یادداشت مهمان_ مجید رضایی کارشناس اقتصاد انرژی_ در یادداشتی تحت عنوان «سواد مصرف و انرژی؛ ضرورتی برای تابآوری ملی» نوشت: در جهان امروز، مفهوم «قدرت» دیگر صرفاً در میزان برخورداری از منابع خلاصه نمیشود؛ بلکه توانایی مدیریت منابع، افزایش بهرهوری و مصرف هوشمندانه، بخش مهمی از قدرت واقعی کشورها را شکل میدهد. در شرایطی که کشور ما با فشارهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی و محدودیتهای فزاینده در حوزه انرژی روبهروست، بهرهوری دیگر یک توصیه اخلاقی یا صرفاً زیستمحیطی نیست؛ بلکه به یک ضرورت اقتصادی، اجتماعی و حتی امنیتی تبدیل شده است.
در این میان، دو مفهوم «سواد مصرف» و «سواد انرژی» میتوانند نقشی تعیینکننده در افزایش تابآوری جامعه ایفا کنند؛ مفاهیمی که برخلاف تصور رایج، به معنای کممصرفکردن از سر محرومیت نیستند، بلکه به معنای درست مصرفکردن، تشخیص نیاز از خواسته و استفاده حداکثری از منابع موجود است.
از «بیشتر داشتن» تا «بهتر مصرف کردن»
سواد مصرف را میتوان توانایی شناخت و مدیریت رابطه میان نیاز، کالا و پیامدهای مصرف تعریف کرد. نخستین گام در این مسیر، تفکیک «نیاز» از «خواسته» است. انسان برای برخورداری از کیفیت زندگی مناسب به مجموعهای از کالاها و خدمات نیاز دارد؛ اما بخش قابلتوجهی از خریدها و مصرفهای روزمره، حاصل تبلیغات، عادتهای اجتماعی یا هیجانات لحظهای است.
مصرفکننده باسواد پیش از خرید از خود میپرسد: آیا واقعاً به این کالا نیاز دارم؟ آیا کالای مشابهی در اختیار من هست؟ عمر مفید آن چقدر است و پس از پایان استفاده چه اثری بر محیطزیست خواهد داشت؟
این نگاه، ما را از فرهنگ «بیشتر داشتن» به سمت فرهنگ «بهتر داشتن» سوق میدهد؛ فرهنگی که در آن افزایش مصرف لزوماً مترادف با افزایش رفاه نیست.
از سوی دیگر، توجه به چرخه حیات کالا اهمیت زیادی دارد. هر محصول پیش از آنکه به دست مصرفکننده برسد، آب، انرژی، مواد اولیه و نیروی انسانی مصرف کرده و پس از پایان عمر خود نیز میتواند به زباله یا منبع آلودگی تبدیل شود. بنابراین، خرید هوشمندانه، تعمیر کالاهای قابلاستفاده و افزایش عمر محصولات، صرفاً تصمیمهایی شخصی نیستند؛ بلکه بخشی از مسئولیت اجتماعی شهروندان در قبال منابع کشورند.
سواد انرژی؛ فراتر از پرداخت قبض
سواد انرژی …
