سرمقاله اعتماد/ روبیو سخنگوی کدام غرب کدام تمدن | آخرین خبر

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه امریکا، هفتم اکتبر در آتن و در برابر یادمان‌های تمدن یونان باستان، از ضرورت بازگشت غرب به عظمت تاریخی خود سخن گفت. او با یادآوری جنگ‌های ایران و یونان، از شجاعت، رقابت، افتخار و اراده برتری‌جویی به عنوان سرچشمه شکوفایی تمدن غرب ستایش کرد. اما پرسشی بنیادی در برابر این روایت قرار دارد: روبیو سخنگوی کدام غرب و کدام تمدن است؟ غربی که عظمت خود را در پیروزی نظامی و فرمانروایی بر دیگران می‌جوید یا غربی که دستاوردهای سیاسی‌اش را در آزادی، برابری، مردم‌سالاری و مهار قدرت می‌بیند؟ اهمیت این پرسش هنگامی آشکارتر می‌شود که نقد سخنان روبیو را نه از تهران، بلکه از درون جامعه فکری غرب بشنویم. فرانسیس فوکویاما، نظریه‌پرداز شناخته‌ شده امریکایی، در مقاله «تیموس و سیاست خارجی امریکا» منتشر شده در دوازدهم اکتبر، مستقیما به سخنرانی روبیو پاسخ داده است. او می‌نویسد: به نظر می‌رسد نویسندگان سخنان وزیر خارجه آثارش را خوانده‌اند، اما روبیو مفهوم اصلی آنها را به ‌درستی درک نکرده است. موضوع اختلاف، مفهوم یونانی «تیموس» است؛ میل انسان به افتخار، احترام و به ‌رسمیت ‌شناخته‌ شدن. روبیو آن را نیروی پیش‌برنده تمدن می‌خواند. فوکویاما اهمیتش را می‌پذیرد، اما هشدار می‌دهد که این میل دو چهره دارد: می‌تواند سرچشمه شجاعت، آفرینندگی و پیشرفت باشد یا به سلطه‌گری، خودکامگی و ویرانی بینجامد. تفاوت در هدفی است که قدرت دنبال می‌کند و محدودیت‌هایی که بر آن حاکم است. فوکویاما در کتاب «پایان تاریخ و انسان واپسین» میان دو گونه میل به شناخته‌ شدن تمایز می‌گذارد: «ایزوتیمیا»، خواست برخورداری از احترام و کرامت برابر و «مگالوتیمیا» میل به برتری و ممتاز بودن. مفهوم نخست از پایه‌های مردم‌سالاری مدرن است و دومی نیز می‌تواند نیروی محرکه پیشرفت باشد؛ مشروط بر آنکه در چارچوب قانون، اخلاق و مسوولیت اجتماعی مهار شود. او برای نشان ‌دادن این دوگانگی، از جورج واشنگتن، آبراهام لینکلن و وینستون چرچیل در یک ‌سو و هیتلر، استالین و پل پوت در سوی دیگر نام می‌برد.   …