مارپیچ سقوط؛ چرا کاهش نقدشوندگی می‌تواند بازار مالی را وارد بحران کند؟ | اگر بخواهم بفروشم، چه کسی می‌خرد؟ | وقتی همه به سمت در خروج می‌دوند

به گزارش اقتصادنیوز، نهم آگوست ۲۰۰۷ در ظاهر روزی معمولی بود. بانک فرانسوی «بی‌ان‌پی پاریبا» اعلام کرد سه صندوق سرمایه‌گذاری خود را که بخشی از وام‌های مسکن آمریکایی را در خود داشتند، فعلاً نمی‌تواند ارزش‌گذاری کند و بازخرید سهم سرمایه‌گذاران را متوقف می‌کند، زیرا بازار آن اوراق، دیگر خریداری برای قیمت‌گذاری نداشت. چند روز بعد، صندوق‌های کمّی بزرگ در وال‌استریت که استراتژی‌های آنها ظاهراً ربطی به هم نداشت، همزمان با زیان‌هایی عجیب روبه‌رو شدند.

صدیقه نژادقربان در هفته نامه تجارت فردا (شماره 651) نوشت: هنوز یک سال تا بحران بزرگ مالی ۲۰۰۸ مانده بود، اما الگوی آن پیشاپیش نمایان شده بود: به‌جای ارزان‌شدن دارایی‌ها، خریداران از بازار غیب می‌شدند. در دانشکده‌های مالی دنیا، کمتر کسی بود که برای توضیح این صحنه آمادگی نظری داشته باشد. یکی از معدود کسانی که سال‌ها قبل‌تر، آن را به زبان ریاضی و شهودی بیان کرده بود، استادی دانمارکی در دانشگاه نیویورک بود؛ «لسه هیه پدرسن».

او در سوم اکتبر، ۵۴ساله شد. نام او امروز در کنار یکی از مهم‌ترین ایده‌های اقتصاد مالی معاصر می‌آید که می‌گوید نقدشوندگی فقط یک ویژگی فنی بازار نیست، ریسکی است که باید قیمت داشته باشد و می‌تواند به شکل مارپیچی خودتقویت‌شونده، بازار را به لبه فروپاشی ببرد.

پدرسن همان روزها، در AQR، از نزدیک با این سازوکار روبه‌رو شد. فروش همزمان صندوق‌های کمّی، قیمت دارایی‌های ظاهراً نامرتبط را جابه‌جا کرد و نشان داد افت قیمت چگونه می‌تواند فشار مالی، فروش بیشتر و افت دوباره قیمت را به‌دنبال داشته باشد. بخش مهمی از پژوهش‌های او بعدها همین چرخه را توضیح داد: بازاری که در روزهای عادی خریدار فراوان دارد، ممکن است هنگام هجوم فروشندگان ناگهان ظرفیت جذب آنها را از دست بدهد. از همین‌جا، نقدشوندگی در کار پدرسن از یک ویژگی بازار به عاملی تعیین‌کننده در شکل‌گیری بحران تبدیل شد. از دانمارک تا استنفورد …