هزینه جنگ و ضرورت بازگشت به خردورزی - دیپلماسی ایرانی

دیپلماسی ایرانی: جنگ را می‌توان با فرمانی آغاز کرد، اما آیا می‌توان پیامدهای آن را نیز با همان فرمان مهار کرد؟ تجربه رویارویی ایران و آمریکا بار دیگر نشان داد که میان آغاز عملیات نظامی و دستیابی به اهداف سیاسی فاصله‌ای جدی وجود دارد. قدرت آتش و برتری فناوری می‌توانند سرنوشت نبردها را تغییر دهند، اما لزوماً به تحقق اهداف راهبردی نمی‌انجامند. جنگ در میدان نظامی آغاز می‌شود، ولی سرانجام آن در عرصه سیاست، اقتصاد و زندگی مردم رقم می‌خورد.

برای ارزیابی این جنگ باید میان برتری نظامی، موفقیت راهبردی و تأمین منافع ملی تفاوت گذاشت. ممکن است کشوری آسیب فراوان ببیند، اما مانع تحقق اهداف سیاسی طرف مقابل شود؛ یا قدرتی با وجود واردکردن خسارت‌های سنگین، به نتیجه مطلوب نرسد. هیچ‌یک به‌تنهایی نشانه پیروزی نیست. معیار مهم‌تر، تأثیر جنگ بر امنیت شهروندان، ظرفیت توسعه و آینده مناسبات منطقه‌ای و جهانی است.

سارا پین، پژوهشگر تاریخ راهبردی، بر ضرورت پیوند توان نظامی با هدفی سیاسی، روشن و دست‌یافتنی تأکید می‌کند. جان مرشایمر نیز محدودیت‌های قدرت آمریکا و دشواری تبدیل توان تخریب به نظم سیاسی مطلوب را یادآور می‌شود. حاصل این دو نگاه، پرسشی فراتر از شمار موشک‌ها و اهداف منهدم‌شده است: جنگ قرار بود چه مسئله‌ای را حل کند و چه مسائل تازه‌ای آفریده است؟

یکی از درس‌های این رویارویی، اهمیت تنگه هرمز در معادلات جهانی است. این آبراه فقط گذرگاهی میان خلیج فارس و دریای عمان نیست؛ شریانی حیاتی برای تجارت انرژی است. محمدحسین عادلی، رئیس‌کل اسبق بانک مرکزی، در نشستی درباره اقتصاد پساجنگ، پیامدهای اختلال در هرمز را در سه حوزه رشد اقتصادی، تورم و امنیت غذایی بررسی کرده است. بحران این تنگه از مسیر افزایش هزینه انرژی، حمل‌ونقل و تولید، بر زندگی مردمانی بسیار فراتر از منطقه اثر می‌گذارد.

موقعیت جغرافیایی ایران می‌تواند در محاسبات قدرت‌های بزرگ نقشی تعیین‌کننده داشته باشد؛ اما پرسش آن است که آیا ظرفیت ایجاد اختلال در اقتصاد جهانی باید صرفاً ابزار فشار بماند یا می‌توان آن را پشتوانه توافقی پایدار برای امنیت دریایی و همکاری منطقه‌ای کرد؟ قدرت ژئوپلیتیکی زمانی به سرمایه ملی تبدیل می‌شود که افزون بر افزایش هزینه تجاوز، به کاهش نااطمینانی، رونق تجارت و بهبود معیشت ایرانیان کمک کند. …