یکشنبه ۲ اردیبهشت ۱۳۹۷ / Sunday, 22 April, 2018

به انگیزه کنسرت علی اکبر مرادی ۱۰ و ۱۱ شهریور، کاخ نیاوران


به دلایل پیدا و پنهان، در میان تمامی سازهای متعلق به خانواده بزرگ موسیقی نواحی ایران، ساز تنبور از قرب و منزلت بیشتر و به همان میزان از شهرت و افزونی گسترده ای برخوردار است. این وجه نه به معنای خاص بودن و برتری داشتن این ساز بر سایر سازهای موسیقی كه به معنای میزان مقبولیت و توجه در جامعه موسیقی ایران است. در واقع از میان مجموعه سازهای موسیقی نواحی، تنبور شاید تنها سازی است كه از منطقه خود فراتر رفته و امروزه به یك ساز پرطرفدار در كنار سایر سازهای موسیقی كلاسیك ایران بدل شده است. (البته دف و تا حدودی دوتار نیز مشمول این قاعده شده اند) به هر روی این استقبال و رویكرد سبب شده است در میان انواع مختلف موسیقی كه جهت اجرای صحنه ای و كنسرت برنامه ریزی می شوند، گاه با كنسرت های تنبورنوازی نیز مواجه شویم. امروزه شهرت برخی نوازنده های تنبور تا حدودی حتی عجیب به نظر می آید. اما این واقعیتی است تا نوازندگان تنبور را ترغیب و تشویق به اجرای كنسرت در فضای لایتناهی شهری نماید كه با وجود جمعیت بالغ بر ده میلیونی آن، شمار كنسرت روندگان كمتر از هزار است! (در كنسرت های موسیقی عامه پسند با همه فراگیری به ندرت به ده هزارنفر می توان استناد كرد.)
به هر روی در ماه پایانی تابستان، مجموعه فرهنگی كاخ نیاوران مهمان یكی از مشهورترین نوازندگان تنبور است. علی اكبر مرادی نوازنده چیره دست این ساز و متعلق به فرهنگ گوران، امشب و فرداشب (پنجشنبه - جمعه) قطعاتی خواهد نواخت.
موسیقی تنبور دارای دو فرهنگ غالب نوازندگی است. صحنه و گوران نمایانگر دو شیوه، دو نگرش و دو نوع اجرای متفاوت از این ساز هستند. هر چند در بسیاری موارد نظیر نامها، اجرای مقام ها و نحوه نگرش به موسیقی همسانی های بسیار وجود دارد، اما هر منطقه الگوها و كاركردهای خاص خودش را دارا است. صحنه به دلیل متعدد از جمله در مسیر آمد و شد و حضور برخی موسیقیدانان در نظام شهری دستخوش تغییرات عمده ای در فرهنگ موسیقی خود شده است. در همین نسبت، منطقه گوران فرهنگ موسیقی خویش را بیشتر حفظ كرده است. به عنوان مثال بروز و ظهور انواع مختلف نوازندگی، گروه نوازی، ساختن قطعات جدید و خواندن اشعار فارسی از صحنه سر برآورده هر چند این موارد امروزه در سراسر منطقه كرمانشاهان و حتی كرند و گوران نیز امری طبیعی است.
علی اكبر مرادی با تسلط و تكنیك قابل توجه، ضمن وفاداری به فرهنگ نوازندگی موسیقی تنبور در منطقه گوران، خود قطعاتی را ساخته و اجرا كرده است. بداهه پردازی و شناخت او از موسیقی ایرانی نیز وجه دیگر اجراهای این نوازنده صاحب سبك است.
در اجرای اخیر او در دو بخش به اجرای برنامه می پردازد. خود او در این مورد می گوید: «پدرم مردی درست كردار و نیك آیین بود. او را بسیار دوست داشتم. او از كودكی دو بیت شعر كردی را همواره زمزمه می كرد كه مفهومی این چنین داشت: «بهار به عشق زایش، چمنزارها و چرای گوسفندان، تابستان به عشق كار و مزرعه، پاییز به عشق جمع آوری محصول و بی نیازی و زمستان به عشق دور هم بودن و زندگی. چند سال قبل كه ایشان فوت كردند، در نظرم بود تا به یاد نیكی و پاكی او قطعاتی اجرا كنم. اكنون این مورد امكان اجرا یافت.» مرادی با تأسی از شعر كردی روایت پدر خویش چهار بخش طراحی كرده است. هر قسمت با عنوان یك فصل آغاز می شود. «در این اجرا چون الان تابستان است با این فصل شروع می كنم مقام ساروخانی با اشاره هایی به خان امیری و شاه خوشینی. ضمن آنكه اجرا درفضایی سیال و اجرای حالتهایی از روح الرواح مبتنی است.
قسمت بعد پاییز نام دارد. اجرای مقام های الله ویسی و هجرانی، ضمن آنكه قطعاتی از اجراهای پیشین نیز اجرا می شود...»
او سعی دارد با تركیب پاره ای از گوشه های ردیف كه به مقامها نزدیك است پلی ارتباطی میان موسیقی زادگاه و موسیقی كلاسیك ایران برقرار سازد. در بخش دوم برنامه او با عناوین زمستان و بهار اجرای خود را ادامه می دهد.
«زمستان بر مقام های سحری وقطار تكیه دارد و حالتهایی از دستگاه شور اجرا می شود. در قسمت پایانی نیز بهار كه روایتی دیگر از شاه خوشینی است با ارائه حالتهایی شبیه دستگاه چهارگاه اجرا به پایان می رسد.»
او در مورد استقبال مردم و حضور آنان می گوید: «اگر در هر شب حداقل هزار نفر به كنسرت نیایند باید در فرهنگ و بنیانهای فرهنگی این مردم شك كرد. از جمعیتی چندمیلیونی، انتظار هزار نفر چندان بی ربط نیست.»
با این حال او مشكلات معیشتی، فقر اقتصادی و مشكلات زندگی امروز را هم از نظر دور نمی دارد و معتقد است «با وجود انتظار از وجه فرهنگی مردم، گاهی شاید باید به آنها حق داد. كسی كه مشكلات متعدد دارد فرصتی برای حضور و لذت بردن از كنسرت موسیقی ندارد.»
علی اكبر مرادی كه در معرفی و اشاعه ساز تنبور نقش مهمی داشته است، گسترش و فراگیر شدن این ساز را امری طبیعی می داند. او ضمن برشمردن خصوصیات شرقی و عرفانی ساز، قدمت ساز را عاملی مهم می داند. قدمتی كه درواقع ساز را به دوره ای قبل از پدید آمدن طایفه یارسان و قرارگرفتن این ساز به عنوان ساز اختصاصی آنان ارجاع می دهد. با این حال می افزاید: «تنبور خوش استقبال و بد بدرقه آمد. این ساز را مردم از كنج خویش بیرون كشیدند اما بلایی كه سر دف آمد، سر تنبور هم آمد.
هر چیزی را با آن نواختند. در هر موسیقی ای به كار بردند حتی چیزها و مواردی كه هیچ ربطی به این ساز و موسیقی مرتبط به آن نداشت.»
به هر طریق و تحت هر شرایط، ساز تنبور، با كشش و جذبه خود مشتاقان فراوان دارد. شاید تا حدودی میزان استفاده نابهنجار و ناهمگون ساز نیز به خود مجریان تنبور بازگردد. از یك سو خصوصیات آیینی و اعتقادات سبب شد تا اجرای مقام های حقانی و كلام ها چندان اجرا نشود و به گوش نرسد. از سوی دیگر قطعات جدید، ترانه های كردی، و حتی ترانه های عامه پسند شهری كه با استفاده از شعر مولانا و دف عنوان عرفانی را یدك می كشید، جایگزین شد. شاید ساز تنبور بیش از هر ساز دیگری نیاز دارد تا به اصل خویش بازگردد. این مهم تنها به دست توانای اهل خویش میسر است.
محمد به منش


منبع : روزنامه ایران

مطالب مرتبط

برگشت جشنواره به دامان پدر

برگشت جشنواره به دامان پدر
در نسل فعلی محققان موسیقی ایران كنار محمدرضا درویشی به سختی بتوان به جز ساسان فاطمی و جهانگیر نصری اشرفی كسی را از چهره های محقق با آثار بالقوه ماندگار در زمینه موسیقی مناطق دانست. وقتی امكانات برابر در دست درویشی و افراد دیگر قرار گرفت، بسیاری چوب نبود دانش نظری درباره روش تحقیق را خوردند. عده ای دیگر دل به حال و هوای موسیقیدان های نواحی دادند كه نوای سازهایشان گویی از صدها سال قبل برمی آمد و معدودی هم بودند كه وقت و بودجه را به رفتن و گشت و گذار در محیط های بكر محلی تخصیص دادند، اما محمدرضا درویشی كسی بود كه سالها با همراه و بی همراه برای بررسی گنجینه هایی كه باید كشف می شدند، روستا به روستا و قریه به قریه كشور پهناورمان را گشت تا ببیند و بپرسد و ضبط كند و عكس بیندازد و جمع كند و گوشه ای بگذارد تا در فرصتی منتشر كند وتا امروز چیزهایی منتشر شده اند و در راهند، آن نوشته ها و صداهایی كه باید منظم و طبقه بندی شوند تا قسمتی از میراث علم بشری محسوب شوند و به گوش علاقه مندان برسند و خود، علاقه مند به فرهنگ كشور تولید كنند. بارها پیمودن ۱۶۴۸۱۹۵ كیلومتر مربع زمین كه گاه فاقد آب مناسب شرب بود و كاركرد كبد درویشی را مختل كرد و مكرر شنیدن برای پیدا كردن بهترین نمونه ها و معرفی برخی از آن بهترین های كمیاب به جشنواره های داخلی و خارجی، توانی را می خواهد كه از یكی از این دو دلیل برمی آید: یا بودجه و سازمان و نظام مالی خاص باید پشتوانه چنین كاری در حفظ گنجینه هنری كشور باشد كه سازمان های متوالی ثابت كرده اند چنین نیست یا عشق و علاقه خاصی باید پشتوانه هر نوع فعالیت تحقیقی درباره هنر كشور قرار گیرد تا نتیجه ای حاصل شود. گرچه این عشق و علا قه كافی نیست و وجود افرادی كه سر از كار علمی و روش های علمی برای انجام دادن كارها درنمی آورند و مشتی اطلاعات طبقه بندی نشده كه محصول جست وجوها و هروله هاشان به این سمت وآن سمت است، نشانه ای است از لزوم شناخت علمی درباره تحقیق، درباره مقوله بكر دست نخورده ای به نام موسیقی مناطق و نواحی. این نكته به این معناست كه اگر فردی علاقه كافی به كار تحقیق داشته باشد و با دل كار كند، الزاما چیز دندانگیری نصیب استفاده كننده ها از تحقیق نخواهد شد و اگر فردی صرفا با دیدگاه عقلانی به سراغ موسیقی نواحی برود، به علت كاملا حسی بودن این نوع هنر، برون ده مناسبی نتیجه فعالیت او نخواهد بود. ضبط آثار نوازندگان و خوانندگان پیشكسوت موسیقی مناطق ایرانی نیاز به برقراری رابطه حسی مناسب با آنها دارد و فردی كه صرفا عقل محور باشد، لاجرم از پس این كار برنمی آید، همچنین تبعات ایجاد آن رابطه حسی آنقدر زیاد است كه بسیاری را یارای تحمل خواسته ها و توقعات این استادها نیست و درویشی توانسته است هر دو- حس و عقل را - برای تحقیق یا تحقیقاتی كه قسمتی از زندگی اش شده اند، به كار گیرد. معمولا اگر كسی باهوش باشد پس از اشعار پیدا كردن نسبت به این همه مشكل به كل چنین كار پرسختی ای را به كنار می گذارد و به صورت تفننی به تحقیق خود ادامه می دهد.روال در فعالیت جدی هنری در ایران همیشه بر این منوال بوده است كه مسوولان نهادهای دولتی در پی ارایه بیلان كاری بوده اند و تهیه كننده های بخش خصوصی، عمدتا دل در گروی برآورده كردن سطحی ترین نیازهای حسی قاطبه مردم داشته اند. به این ترتیب افرادی كه به سراغ فعالیت های هنری رفته اند یا عمده توان خود را در جهت برآورده كردن یكی از این دو نیازها به كار می گیرند یا اصولا بی خیال انجام كار حرفه ای در زمینه فرهنگ و هنر می شوند. خیل میان مایگان موسیقی مردمی ایران و نبود حتی یك ستاره كه همه آثارش بتواند مورد توجه مخاطبان خود آن فرد و نه همه مخاطبان تولیدات فرهنگی محسوب شود، مهمترین دلیل این مدعاست كه كار حرفه ای كردن فرد باهوش در زمینه موسیقی ایرانی، قربانی كردن خود اوست و درویشی هم، یك قربانی خودخواسته است.برگزاری دوره های اول تا سوم جشنواره موسیقی مناطق را محمدرضا درویشی به عهده داشت، اما او به دلیل اختلاف سلیقه ها و نبود هماهنگی با مدیریت های موسیقی كشور از این فعالیت استعفا داد. دو دوره بعدی جشنواره سالانه موسیقی مناطق را فردی دیگر برعهده گرفت كه انتقادات فراوانی را به ارمغان آورد و در راس این انتقادها، استفاده نشدن از علم و تجربه درویشی بود. اوایل همین امسال در گفت وگوی ایرانشهر با دبیر جشنواره نواحی قبلی، وی در پاسخ به این انتقادها صرفا اعلام كرد كه درست نیست همه ساله فقط یك نفر دبیر جشنواره باشد، اما امسال و با تغییر مدیریت مركز موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، جشنواره ای كه فرزند درویشی بود دوباره به دامان خود او بازگشت. امید كه مدیریت مركز موسیقی امسال كاری كند كه دیگر دستمزدهای ۵ رقمی به اهل موسیقی محلی و دستمزدهای ۷ رقمی به عكاسان جشنواره ها تخصیص نیابد.

وبگردی
دادستانی که به قانون تمکین نکرد
دادستانی که به قانون تمکین نکرد - نکته دیگری که برای شخص من در ماجرای مرتضوی بسیار مهم‌تر از شرایط او در زندان است، عدم تمکین ایشان به قانون است. مرتضوی به عنوان یک دادستان و شخصیت‌های برجسته و بانفوذ قوه قضائیه حاضر نشد به قانون تمکین کند. حالا دیگر اهمیتی ندارد که مرتضوی در بند 241 باشد یا 309 یا چقدر به مرخصی بیاید، مهم این است که اتفاقات اخیر نشان داد که او هیچ پایبندی به قانون نداشته و ندارد
معنی و مفهوم "به ما این دختر خوشگل‌ها رو نشون بده"؟
معنی و مفهوم "به ما این دختر خوشگل‌ها رو نشون بده"؟ - بعد از انقلاب، به واسطه تنیده شدن حکومت و دین بسیاری از پست‌ها و سمت‌های سیاسی با هاله‌ای رو به رو شد که اجازه نمی‌داد صاحب آن منصب مورد نقد قرار بگیرد....
سومین روز جشنواره جهانی فیلم فجر
سومین روز جشنواره جهانی فیلم فجر - سی و ششمین جشنواره جهانی فیلم فجر از 30 فروردین با حضور فیلم سازانی از ایران و نمایندگانی ازسینمای 78 کشور جهان تا 7 اردیبهشت در پردیس سینمایی «چارسو» برگزار می شود.
سیلی زدن به «امید» مردم در پارک!
سیلی زدن به «امید» مردم در پارک! - کتک خوردن دختری که جز التماس دوستانش هیچ فریادرسی ندارد از یک پلیس زن عضو گشت ارشاد که ماموران مرد هم آنها را همراهی می کردند، آنقدر دردناک است که کمتر وجدان بیداری به آن واکنش نشان نداده است.
عصر ما - پرونده حضور زنان در ورزشگاه ها
عصر ما - پرونده حضور زنان در ورزشگاه ها - بررسی حضور زنان در ورزشگاه ها با حضور نرگس آبیار، لاله افتخاری، حمید رسایی، حجت الاسلام محسن غرویان و فائزه هاشمی.
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس - بازیگر سریال "تعطیلات رویایی" از حمله افراد ناشناس به خود خبر داد. مریم معصومی، بازیگر سینما و تلویزیون مورد حمله افراد ناشناس قرار گرفت.
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت - سعید مرتضوی که در روزهای گذشته خبری از او نبود و حتی سخنگوی دستگاه قضایی گفته بود حکم جلبش صادر شده اما گیرش نیاورده‌اند، به گفته همسرش در تهران است.
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد - «احمد مهران فر» بازيگر نقش «ارسطو عامل» در سريال پايتخت ۵ در اینستاگرام خود از ازدواجش با «مونا فائض پور» خبر داد.
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی - صحبت های جنجالی رییسی پیرامون استفاده روحانی از نام امام رضا در انتخابات
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند!
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند! - محمد غرضی می‌گوید: زمانی که به عنوان وزیر در وزارت حضور یافتم بیش از ۵۰۰ نفر را دیدم نامه‌هایی که از داخل به خارج و از خارج به داخل کشور ارسال می‌شدند را چک می‌کردند و به صورت سه شیفت فعالیت می‌کردند و نامه‌ها را می‌خواندند.
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس!
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس! - عکس و ویدیویی منتسب به ستاره پرسپولیس فرشاد احمدزاده و ترلان پروانه بازیگر سینما و تلویزیون در فضای مجازی منتشر شده است. عجب پاپراتزی‌هایی داریم!
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟ - در قسمت های اخیر سریال پایتخت بازیگر جدیدی به جمع خانواده معمولی پیوسته است؛ نیلوفر رجایی فر نقش الیزابت را در سریال پایتخت ۵ ایفا می کند ؛ این بازیگر با جلب اعتماد سیروس مقدم این فرصت ط بازی در سریال پر طرفدار پایتخت را به دست آورد .
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم - ویدیوهایی از نسیم نجفی اقدم در شبکه های اجتماعی به زبان های انگلیسی و فارسی موجود است که در آن ها وی از حذف ویدیوهای خود توسط یوتیوب شکایت دارد.
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟ - بگذارید اینطور بپرسم: مگر کیروش، مربی تیم ملی فوتبال جمهوری اسلامی ایران عرق نمی‌خورد؟ نمی‌رقصد؟ مگر برانکو و شفر نمازشب می‌خوانند و روزه می‌گیرند و اصولگرا و ارزشی و انقلابی هستند؟!