در شرایطی که شکاف میان تولید و مصرف بنزین رو به افزایش است و موضوعاتی همچون واردات و قاچاق سوخت نیز همچنان محل بحث و چالش قرار دارد، پرسش اساسی این است که دولت کدام مسیر را برای عبور از این ناترازی انتخاب خواهد کرد و در نهایت، هزینه اجرای این سیاستها بر عهده چه گروههایی خواهد بود؟
هزینه گران شدن بنزین را خودروسازان بپردازند نه مردم
در همین رابطه، جلال رشیدیکوچی؛ نماینده پیشین مجلس در گفتوگو با خبرآنلاین درباره سناریوهای مطرحشده برای مدیریت ناترازی بنزین، با تأکید بر اینکه هزینه حل این چالش نباید از جیب مردم پرداخت شود، گفت: «نگاه من این است که مسئله بنزین باید توسط مردم حل نشود و هزینه آن را مردم نباید بپردازند؛ هزینه بنزین را باید شرکتهای خودروسازی بپردازند.»
وی با اشاره به سابقه فعالیت صنعت خودرو در کشور افزود: «نزدیک به ۵۰ سال است که خودروسازان از همه جور رانت و امتیاز استفاده کردهاند و امکانات مختلف در اختیارشان بوده تا بتوانند خودرو تولید کنند. مردم سالهای سال به خاطر خودروسازان تحت فشار قرار گرفتهاند و هنوز هم هستند.»
رشیدیکوچی تأکید کرد: «الان هم مسئله بنزین به همان موضوع برمیگردد، چون این خودروها هستند که بنزین مصرف میکنند، نه مردم. اگر بخواهیم میزان پیمایشی را که مردم ما با خودروهایشان در طول سال انجام میدهند با سایر کشورها مقایسه کنیم، تفاوت چندانی وجود ندارد؛ مصرف بالای خودروهای ماست که باعث شده مصرف بنزین افزایش پیدا کند.»
وی با اشاره به میزان تولید و مصرف بنزین گفت: «ما حدود ۱۲۰ تا ۱۲۵ میلیون لیتر در روز تولید میکنیم، اما مصرف ما حدود ۱۳۵ میلیون لیتر است. این اختلاف مصرف در درجه اول به تعداد و نوع خودروها و مصرف بالای آنها برمیگردد.»
این نماینده پیشین مجلس افزود: «اگر تعداد خودروهای کشور را نسبت به جمعیت با سایر کشورها مقایسه کنید، تفاوت خیلی زیادی وجود ندارد. چیزی که مصرف ما را بالا برده، خودروهای بیکیفیت و پرمصرف است.»
رشیدی کوچی: مگر قیمت خودرو در کشور ما به قیمت جهانی عرضه میشود که امروز بخواهیم بنزین را هم به همان قیمت بدهیم؟
رشیدیکوچی تصریح کرد: «اگر قرار است مسئله بنزین را حل کنیم، باید اول مسئله خودرو را حل کنیم. اینکه بگوییم این مقدار بنزین را به کسانی که خودرو دارند بدهیم یا مقدار مشخصی را بین همه مردم تقسیم کنیم و بعد قیمت بنزین آزاد را افزایش دهیم، راهحل مسئله نیست.»
وی با طرح چند پرسش درباره قیمتگذاری بنزین گفت: «مگر قیمت خودرو در کشور ما به قیمت جهانی عرضه میشود که امروز بخواهیم بنزین را هم به همان قیمت بدهیم؟ مگر خدماتی که در ازای خودرو به مردم داده میشود به قیمت جهانی است که بخواهیم بنزین را با قیمت جهانی عرضه کنیم؟ مگر درآمد مردم به قیمت جهانی است که امروز بخواهیم بنزین را هم به قیمت جهانی بدهیم؟»
رشیدیکوچی با تأکید بر اهمیت این پرسشها افزود: «این مهمترین سؤال است و باید در تصمیمگیری درباره بنزین به آن توجه شود.»
وی در ادامه با اشاره به خودروهای وارداتی اظهار کرد: «واقعاً تعجب میکنم چرا این مسئله را در حسابوکتابهایشان در نظر نمیگیرند. خودروهایی که امروز وارد کشور میشوند، عموماً تعرفههای بالای ۱۰۰ درصد دارند.»
او توضیح داد: «فرض کنید خودرویی در جهان دو یا سه میلیارد تومان قیمت دارد. همان خودرو در کشور ما ممکن است کمتر از هفت یا هشت میلیارد تومان نباشد. یعنی حداقل دو یا سه برابر قیمت جهانی به مردم فروخته میشود.»
رشیدیکوچی تأکید کرد: «این تعرفهای که برای واردات خودرو میگیریم، عملاً پول بنزین این خودروها را پیشاپیش از مردم میگیریم؛ یعنی پول بنزینی که این خودروها قرار است مصرف کنند.»
وی افزود: «اگر پیمایش هر خودرو را سالانه ۲۰ هزار کیلومتر در نظر بگیریم، میبینیم که وقتی یک خودرو را چند برابر قیمت جهانی به مردم میفروشید، عملاً پول چند سال بنزین آن خودرو را هم پیشاپیش گرفتهاید.»
بنزین ۸۰ هزار تومانی ممکن است برای قاچاقچیان صرفه اقتصادی داشته باشد
رشیدیکوچی در عین حال درباره قاچاق سوخت گفت: «این مسئله را هم میدانیم که بنزین در کشور قاچاق میشود. من نمیگویم بنزین در کشور ما ارزان است، چون پول آن را هنگام خرید خودرو از مردم میگیرند؛ بنابراین بنزین برای مردم لزوماً ارزان نیست، اما برای سوختبرها و قاچاقچیان سوخت، صرفه اقتصادی زیادی دارد و کسی نمیتواند این موضوع را منکر شود.»
وی با اشاره به رابطه قیمت بنزین و قاچاق سوخت تصریح کرد: «قاچاق سوخت زمانی متوقف میشود که قیمت بنزین در کشور ما با کشورهای پیرامونی نزدیک شود. حتی اگر قیمت را به ۸۰ هزار تومان هم برسانید، باز ممکن است برای قاچاقچیان صرفه اقتصادی داشته باشد.»
رشیدیکوچی تأکید کرد: «بنابراین ما میتوانیم قیمت را افزایش دهیم، اما با این شرایط امکان افزایش قیمت وجود ندارد؛ چون خدماتی که در قالب خودرو به مردم داده میشود، با قیمت جهانی نیست و خودرو برای مردم بسیار گرانتر از قیمت واقعی تمام میشود.»
وی در ادامه به پیشنهادی که پیشتر به دولت ارائه کرده بود اشاره کرد و گفت: «پیشنهاد من به دولت این بوده که اجازه بدهند واردات خودرو انجام شود و هر کسی هر خودرویی را که دوست دارد بتواند وارد کند.»
او افزود: «مثلاً منِ جلال رشیدیکوچی دلم میخواهد سوار یک خودروی ۱۲ سیلندر یا هشت سیلندر شوم که مصرفش بالاست. اشکالی ندارد؛ در مقابل باید برای خودروهای برقی و خودروهای پلاگینهیبریدی یارانه سنگین در نظر بگیرند و اجازه بدهند این خودروها با قیمت مناسب در اختیار مردم قرار بگیرد.»
گرانی بنزین تورم را بالا خواهد برد
رشیدیکوچی تأکید کرد: «این کار باید طی سه تا چهار سال انجام شود؛ یعنی بهتدریج این خودروها جایگزین خودروهای پرمصرف شوند و بعد ما قیمت سوخت را هم متناسب با قیمت و شرایط خودروها در نظر بگیریم.»
وی تصریح کرد: «این بحث جدا از حملونقل عمومی و ترانزیت است و شرایط آنها باید جداگانه دیده شود.»
رشیدیکوچی درباره آثار افزایش نرخ سوم بنزین بر تورم و قیمت کالاها و خدمات نیز گفت: «هرچقدر هم بگویید این نرخ سوم است، نرخ چهارم است یا نرخ پنجم، در نهایت آن چیزی که در تمام شئون زندگی مردم استفاده میشود، همان نرخ نهایی است.»
وی ادامه داد: «وقتی بنزین گران میشود، همه چیز گران خواهد شد. مثال ساده میزنم؛ فردی را در نظر بگیرید که با بنزین سه یا پنج هزار تومانی به دریا میرود، ماهی میگیرد و برمیگردد و ماهیاش را میفروشد. وقتی شما قیمت بنزین را ۵۰ هزار یا ۸۰ هزار تومان میکنید، او هم مجبور است هزینه سوخت را روی قیمت ماهی که صید کرده بکشد.»
رشیدیکوچی افزود: «قیمت ماهی افزایش پیدا میکند. کسی که مرغداری دارد، کسی که گاوداری دارد، کسی که حملونقل انجام میدهد، تریلی، کامیون، تاکسی و همه بخشهای دیگر نیز با همین مسئله مواجه میشوند.»
وی تأکید کرد: «همه چیز به هم ارتباط دارد؛ بنابراین هرچقدر قیمت سوخت افزایش پیدا کند، به همان اندازه نمیتوان گفت تورم دقیقاً چه میزان بالا میرود، اما قطعاً اثر آن بر تورم بیشتر از چیزی خواهد بود که تصور میکنیم.»
رشیدیکوچی با اشاره به تجربههای گذشته در زمینه سیاستگذاری سوخت گفت: «واقعاً باید غصه خورد که کسانی که در مجلس هفتم تحت عنوان انقلابیگری، طرح تثبیت قیمتها را آوردند، چه آسیبی به اقتصاد و مردم زدند.»
وی در ادامه با اشاره به تجربه دولت احمدینژاد در حوزه سوخت گفت: «ما قبلاً هم شاهد چنین طرحهایی بودهایم. یادم هست در زمان دولت آقای احمدینژاد، زمانی که هنوز تاکسی اینترنتی وجود نداشت و بحث تاکسیسرویسها مطرح بود، قرار شد برای سوخت آنها شرایط خاصی در نظر گرفته شود.»
رشیدیکوچی افزود: «یک روز خوابیدیم و صبح بیدار شدیم و دیدیم روی کاپوت تمام ماشینها را چهارخانه و خطکشی کردهاند تا مشخص شود تاکسیسرویس هستند. بعد دیدیم هیچ نتیجهای نداشت و به مرور دوباره همه چیز به حالت اول برگشت.»
وی تأکید کرد: «الان هم همین اتفاق میافتد. شما هرچقدر بگویید به تاکسیها سهمیه میدهیم، به تاکسیهای اینترنتی سهمیه میدهیم یا به خودروهای حملونقل عمومی سهمیه اختصاص میدهیم، اگر اصل طرح اشتباه باشد، بعد از مدتی دوباره قیمتها و مشکلات به حالت قبل برمیگردد.»
رشیدیکوچی درباره اینکه درآمد حاصل از افزایش قیمت بنزین چگونه به مردم بازگردانده خواهد شد نیز گفت: «اصلاً چه تضمینی وجود دارد که درآمد حاصل از این طرح واقعاً به مردم برسد؟ چرا فکر میکنیم قرار است این درآمد به مردم برسد؟»
وی با اشاره به موضوع اختصاص سهمیه به کد ملی افزود: «گفتهاند مثلاً ۳۰ لیتر بنزین به کد ملی اختصاص میدهند. من نمیدانم چه باید بگویم که فردا آقایان به آنها برنخورد، اما وقتی صحبتی میکنیم باید تمام جوانب آن را در نظر بگیریم. امیدوارم آنها هم تمام جوانب را در نظر گرفته باشند، ولی من بعید میدانم.»
رشیدیکوچی ادامه داد: «فرض کنید به هر نفر ۳۰ لیتر بنزین بدهیم و یک خانواده پنجنفره هم سهمیه دریافت کند. فردا این موضوع دوباره تبدیل به دکان و دفتر و دستک میشود و دوباره رانت و هزار مشکل دیگر ایجاد خواهد کرد.»
وی با اشاره به تجربه کارتهای بازرگانی مرزنشینان گفت: «مگر برای مرزنشینها کارت بازرگانی صادر نکردند تا بتوانند تسهیلاتی بگیرند و درآمدی داشته باشند؟ یادتان هست پیرزن ۸۰ یا ۹۰ سالهای که روحش خبر نداشت، به اسمش ۱۰ تا ماشین آورده بودند و با کارت بازرگانی او فعالیت کرده بودند؟ بعد هزار مشکل برای آن فرد ایجاد شد.»
با گرانی بنزین یک دکان جدید باز میکنیم
رشیدیکوچی تأکید کرد: «این طرح هم میتواند همینطور شود. میگوییم به هر نفر سهمیه بنزین میدهیم، بعد هر کسی خواست آن را بفروشد. دوباره یک دکان جدید باز میکنیم که افراد بروند بنزینشان را بفروشند.»
وی با انتقاد از این رویکرد اظهار کرد: «ما رسماً همه را داریم تبدیل به دلال میکنیم؛ چون تصمیممان اشتباه است، چون فکرمـان اشتباه است و، چون مسیرمان اشتباه است. به جای اینکه مسیر درست را برویم، داریم مسیر غلط را میرویم. وقتی مسیر غلط باشد، کار درست هم غلطتر میشود.»
رشیدیکوچی در ادامه درباره اینکه چرا با وجود تجربه افزایش قیمت بنزین در دولتهای مختلف، ناترازی همچنان پابرجاست، گفت: «برای اینکه ما میخواهیم صورت مسئله را حل کنیم، نه اینکه اصل مسئله را حل کنیم. ما به جای اینکه برویم خودروسازیمان و خودروهایمان را درست کنیم، آمدهایم فشار میآوریم که مصرف مردم کاهش پیدا کند.»
وی تصریح کرد: «این درست نیست. شما خودرویت را درست کن، قیمتگذاری را درست کن، اجازه رقابت بده. بعد منِ نوعی خودم میدانم چطور مصرف کنم و چه خودرویی بخرم که مصرفش پایین باشد و زندگیام بچرخد.»
رشیدیکوچی افزود: «وقتی مردم نمیتوانند حتی همین خودروهای بیکیفیت مونتاژی و تولید داخل را هم بخرند، مجبورند یک ۲۰۶، ۲۰۷، سمند یا پژو داشته باشند که ۱۰ یا ۱۵ سال کار کرده و با همان زندگیشان را بگذرانند.»
وی تأکید کرد: «وقتی شما اصل موضوع را رها کردهاید و به سمت مردم چسبیدهاید، طبیعی است که هرچقدر هم دولت عوض شود، این مشکل حل نخواهد شد.»
هر ۳ سناریوی دولت شکست میخورد!
رشیدیکوچی در پایان با اشاره به سناریوهای بنزینی دولت گفت: «من این طرح را از همین الان دارم میگویم شکستخورده است؛ چون قبلاً هم از این طرحها شروع کردهاند. هرچقدر هم بگوییم به تاکسیها، تاکسیهای اینترنتی و خودروهای حملونقل عمومی سهمیه میدهیم، چون مسیر اشتباه است، بعد از مدتی دوباره قیمتها افزایش پیدا میکند و همهچیز به حالت اول برمیگردد.»
