«کرمستج»؛ تداوم یک نظام زنده مدیریت آب بر پایه خرد نیاکانی

کرمستج در لارستان نمونه‌ای شاخص از تداوم یک نظام بومی و زنده مدیریت آب در اقلیم خشک جنوب ایران است؛ نظامی که در آن دانش سنتی هدایت و ذخیره آب باران، مهارت ساخت و نگهداری برکه‌ها، مشارکت اجتماعی و سنت خیر عمومی در کنار یکدیگر استمرار یافته‌اند.

اهمیت این تجربه در آن است که برکه‌های کرمستج صرفاً آثار تاریخی یا نشانه‌هایی از شیوه زیست گذشته نیستند. در این منطقه همچنان برکه‌های تازه‌ای ساخته می‌شوند، برکه‌های موجود را نگهداری می‌کنند و از آن‌ها بهره می‌برند. دانش مرتبط با برکه‌ها نیز همچنان در متن زندگی جامعه حضور دارد. در مجموعه جنوبی روستا، بیش از ۳۹ برکه متصل به یکدیگر شکل گرفته‌اند و شواهد موجود از استمرار ساخت برکه‌های جدید در سال‌های اخیر حکایت دارد. دانش زنده در خدمت مدیریت آب امروز

در کرمستج، دانش مدیریت آب بر پایه شناخت دقیق محیط، مسیرهای جریان آب باران، نحوه هدایت رواناب، انتخاب محل مناسب برای ذخیره آب و شیوه ساخت مخازن متناسب با اقلیم شکل گرفته است.این دانش طی نسل‌ها استمرار یافته و امروز نیز در شرایط افزایش فشار بر منابع آب، خشکسالی‌های پی‌درپی و بی‌نظمی بارش، همچنان کارکرد خود را حفظ کرده است. ارزش این تجربه نه در «بازگرداندن» یک سنت ازمیان‌رفته، بلکه در تداوم و بهره‌گیری آگاهانه از دانشی است که زنده مانده و همچنان بخشی از پاسخ جامعه محلی به مسئله آب را فراهم می‌کند. به‌این‌ترتیب، خرد نیاکانی در کرمستج از سطح حافظه تاریخی فراتر رفته و در قالب یک نظام عملی مدیریت آب در زندگی امروز استمرار یافته است. مشارکت جامعه و خیرین

یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های تجربه کرمستج، نقش جامعه محلی و خیرین در ایجاد و استمرار این شبکه آبی است.در این نظام، مشارکت اجتماعی صرفاً منبع تأمین مالی محسوب نمی‌شود، بلکه بخشی از سازوکار فرهنگی و اجتماعی مدیریت آب است. حضور خیرین در ایجاد و پشتیبانی از زیرساخت‌های عمومی آب، همراه با مشارکت مردم و بهره‌گیری از ظرفیت‌های محلی، سبب شده است که مسئولیت در قبال آب به‌صورت امری جمعی استمرار یابد. از این منظر، تجربه کرمستج نمونه‌ای ارزشمند از پیوند میان میراث زنده، خیر عمومی و مسئولیت اجتماعی است؛ الگویی که در آن سرمایه فردی و مشارکت مردمی در خدمت نیاز مشترک جامعه قرار گرفته‌اند. استمرار مهارت و انتقال میان‌نسلی …