بحران برق اصفهان و تاب‌آوری

فرقی نمی‌کند آغاز یک روز باشد یا عصر داغ مردادماه؛ نگاه بسیاری از اصفهانی‌ها به ساعت دوخته شده تا زمان پایان قطعی دوساعته برق فرا برسد. اول خرداد امسال بود که معاون توسعه و پیش‌بینی اداره‌کل هواشناسی استان اصفهان خبر داد اصفهان در تابستان ۱۴۰۵ شرایط گرم‌تری را نسبت به سال گذشته تجربه می‌کند و میانگین دما در بسیاری از مناطق بین ۱ تا ۳ درجه سانتی‌گراد افزایش می‌یابد. اوج گرمای تابستان معمولاً از نیمه دوم مردادماه آغاز می‌شود و در این بازه زمانی، ماندگاری هوای گرم در سطح استان بیشتر می‌شود. آنچه تابستان امسال را نسبت به سال قبل متفاوت می‌کند، فقط افزایش عدد دما نیست، بلکه تداوم گرما در ساعات طولانی روز است؛ به این معنا که گرما در بازه زمانی بیشتری از شبانه‌روز احساس می‌شود. به گفته «نوید حاجی‌بابایی»، معاون پیش‌بینی اداره‌کل هواشناسی اصفهان، تا پایان شهریور بارش قابل‌توجهی هم برای این استان پیش‌بینی نمی‌شود.

همین افزایش دما، مصرف برق را در استان اصفهان بالا برده است. به گفته سخنگوی صنعت برق اصفهان، میزان تقاضای مصرف برق استان، با توجه به افزایش دمای هوا، به حدود ۵۲۰۰ مگاوات رسیده است. از این میزان، حدود ۴۴۰۰ مگاوات از طریق ظرفیت نیروگاه‌های آبی، حرارتی و سایر منابع تولید داخل استان تأمین می‌شود و حدود ۷۰۰ تا هزار مگاوات نیز از طریق شبکه سراسری دریافت می‌شود.

«داود قاسمی» علت ناترازی شبکه برق را فقط متوجه استان اصفهان نمی‌داند و معتقد است ناترازی در کل کشور وجود دارد و باید مدیریت شود. او به «پیام ما» می‌گوید: «به‌دلیل پایداری هوای گرم در استان اصفهان و افزایش میانگین دما بین ۲ تا ۳ درجه، افزایش شدید تقاضای مصرف برق نیز رخ داده است. از سوی دیگر، حدود ۱۱ تا ۱۲ هزار مگاوات ناترازی داخل کشور در بخش تولید و مصرف، به‌دلیل روزهای گرم تابستانی وجود دارد. اگر بخواهیم شبکه برق پایدار باشد، باید بتوانیم این ۱۱ هزار مگاوات را مدیریت کنیم. اعمال محدودیت در بخش خانگی یکی از راهکارهای ایجاد تعادل در شبکه برق است.»

قاسمی تأکید می‌کند که برنامه خاموشی‌های دوساعته در اصفهان تا ۳ هفته آینده به پایان می‌رسد و ادامه می‌دهد: «محدودیت‌ها در بخش خانگی تا آخر مرداد تمام می‌شود، اما همچنان همکاری شهروندان در مدیریت مصرف برق لازم و ضروری است. اجرای برنامه‌های مدیریت مصرف در بخش‌های خانگی در کشور تا ۲۰۰۰ مگاوات به ظرفیت شبکه برق کمک کرده است.»

با وجود اعلام ادامه محدودیت‌ها تا پایان مرداد، هنوز مشخص نیست اگر موج گرما ادامه پیدا کند، آیا این زمان تمدید می‌شود یا خیر. خاموشی شبانه

محدودیت‌های اعمال‌شده برای مشترکان خانگی معمولاً دوساعته است و این‌طور که سخنگوی صنعت برق می‌گوید، بین ساعات ۱۰ تا ۱۸ اعمال می‌شود. اما برخی شهروندان از خاموشی در ساعات شب گلایه‌مند هستند. «رضا صابری»، یکی از ساکنان اصفهان، به «پیام ما» می‌گوید: «چندین بار برق خانه ما در ساعات شب قطع شد. وقتی برق از ساعت ۱۰ شب قطع می‌شود و تا ساعت ۱۲ ادامه دارد، عملاً برنامه زندگی خانواده به هم می‌ریزد. مجبوریم تا حوالی نیمه‌شب بیدار بمانیم تا بعد از وصل‌شدن برق، وسایل برقی را بررسی کنیم و مطمئن شویم مشکلی برایشان پیش نیامده است و سالم هستند.»

قاسمی علت را این‌گونه توضیح می‌دهد: «از ساعت ۶ عصر تا ۱۲ شب برنامه‌های احتمالی خاموشی وجود دارد که به‌ندرت اتفاق می‌افتد و اگر شرایط شبکه برق واقعاً نیاز داشته باشد، خاموشی اعمال می‌شود و در غیر این صورت، خاموشی در این ساعات رخ نمی‌دهد.» اگرچه شرکت برق از شهروندان می‌خواهد برای بررسی خسارت به ادارات برق مراجعه کنند، اما هنوز مشخص نیست این روند چه مدت زمان می‌برد، چند درصد پرونده‌ها به پرداخت خسارت منجر می‌شود و چه تضمینی برای جبران خسارت مشترکان وجود دارد. خسارت لوازم برقی

این شهروند اصفهانی معتقد است قطعی برق یک طرف ماجراست، اما نوسانات برق خسارت بیشتری به مردم می‌زند. او ادامه می‌دهد: «وسایل برقی خانه در معرض آسیب قرار گرفته‌اند و هیچ تضمینی هم برای جلوگیری از این خسارت‌ها وجود ندارد.» سخنگوی صنعت برق اصفهان، اما با اشاره به پایش دائمی شاخص‌ها و پارامترهای شبکه برق استان می‌گوید: «شهروندان در صورت خسارت لوازم برقی ناشی از نوسانات برق لازم است به اداره برق منطقه خود مراجعه کنند تا با حضور کارشناس، مسئله بررسی شود.» کارهای اداری ناتمام

یکی دیگر از شهروندان اصفهان از اختلالی که ساعات طولانی قطع برق در زمان کار ادارات ایجاد کرده، ناراضی است و به «پیام ما» می‌گوید: «برای انجام یک کار اداری گاهی ۲ ساعت معطل می‌شویم، چون اداره‌ای که به آن مراجعه کرده‌ایم، برق ندارد. مردم زمان و هزینه صرف می‌کنند تا به کار اداری خود برسند، اما بدون انجام کار مجبوریم به خانه برگردیم و عملاً یک روز کاری را از دست می‌دهیم. ما که نمی‌دانیم برق آن اداره که در محل دیگری قرار دارد، در چه بازه زمانی قطع می‌شود.»

هرچند سخنگوی صنعت برق اصفهان در پاسخ به نارضایتی اهالی در این‌باره می‌گوید که جدول خاموشی‌ها برنامه‌ریزی شده و در اختیار مشترکان قرار می‌گیرد، بااین‌حال، چالش‌هایی مثل محدودیت در استفاده از آسانسور و پله‌برقی فروشگاه‌ها و اداره‌ها را هم باید به نارضایتی اضافه کرد. «تورج حسنی» که شغل آزاد دارد، ساعت طولانی خاموشی در طول روز را با ایجاد مشکل در کسب‌وکارها همراه می‌داند و ادامه می‌دهد: «وقتی برق مغازه مثلاً از ساعت ۱۲ تا ۱۴ می‌رود، یخچال‌ها از کار می‌افتند، فروش مختل می‌شود و بعد از وصل‌شدن برق هم مدتی طول می‌کشد تا تجهیزات دوباره به شرایط عادی برگردند و عملاً ما آن روز را از دست داده‌ایم.» طرحی برای کشاورزان

پیامدهای خاموشی در روزهای گرم تابستان در اصفهان فقط به بخش خانگی محدود نمی‌شود. در بخش کشاورزی، از کار افتادن چاه‌های آب، روند آبیاری را مختل کرده و در دامداری‌ها و مرغداری‌ها نیز قطع برق و از کار افتادن سیستم‌های تهویه در گرمای شدید تابستان، خطر افزایش تلفات دام و طیور را به‌همراه دارد. سخنگوی صنعت برق اصفهان با اشاره به طرحی که با همکاری کشاورزان برای حفظ پایداری شبکه برق در حال اجراست، می‌گوید: «برنامه مدیریتی برای قطع برق در بخش کشاورزی برای بهره‌بردارانی که پروانه بهره‌برداری دارند، بین ساعت ۱۰:۳۰ تا ۱۵:۳۰ به قوت خود باقی است و در طرف مقابل، در ۱۹ ساعت باقی‌مانده شبانه‌روز، طی ماه‌های مرداد و شهریور امکان استفاده از برق رایگان خواهند داشت.» کشاورزان اصفهانی، اما می‌گویند خسارتی که از ساعات بی‌برقی شامل حالشان می‌شود، با برق رایگان جبران نمی‌شود. دستگاه‌های رمزارز و سرقت برق

در چالش برنامه‌ریزی برای خاموشی‌ها از سوی اداره برق و مدیریت مصرف از سوی شهروندان، بحث سرقت برق هم نیازمند نظارت است؛ سرقتی که از سوی دستگاه‌های رمزارز اتفاق می‌افتد. سخنگوی صنعت برق اصفهان در پاسخ به چگونگی نظارت‌ها در این زمینه می‌گوید: «در مدت یک ماه اخیر از برخی صنایع دستگاه رمزارز کشف شده و به مدت یک هفته کامل برقشان قطع شد. در همین چند روز اخیر نیز تصویب شد که اگر در داخل مجموعه صنعتی رمزارز پیدا شود، علاوه‌بر جمع‌آوری اشتراک برق آن صنعت، به مدت یک ماه برق نخواهد داشت.» قانون می‌گوید که تخصیص انرژی تولیدی نیروگاه تجدیدپذیر برای استخراج رمزارز بلامانع است. به پنل‌های خورشیدی امیدوار باشیم؟

آمار می‌گوید ۱۰ استان شامل اصفهان، یزد، مرکزی، کرمان، قزوین، خراسان رضوی، البرز، فارس، آذربایجان شرقی و سمنان، استان‌های پیشرو در نصب نیروگاه‌های تجدیدپذیر به شمار می‌روند. طبق آمار پاییز ۱۴۰۴، استان اصفهان با ۳۴۷.۸۵ مگاوات مقام نخست استان‌های پیشرو در ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر را دارد و با ۳۳۱.۸۵ مگاوات نیز مقام نخست ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی را به خود اختصاص داده است. بااین‌حال، مردم اصفهان همچنان با قطعی‌های مکرر برق دست‌وپنجه نرم می‌کنند و انتظار دارند با توسعه ظرفیت، مشکلات خاموشی و نوسانات برق کاهش پیدا کند. پرسش مهم اینجاست که اگر اصفهان در توسعه نیروگاه‌های خورشیدی پیشتاز کشور است، چرا شهروندان هنوز اثر ملموسی از این سرمایه‌گذاری در کاهش خاموشی‌ها احساس نمی‌کنند؟

سخنگوی صنعت برق اصفهان می‌گوید: «امیدواریم تا پایان برنامه هفتم توسعه به ظرفیت تولید ۵۳۰۰ مگاواتی در ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی در اصفهان برسیم. در اداره برق منطقه اصفهان نیز دفتر جذب سرمایه‌گذاری انرژی‌های خورشیدی راه‌اندازی شده تا به‌صورت مستقیم به نمایندگی از سازمان انرژی تجدیدپذیر و بهره‌وری ایران و استانداری اصفهان، مجوزهای لازم را در اختیار سرمایه‌گذاران اصفهانی قرار دهد و با سرعت قابل‌قبولی بحث احداث و توسعه نیروگاه‌های خورشیدی را پیش ببریم.»

تابستان اصفهان همچنان ادامه دارد و با افزایش دما، فشار بر شبکه برق نیز بیشتر می‌شود. مسئولان، مدیریت مصرف را راه عبور از روزهای گرم می‌دانند و شهروندان نیز ناچارند بخشی از بار این مدیریت را به دوش بکشند؛ اما آنچه می‌تواند همراهی مردم را تقویت کند، شفافیت بیشتر در برنامه خاموشی‌ها، کاهش نوسانات برق و پاسخگویی درباره خسارت‌های واردشده به لوازم برقی است.