بازی متفاوت عمان در زمین تنگه هرمز

آرمان امروز-سرویس دیپلماسی: زمانی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، برای نخستین بار عمان را به بمباران تهدید کرد، مقام‌های این کشور شوکه شدند و ابتدا با خود فکر کردند که شاید او حرفش را اشتباه زده است. اما تهدید دوباره ترامپ در این هفته، در کشوری که سال‌ها برای خود نقشی به‌عنوان قدرت میانجی و بی‌طرف خاورمیانه ایجاد کرده، عمدتاً با واکنش‌های حاکی از کلافگی روبه‌رو شد.

ترامپ روز دوشنبه در یک مصاحبه تلفنی با تری یینگست، خبرنگار شبکه فاکس‌نیوز، گفت: «اگر عمان سر راه قرار بگیرد، آن‌ها را به‌طور وحشتناکی بمباران خواهیم کرد.»

ترامپ همان روز، در گفت‌وگو با خبرنگاران، افزود: «فکر نمی‌کنم [عمان] خیلی خوب رفتار کرده باشد، اما خیلی راحت با آن‌ها برخورد خواهیم کرد؛ همان‌طور که با دیگران برخورد می‌کنیم.»

به نظر می‌رسید ترامپ به مذاکرات موازی عمان با ایران درباره مسیرهای کشتیرانی در تنگه هرمز اشاره می‌کند؛ آبراه باریکی که پیش از بسته‌شدن عملی آن، ۲۰ درصد از محموله‌های نفتی جهان از آن عبور می‌کرد.

ایران که در پی اعمال عوارض بر تردد کشتی‌های تجاری از مسیر شمالی مورد نظر خود است، به کشتی‌هایی که از این تنگه عبور می‌کنند و از یک کریدور تحت حفاظت نیروی دریایی آمریکا، در امتداد سواحل عمان، استفاده می‌کنند، شلیک کرده است.

روز دوشنبه، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران گفت مسقط و تهران درباره این آبراه که میان دو کشور قرار دارد، به یک «تفاهم» دست یافته‌اند و در حال تلاش برای نهایی‌کردن یک بیانیه مشترک هستند.

برخی مقام‌های آمریکایی نگرانند که این توافق شامل «هزینه خدمات» برای عبور کشتی‌ها باشد؛ اقدامی که عملاً می‌تواند اهرم نفوذ ایران بر تنگه هرمز را تثبیت کند؛ تنگه‌ای که پیش از جنگ، برای کشتیرانی تجاری آزاد بود. عمان برنامه‌ای برای ایجاد نظام مشترک دریافت عوارض را رد کرده است.

پس از انتشار گزارش‌هایی مبنی بر اینکه عمان و ایران درباره وضع هزینه برای عبور کشتی‌ها گفت‌وگو کرده‌اند، ترامپ در ماه مه از مسقط خواست «رفتار مناسبی داشته باشد… وگرنه مجبور خواهیم شد آن‌ها را منفجر کنیم.» اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، نیز هشدار داد که اگر عمان برای دریافت هزینه عبور با ایران همکاری کند، با تحریم مواجه خواهد شد.

چند مقام کنونی و سابق عمانی که با شرط حفظ نامشان گفت‌وگو کردند، تهدید اخیر ترامپ را با بی‌اعتنایی کنار گذاشتند. برخی از آن‌ها متعجب بودند و اشاره کردند که عمان دولت آمریکا را در جریان مذاکرات خود با ایران قرار داده است.

یک منبع در مسقط که با دیدگاه مقام‌های عمانی آشناست، گفت: «ما متحیریم. ترامپ در تلاش است برای شکست جنگ یک قربانی پیدا کند. صادقانه بگویم، ما این موضوع را جدی نمی‌گیریم.»

یک دیپلمات سابق عمانی نیز همین دیدگاه را مطرح کرد و گفت: «مسقط دارد به این واقعیت عادت می‌کند که چنین تهدیدهایی بارها و بارها شنیده می‌شوند.»

روابط آمریکا و عمان به سال ۱۸۳۳ بازمی‌گردد؛ زمانی که ایالات متحده نخستین پیمان خود را با یک کشور عربی حوزه خلیج فارس امضا کرد. دو کشور در سال ۲۰۰۹ یک توافق تجارت آزاد امضا کردند و عمان از سال ۲۰۱۹ به کشتی‌های نیروی دریایی آمریکا دسترسی رسمی به بنادر دُقم و صلاله را داده است.