کشف ثروت گازی با دانش ایرانی

میدان جدیدی در جنوب کشور کشف و گفته شده به ثروت کشور اضافه خواهد کرد. این میدان کدام منابع خدادادی را دارد و دقیقا در کجا واقع شده است؟

کشف جدیدی که وزیر نفت اعلام کرد مربوط به یک میدان گازی است که «میدان تخته» نام دارد و در شمال‌ غرب شهر خنج واقع در جنوب استان فارس قرار گرفته است. در جنوب این میدان، دو میدان بزرگ گازی قدیمی شانول و هما قرار دارند که فاصله آنها تا جنوب میدان تخته حدود ۳۵کیلومتر است. این میدان با طول ۵۰ و عرض ۴۰کیلومتر، حاوی حدود ۷/۷تی‌سی‌اف گاز است. یعنی ۷۷۰۰میلیارد فوت‌ مکعب گاز دارد. اگر درصدی را با استفاده از ضریب بازیافت محاسبه کنیم، آنچه از این میدان قابل استحصال است و برای تولید ارزش اقتصادی دارد، حدود ۵.۶تی‌سی‌اف یا ۵۶۰۰میلیارد فوت ‌مکعب خواهد بود.

ویژگی گاز این میدان چیست؟ 

این میدان اتفاقا گاز شیرین دارد. شیرین ‌بودن گاز یک مزیت محسوب می‌شود. زیرا هزینه فرآورش آن در مقایسه با گاز ترش کمتر است و از نظر اقتصادی نیز مقرون‌به‌صرفه‌تر خواهد بود. علاوه بر این ویژگی مطلوب، میدان تخته دارای میعانات گازی همراه نیز هست. برآورد کرده‌ایم که حدود ۲۷میلیون بشکه میعانات گازی در این میدان وجود دارد. میزان میعانات قابل برداشت آن ۲۰میلیون بشکه خواهد بود. همان‌طور که می‌دانید میعانات گازی بسیار ارزشمند است و این محصول هم می‌تواند به‌عنوان خوراک پتروشیمی مورد استفاده قرار بگیرد و هم خوراک پالایشگاه‌های بنزین‌سازی باشد یا صادر شود.

میدان تخته از نظر عملیات اکتشافی چه ویژگی‌هایی داشت؟

این میدان حقیقتا یکی از پیچیده‌ترین میدان‌های اکتشافی بوده است که در سال‌های اخیر در ناحیه زمین‌شناسی فارس حفاری کرده‌ایم.اگر بخواهم جغرافیای ناحیه زمین‌شناسی فارس را توضیح بدهم، بخشی از آن همین استان فارس است. از گسلی که از کازرون تا قطر امتداد دارد و به «گسل قطر_کازرون» معروف است، در غرب ناحیه فارس تا گسل زندان در بندرعباس، محدوده‌ای شامل استان‌های بوشهر، فارس و هرمزگان قرار دارد که در منطقه زمین‌شناختی زاگرس، «ناحیه فارس» نامیده می‌شود. واقعا در این سه استان و طی دو دهه اخیر، چاهی با این میزان پیچیدگی حفر نکرده بودیم. این چاه هم از نظر زمین‌شناسی و هم از لحاظ گسل‌خوردگی و تکرارشدگی لایه‌ها پیچیده بود. این میدان جزو میادین خوب و قابل سرمایه‌گذاری محسوب می‌شود. شرکت ملی نفت ایران و وزارت نفت می‌توانند با شرکت توسعه‌دهنده یا سرمایه‌گذاری که باید برای توسعه این میدان وارد شود مذاکره کنند. ما فعلا کشف آن را اعلام کرده‌ایم اما این میدان قادر خواهد بود با ۱۵حلقه چاه به تولید برسد. اگر روزانه یک میلیارد فوت ‌مکعب گاز از این میدان برداشت شود، با این ۱۵حلقه چاه می‌توان به مدت ۱۵سال به تامین گاز کشور کمک کرد.

کشف این میدان چند سال طول کشید و عملیات اکتشافی از چه زمانی آغاز شد؟

کشف یک فرآیند زمانبر است که سال‌ها طول می‌کشد تا به نتیجه برسد. در نهایت، عملیات حفاری و آزمایش انجام می‌شود و هیدروکربور به سطح می‌رسد تا متوجه شویم این چاه اقتصادی است یا خیر. بنابراین این فرآیند زمان زیادی می‌برد. ابتدا مطالعات زمین‌شناسی انجام می‌شود، سپس مطالعات ژئوفیزیکی را انجام می‌دهیم. پس از آن داده‌ها تفسیر و پردازش می‌شوند. بعد از پردازش و تفسیر، نقاطی را انتخاب و عملیات حفاری را آغاز می‌کنیم. فقط عملیات حفاری این چاه ۱۸ماه زمان برد. اکنون نیز پس از ۱۸ماه حفاری و انجام عملیات آزمایش و بهره‌دهی لایه‌های مخزنی میدان، این نتایج ارزشمند حاصل شده است.

تحریم‌ها چه تاثیری بر فعالیت‌های اکتشافی داشته‌اند؟ آیا بخش مهمی از تجهیزات و فناوری مورد نیاز بومی‌سازی شده‌است؟

فرآیندها و تجهیزات اکتشافی در جهان دائما در‌ حال به‌روزرسانی هستند و برای افزایش سرعت و دقت داده‌های اکتشافی لازم است از فناوری‌های نوین استفاده شود اما در چاه میدان تخته، واقعا بدون نیاز به ظرفیت خارجی فعالیت کردیم. هم در بخش مهندسی و هم در بخش تجهیزات به‌طور کامل از ظرفیت‌های بومی استفاده کردیم. از همین جوانان اندیشمند مدیریت اکتشاف بهره گرفتیم و آنها این موقعیت را به‌عنوان یک چشم‌انداز اقتصادی معرفی کردند. تجهیزات مورد استفاده، چه دکل حفاری و چه تجهیزات ژئوفیزیکی پیش از آن همگی داخلی بودند. بنابراین این کشف از نظر نیروی انسانی و تجهیزات، یک کشف کاملا ایرانی است. 

البته این موضوع به این معنا نیست که ما از تجهیزات خارجی بی‌نیاز هستیم. اکنون در برخی از پروژه‌های ژئوفیزیکی که در حال انجام آنها هستیم، از ظرفیت برخی شرکت‌های بین‌المللی و تجهیزات آنها استفاده می‌کنیم. حتی نیروی انسانی خارجی نیز همزمان در برخی پروژه‌های ما حضور دارد و در نقاط مختلف کشور، عملیات ژئوفیزیکی انجام می‌دهد.

با توجه به سابقه فعالیت اکتشافی در ایران، وضعیت دانش فنی کشور در این حوزه را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

دانش اکتشاف در کشور بومی شده است. با اطمینان عرض می‌کنم دانش اکتشاف ما ۱۰۰درصد بومی است. مدیریت اکتشاف، دانش ۱۱۸ساله را به‌عنوان پشتوانه خود دارد؛ از روزی که کشف نفت در مسجدسلیمان آغاز شد تا امروز. مدیریت اکتشاف شرکت ملی نفت ایران، با وجود تحولات سازمانی مختلف، همواره فعالیت‌های اکتشافی صنعت نفت را تقریبا به‌صورت متمرکز انجام داده است و این موضوع برای ما یک مزیت محسوب می‌شود.تمام رسوب این دانش طی این ۱۱۸سال در مدیریت اکتشاف وجود دارد. امروز نیز مطالعات اکتشافی، مطالعات اهداف اکتشافی، عملیات ژئوفیزیکی، پردازش و تفسیر داده‌ها و همچنین عملیات حفاری اکتشافی با اتکا به این دانش انجام می‌شود. حفاری در میدانی که مشخص نیست در زیر آنچه خبر است و آیا نفت یا گاز دارد، یکی از سخت‌ترین پروژه‌های عملیاتی صنعت نفت است. عملیات اکتشافی در سراسر جهان بسیار پرریسک است. ما همه این فعالیت‌ها را با دانش بومی و عمدتا با تجهیزات بومی انجام می‌دهیم و از نظر دانش مشکلی نداریم.

آیا در زمینه اکتشاف، صادرات خدمات مهندسی نیز داریم؟

این کار را قبلا انجام داده‌ایم. آموزش نیروهای بخش اکتشاف برخی کشورهای همسایه را بر‌عهده داشته‌ایم. نیروهای آنها به ایران آمده‌اند و آموزش‌های نظری و عملیاتی دریافت کرده‌اند. همچنین آنها را برای آموزش‌های میدانی به محل اجرای پروژه‌ها برده‌ایم. این کار را حتی سال گذشته نیز انجام دادیم و اکنون نیز برای یکی از کشورهای همسایه برنامه‌ای در دست اجرا داریم. ان‌شاءالله تیم کارشناسی وزارت نفت آن کشور به ایران خواهد آمد. هماهنگی‌های لازم انجام شده تا این اتفاق رخ بدهد. هم بخش آموزش نظری و هم عملیات صحرایی و بازدید از پروژه‌های زمین‌شناسی و ژئوفیزیکی را برای آنها برنامه‌ریزی کرده‌ایم تا آموزش‌های لازم را ارائه کنیم.

سال گذشته هم یک میدان گازی جدید به نام «پازن» کشف شد. وضعیت این میدان گازی چگونه است؟ 

میدان گازی پازن که در مهرماه سال گذشته توسط وزیر نفت اعلام شد، در جنوب‌ غرب میدان تخته قرار گرفته است و حدود ۱۰تی‌سی‌اف گاز دارد. در این میدان توانستیم یک لایه حاوی ۲۰۰میلیون بشکه نفت نیز کشف کنیم. این کشف نفت و گاز به کشف گازی اولیه‌ای اضافه شد که حدود ۸ یا ۹سال قبل اتفاق افتاده بود. بنابراین در میدان پازن دو لایه جدید کشف کردیم: یک کشف گازی در دهرم (لایه هیدرو کربوری) پایینی، یک لایه نفتی در دهرم بالایی و همچنین افزایش حجم در دهرم بالایی داشتیم. در مجموع، میزان گاز این میدان به ۱۰تی‌سی‌اف رسید و علاوه بر آن، ۲۰۰میلیون بشکه نفت نیز در این میدان وجود دارد.