کم‌مصرف شده‌ایم یا کم‌توان؟

نخست باید با خود آمار شرکت ملی پالایش و پخش با احتیاط برخورد کرد. منبع آمار، همان دستگاهی است که سیاست را اجرا کرده و طبیعی است که گزارش، جنبه دستاوردنمایی نیز داشته باشد. از سوی دیگر، آبان هنوز به پایان نرسیده و افت ۲درصدی باید رقمی مقدماتی تلقی شود. مهم‌تر اینکه بدون انتشار جزئیات کافی، روشن نیست چه سهمی از کاهش به تغییر قیمت، چه سهمی به عوامل فصلی و چه بخشی به کنترل تخلفات مربوط است. مقامات وزارت نفت نیز تاکید کرده‌اند که اثر کامل سیاست را باید در بلندمدت سنجید. با این حال، همزمان گروهی برای بررسی قیمت بنزین تشکیل شده است. این یعنی همان داده‌ای که هنوز علت افت مصرف را به‌طور کامل توضیح نمی‌دهد، ممکن است در آینده مبنای تصمیم‌گیری درباره قیمت قرار گیرد. اینجا مساله اصلی روشن می‌شود: پیش از تصمیم درباره افزایش دوباره قیمت، باید فهمید کدام بخش از کاهش مصرف واقعی و کدام بخش محصول عوامل دیگر است. فرضیه اول؛ قیمت کار خود را کرده است؟

شواهد اولیه به سود این فرضیه است. مصرف روزانه در ۱۶روز نخست شهریور به ۱۴۴‌میلیون لیتر رسید، اما پس از افزایش نرخ سوم از ۵هزار به ۱۰هزار تومان در ۱۷شهریور، به تدریج به حدود ۱۳۳‌میلیون لیتر کاهش یافت. مصرف سی‌ان‌جی نیز ۱۵درصد بالا رفت. در ظاهر، رابطه روشن است: بنزین گران‌تر شد و بخشی از مصرف به سوخت جایگزین منتقل شد. اما این نتیجه چند مشکل دارد. نخست آنکه بیشتر بنزین همچنان با نرخ‌های ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی عرضه می‌شود. بنابراین، دوبرابر شدن نرخ سوم به معنای دو برابر شدن هزینه بنزین برای مصرف‌کننده متوسط نیست. دوم، نیمه دوم شهریور همزمان با پایان سفرهای تابستانی است. خود گزارش نشان می‌دهد مصرف ۱۴۴‌میلیون لیتری در اوج سفرها ثبت شده بود. بنابراین، بخشی از افت ۱۱‌میلیون لیتری می‌تواند کاملا فصلی باشد. سوم، حتی اگر کل افزایش مصرف سی‌ان‌جی را معادل دو‌میلیون لیتر بنزین در نظر بگیریم، هنوز بخش بزرگی از کاهش مصرف توضیح داده نشده است. بنابراین قیمت احتمالا بخشی از پاسخ است، نه تمام آن. فرضیه دوم؛ مردم کمتر می‌رانند، چون هزینه‌ها گران‌تر شده …