در همین حال، طبق بیانیهای که این هفته از سوی دو کشور منتشر شد، ایران و عمان علاوه بر توافق بر سر یک مسیر ترانزیت جدید برای کشتیهایی که از تنگه عبور میکنند، توافق کردهاند که یک پروژه مشترک برای پاکسازی مینها از تنگه اجرا کنند. قبل از شروع جنگ، تقریباً ۱۳۰ کشتی هر روز از این تنگه عبور میکردند و حدود یک پنجم از نفت و گاز طبیعی جهان را از تولیدکنندگان خلیج فارس حمل میکردند.
تحلیلگران میگویند ارزیابی ایالات متحده مبنی بر پاکسازی مینها از خطوط کشتیرانی کلیدی احتمالاً معتبر است. اما این بدان معنا نیست که هرمز لزوماً کاملاً عاری از مین است - یا اینکه کشتیرانی تجاری میتواند با خیال راحت به سطح قبل از جنگ بازگردد.
تعداد کمی از مینهای «در حال حرکت» یا ناشناخته ممکن است خارج از خطوط کشتیرانی به شدت تحت نظارت باقی بمانند، در حالی که ایران توانایی کاشت مینهای بیشتر را حفظ کرده است. کارشناسان همچنین هشدار دادند که مینها تنها یکی از جنبههای تهدیدی هستند که کشتیهایی که نیاز به عبور از تنگه هرمز دارند، با آن مواجه هستند. با توجه به عدم توافق آتشبس و اعلام آنچه ایالات متحده آن را «روز D اقتصادی» تحریمها علیه ایران توصیف کرده است، چشمانداز جنگ آشکار جدید همچنان پابرجاست.
این عدم قطعیت هزینه زیادی دارد. طبق گزارشی که توسط S&P Global در ماه ژوئیه منتشر شد، از زمان آغاز جنگ، هزینههای بیمه خطر جنگ برای کشتیهایی که از این آبراه عبور میکنند از بین ۱ تا ۳ درصد ارزش بدنه کشتی به بین ۷.۵ تا ۱۰ درصد ارزش بدنه افزایش یافته است. کارشناسان میگویند حق بیمه خطر جنگ احتمالاً همچنان بالا خواهد ماند و بسیاری از شرکتهای کشتیرانی تمایلی به از سرگیری ترانزیت از تنگه هرمز ندارند.
مینهای ارزان، هزینه بالا
هفتهها پس از آغاز جنگ در اواخر فوریه، شورای دفاع ملی ایران اعلام کرد که هر گونه تلاشی از سوی «دشمن» برای هدف قرار دادن سواحل یا جزایر ایران منجر به مینگذاری در تنگه هرمز خواهد شد. برای مدتی، مشخص نبود که آیا تهران بلوف میزند یا خیر. اما به زودی شواهدی مبنی بر استقرار مینها آشکار شد، گرچه ایران هرگز این موضوع را به طور کامل تأیید نکرده است.
در 30 مه، مرکز امنیت دریایی عمان پس از مشاهده «شیئی مشکوک به مین شناور» در نزدیکی تنگه، به اپراتورهای کشتیرانی هشدار داد که احتیاط کنند. سه روز بعد، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، به کمیته روابط خارجی سنا گفت که ایران «بخشهای بزرگی از هرمز - آبهای بینالمللی - را مینگذاری کرده است».
سپس، در اطلاعیهای در 11 ژوئن، نیروی دریایی آلمان با استناد به اطلاعات دریافتی از نیروی دریایی ایالات متحده و بریتانیا، اعلام کرد که مینها در چهار مکان در اطراف تنگه گزارش شدهاند، اگرچه نمیتواند موقعیت آنها را تأیید کند. بریتانیا، فرانسه و آلمان همگی کشتیهای جنگی یا تجهیزات مینروبی را در منطقه مستقر کردهاند تا برای عملیات احتمالی مینروبی آماده شوند.
تحلیلگران دریایی تخمین میزنند که ایران بین ۲۰۰۰ تا ۶۰۰۰ مین ذخیره دارد که بسیاری از آنها تولید داخل هستند. اسکات ساویتز، مهندس ارشد موسسه تحقیقاتی RAND که در عملیات و فناوریهای دریایی تخصص دارد، گفت که ایران هم مینهای سنتی لنگر انداخته و هم سلاحهای پیچیدهتر را در اختیار دارد.
مینهای دریایی میتوانند شامل مینهای تماسی لنگری باشند که هنگام برخورد کشتی با آنها منفجر میشوند، در حالی که «مینهای کف» پیچیدهتر روی بستر دریا قرار میگیرند و با تشخیص اثر مغناطیسی یا صوتی کشتی در بالا، از حسگرهایی برای ایجاد انفجار استفاده میکنند.
پاکسازی به معنای بدون ریسک نیست
ساعاتی پس از آنکه ترامپ روز سهشنبه اعلام کرد مینها از تنگه هرمز پاکسازی شدهاند، مرکز مشترک اطلاعات دریایی اعلام کرد «خطر مداوم رها شدن مینهای شناور یا مینهای ناشناخته» در داخل و نزدیکی طرح جداسازی ترافیک تنگه وجود دارد. مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا در پستی در X اعلام کرد که «مناطق خطرناک مین» هنوز فعالند. بنابراین، اپراتورهای کشتیرانی باید به چه کسی توجه کنند؟
اما اثبات اینکه خطوط اصلی کشتیرانی «پاک» هستند، به معنای تضمین حذف یا غیرفعال شدن تک تک مینها نیست و حتی اگر هر مین شناختهشده فعلی برای ایالات متحده نابود شده باشد، ایران توانایی استقرار مینهای بیشتر را حفظ میکند.
خود پاکسازی مین - که به عنوان اقدامات متقابل مین (MCM) شناخته میشود - یک فرآیند پرزحمت و خطرناک است. طبق گزارش موسسه تحقیقات سیاست خارجی (FPRI)، سالها غفلت نهادی، قابلیتهای اختصاصی مقابله با مین نیروی دریایی ایالات متحده را تا کمی قبل از شروع جنگ تضعیف کرده است.
ایالات متحده از آن زمان برای عملیات هرمز خود به ترکیبی از کشتیهای جنگی و سیستمهای بدون سرنشین متکی بوده است. سنتکام اعلام کرد که دو ناوشکن موشکانداز هدایتشونده نیز با شروع ماموریت پاکسازی در ماه آوریل وارد تنگه شدند و متعاقباً پهپادهای زیرآبی به این تلاش پیوستند.
چرا ممکن است کشتیرانی به زودی به حالت عادی بازنگردد
در نهایت، حذف مینها از خطوط کشتیرانی تنها بخشی از محاسباتی را که اپراتورهای کشتیرانی و بیمهگران با آن مواجه هستند، برطرف میکند. یک ابرنفتکش و محموله نفت خام آن میتواند حدود ۳۰۰ میلیون دلار ارزش داشته باشد، به این معنی که بیمهگران ریسک جنگ، شرکتهای نفتی و اپراتورهای نفتکش احتمالاً قبل از ارسال مجدد کشتیها از طریق تنگه، شواهد محکمی مبنی بر ایمن بودن عبور از آن را مطالبه خواهند کرد.
با این حال، نشانههایی وجود دارد که صنعت کشتیرانی در حال سازگاری با واقعیتهای جدید در دریا است. برای مثال، بلومبرگ در اوایل این ماه گزارش داد که بازوی تجاری شرکت ملی نفت ابوظبی پیشنهاد میدهد محمولههای نفتی عراق را از طریق تنگه هرمز عبور دهد، به این صورت که کشتیها سفرهای کوتاهی را با فرستندههای خاموش خود انجام دهند و سپس محمولهها را به کشتیهای دیگر در خارج از خلیج فارس منتقل کنند.
این تحول در حالی رخ میدهد که امارات متحده عربی هفته گذشته تحریم نامحدود تجارت با ایران را اعلام کرد. عربستان سعودی هم به سمت انتقال کشتی به کشتی و معرفی یک طرح بیمهای تحت حمایت دولت در حال حرکت است.
در نهایت، پاکسازی مین معیار قابل اعتمادی برای «امن» بودن هرمز نیست. خطر بزرگتر برای کشتیرانی در امتداد تنگه همچنان «پهپادها و موشکهای کروز و بالستیک ضد کشتی» است که از سرزمین اصلی ایران شلیک میشوند. در حال حاضر، این حملات فروکش کردهاند، اما تقابل اساسی بین واشنگتن و تهران همچنان حل نشده - و باعث شده است صاحبان کشتی و شرکتهای بیمه این احتمال را که این آبراه بار دیگر به میدان نبرد تبدیل شود، بررسی کنند.
