیپیدها) و همچنین سطح ویتامین D بود که در سه گروه مجزا شامل افراد زیر ۱۸ سال، افراد ۱۹ سال به بالا و زنان باردار مورد ارزیابی قرار گرفت.
وی نتایج این بررسیها را چالشبرانگیز توصیف کرد و افزود: یافتههای ما نشان میدهد که ویتامین D یکی از پیچیدهترین و نگران کنندهترین شاخصهای تغذیهای در جامعه هدف ماست. متأسفانه، درصد قابل توجهی از افراد بزرگسال و مادران باردار، سطحی پایینتر از حد مطلوب و استاندارد را از این ویتامین نشان میدهند. به طور خاص، مشاهده سطح ویتامین D کمتر از ۱۲ نانوگرم بر میلیلیتر در دوران بارداری، یک زنگ خطر آشکار است و ضرورت توجه جدی، شناسایی فعالانه، پیگیری مستمر و مداخله بهموقع در این گروه حساس را بیش از پیش ایجاب میکند.
کمخونی؛ مشکلی پایدار در گروههای آسیبپذیر
رئیس گروه بهبود تغذیه جامعه در معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی نیشابور، در ادامه به وضعیت شاخص هموگلوبین پرداخت و گفت: اگرچه روند تغییرات سطح هموگلوبین در فاصله سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴، نشان دهنده یک تغییر ناگهانی و شدید نبوده است، اما همچنان پدیده کمخونی به عنوان یک مسئله تکرارشونده و قابل توجه در گروههای حساس، به ویژه کودکان و مادران باردار، مطرح است.
کلاهدوز با اشاره به آمار مربوط به مادران باردار، توضیح داد: در گروه مادران باردار، مقادیر هموگلوبین در بازه ۱۰/۱ تا ۱۴ گرم در دسیلیتر متغیر بوده است. با این حال، وجود نمونههایی که سطوح پایینتری از این حد نرمال را نشان میدهند، خطر بالقوه بروز کمخونی در دوران بارداری را تأیید میکند.
وی خاطرنشان کرد: حفظ سطح مطلوب هموگلوبین در این دوران برای سلامت مادر و رشد بهینه جنین از اهمیت حیاتی برخوردار است، زیرا کمخونی میتواند پیامدهای نامطلوبی بر هر دو داشته باشد؛ بنابراین، رویکردهای پیشگیرانه، تشخیص زودهنگام و پیگیری دقیق وضعیت تغذیهای مادران باید در اولویت برنامههای بهداشتی قرار گیرد.
اختلالات چربی خون و قند؛ چالشهای متابولیک بزرگسالان
کلاهدوز همچنین در تحلیل مقایسهای میان گروههای سنی مختلف، به چالشهای متابولیک در بزرگسالان اشاره و اظهار کرد: با افزایش سن و تغییرات فیزیولوژیک طبیعی بدن، مانند دوران بارداری، اهمیت مدیریت و پایش مستمر شاخصهای سلامت افزایش مییابد. در حالی که در گروه سنی زیر ۱۸ سال، تمرکز اصلی بر چالشهای مرتبط با رشد، تغذیه دوران کودکی و فرآیندهای خونسازی است، در گروه بزرگسالان، نوسانات و اختلالات در شاخصهای متابولیک، از جمله کلسترول تام، کلسترول LDL (بد)، تریگلیسیرید و همچنین شاخصهای مرتبط با تنظیم قند خون، از مهمترین و پرتکرارترین چالشهای شناسایی شده به شمار میرود.
وی این وضعیت را هشداری جدی برای سلامت سیستم قلب و عروق دانست و افزود: تغییرات نامطلوب در پروفایل چربی خون و بروز اختلالات متابولیک، ارتباط مستقیمی با افزایش خطر ابتلا به بیماریهای قلبی-عروقی دارد. این یافتهها بر ضرورت توجه بیشتر به اصلاح الگوهای تغذیهای، تشویق به فعالیت بدنی منظم، کنترل وزن و پایش دورهای و منظم شاخصهای سلامت در میان جمعیت بزرگسال تأکید میکند.
تأکید بر اجرای دقیق و کیفی برنامه مکملیاری
رئیس گروه بهبود تغذیه جامعه در معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی نیشابور، یکی از محورهای مهم مداخله برای بهبود وضعیت تغذیهای گروههای هدف را، اجرای صحیح، دقیق، نظاممند و باکیفیت برنامه مکملیاری عنوان کرد و توضیح داد: تضمین اثربخشی برنامههای مکملیاری تنها به تأمین و توزیع فیزیکی مکملها محدود نمیشود. بلکه آموزش صحیح و مستمر گروههای هدف، پیگیری مداوم روند مصرف و نظارت بر کیفیت اجرای برنامه، اهمیت اساسی دارد.
وی در این خصوص، نقش و مسئولیت مراقبان سلامت، ماماها، مراقبان سلامت ناظر در مراکز و پایگاههای بهداشتی و کارشناسان تغذیه را حیاتی خواند و تصریح کرد: این افراد باید با افزایش آگاهی خود و گروههای هدف، روند مصرف مکملها را به صورت مستمر پیگیری کنند تا از اثربخشی حداکثری این برنامهها اطمینان حاصل شود.
کلاهدوز در ادامه، بر لزوم تعامل سازنده و گستردهتر با سازمان آموزش و پرورش در اجرای برنامه مکملیاری دانشآموزان تأکید و بیان کرد: تأمین و توزیع مناسب مکملهای ویتامینی و املاح معدنی برای کلیه گروههای هدف، از جمله کودکان، نوجوانان، مادران باردار و شیرده، میانسالان و سالمندان، باید با رعایت کامل دستورالعملهای کشوری و تحت نظارت دقیق صورت گیرد.
وی خاطرنشان کرد: اجرای راهکارهای عملیاتی که بتواند چالشهای موجود را برطرف سازد، کیفیت برنامههای مکملیاری را ارتقا دهد و میزان پایبندی افراد به مصرف منظم مکملها را افزایش دهد، میتواند نقش بسزایی در بهبود شاخصهای تغذیهای و پیشگیری از بروز پیامدهای نامطلوب ناشی از کمبودهای تغذیهای ایفا کند.
کلاهدوز نتایج این پژوهشها را دلیلی قاطع بر اهمیت تقویت مداخلات تغذیهای، استمرار برنامه مکملیاری، آموزشهای هدفمند و نظارت مستمر بر اجرای آن، به ویژه در گروههای حساس جامعه دانست و تأکید کرد: این موارد باید به عنوان یکی از اولویتهای اصلی و راهبردی در حوزه سلامت و تغذیه جامعه مورد توجه ویژه قرار گیرد.
