[علی دارابی] ایران و فرهنگ گفت‌وگو

در زمانه و جهان پرآشوب کنونی که جنگ جایگزین صلح و منازعه شده، جای گفت‌وگو را گرفته و ناامنی، بحران‌ها، مخاطرات طبیعی و پیامدهای فزاینده تغییرات اقلیمی، نه تنها زندگی جوامع که پیوندهای فرهنگی و استمرار میراث زنده آنان را با تهدید روبرو ساخته است، این «فرهنگ» است که می‌تواند به عنوان «زبان گفت‌وگو» در زمانه گسست، زمینه همدلی در هنگامه اختلاف و رشته‌ای برای حفظ پیوند میان ملت‌هایی باشد که تاریخ و میراث‌شان بسیار فراتر از مرزهای جغرافیایی و سیاسی امروز با یکدیگر تنیده شده است. 

در تعریف فرهنگ گفته شده است: «مجموعه‌ای پیچیده از دانش‌ها، باورها، هنرها، قوانین، اخلاقیات، عادات است و هر چه که فرد به عنوان عضوی از جامعه، از جامعه خویش فرا می‌گیرد». فرهنگ به وسیله فرایند جامعه پذیری، به نسل بعدی منتقل می‌شود، در حالی که ژنتیک به وسیله وراثت. 

در شاهنامه، اثر حماسی حکیم ابوالقاسم فردوسی، نزدیک به ۹۰ بیت درباره فرهنگ آمده است. در دیوان حافظ و آثار سعدی و بسیاری از شاعران بزرگ ایران و جهان نیز «فرهنگ» از جایگاه والایی برخوردار است. 

استاد علامه «محمد تقی جعفری» در کتاب «فرهنگ پیرو، فرهنگ پیشرو»، فرهنگ را «کیفیت یا شیوه بایسته و شایسته بر آن دسته از فعالیت  های حیات مادی و معنوی انسان‌ها» می‌داند «که مستند به طرز تعقل سلیم و احساسات تصعید شده آنان در حیات معقول تکاملی باشد». 

و «آنتونی گیدنز»، فرهنگ را «به مجموعه شیوه‌های زندگی اعضای یک جامعه» اطلاق می‌کند. 

فرهنگ فراتر از ساحت‌های سیاسی، اقتصادی، نظامی، امنیتی است، چرا که همواره بن بست‌ها را می‌شکند و ابنای جامعه بشری را به صلح، مدارا، گفت‌وگو، تعامل و روا داری و توسعه پایدار دعوت می‌کند. 

از توسعه پایدار سخن رفت که فرهنگ هدف مغفول و مهجور آن است. یونسکو (سازمان آموزشی، علمی، فرهنگی، سازمان ملل متحد) برای نخستین بار جامع‌ترین تصویر جهانی از سیاست‌های فرهنگی را با پوشش همه مناطق و بخش‌های فرهنگی ارائه کرد. تصویری که مبتنی بر ۱۲۰۰ گزارش ملی و محلی در فاصله سالهای ۲۰۲۴-۲۰۱۹ را در بر می‌گیرد و چگونگی ترویج فرهنگ از طریق سیاستگذاری عمومی در کشورهای مختلف را ترسیم می‌کند.  …