قمار در آزادگان؛ بازی پرهزینه با حیاتی‌ترین میدان نفتی کشور

شرق/ متن پیش رو در شرق منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

میدان نفتی آزادگان، با ذخایر عظیم خود، نه‌فقط یک منبع درآمد، بلکه یک سرمایه راهبردی و ابزار امنیت ملی برای ایران است. این میدان‌ که در جغرافیای انرژی کشور به عنوان بزرگ‌ترین میدان مشترک نفتی شناخته می‌شود، میدانی برای رقابت نفس‌گیر با همسایه غربی است؛ رقابتی که هر روز تأخیر در آن، به معنای واگذاری ثروت ملی به طرف مقابل و از دست رفتن فرصت‌های جبران‌ناپذیر توسعه کشور است.

با وجود این، بدعتی که دولت سیزدهم برای توسعه این میدان حیاتی انتخاب کرد، نه‌تنها شتاب لازم را نداشت، بلکه با سپردن مسئولیت به یک شرکت پروژه متشکل از بانک‌ها، که فاقد صلاحیت فنی و زیرساخت‌های لازم است، توسعه و درآمدزایی کشور را در یک بیراهه پرهزینه قرار داد.

واگذاری پروژه عظیم و پیچیده توسعه میدان آزادگان به شرکتی تحت مدیریت چند بانک یک تصمیم بنیادین اشتباه و یک خطای راهبردی آشکار بود. توسعه یک میدان مشترک با این ابعاد -که پیچیدگی‌های فنی، لجستیکی و مدیریتی فوق‌العاده‌ای دارد- نیازمند یک بازوی اجرایی قدرتمند، باتجربه و دارای سوابق موفق و قابل اتکا در پروژه‌های مشابه است. این پروژه جای آزمون و خطا و کسب تجربه نیست. شرکت مذکور، در زمان واگذاری این مسئولیت خطیر، یک نهاد نوپا و فاقد کارنامه اجرایی مشخص در توسعه مگاپروژه‌های نفتی بود. زیرساخت‌های مدیریتی، زنجیره تأمین و از همه مهم‌تر، بدنه کارشناسی و فنی این شرکت به‌هیچ‌وجه متناسب با ابعاد و حساسیت‌های میدان آزادگان نبود. این تصمیم، در عمل‌ مانند سپردن سکان یک اَبَرنفتکش در دریایی توفانی به ناخدایی است که تجربه قبلی‌اش به قایق‌های کوچک  محدود می‌شود.

یکی از نقاط ضعف کلیدی این تصمیم، بررسی سوابق مدیریتی این مجموعه است. در حالی که مدیریت پروژه‌های نفتی، به‌ویژه در میادین مشترک، نیازمند دانش فنی عمیق و تجربه مستقیم در چالش‌های حفاری، تولید، مدیریت مخزن و مذاکرات پیچیده فنی است، سابقه مدیرعامل منصوب‌شده برای این شرکت، فاقد هرگونه نقطه عطف برجسته و مشخص در زمینه توسعه موفقیت‌آمیز یک میدان نفتی یا گازی مشترک است. این انتخاب نشان می‌دهد در فرایند تصمیم‌گیری، وزن شاخص‌های غیرفنی و مدیریتی عمومی، بر تخصص‌گرایی و تجربه عملیاتی در حیاتی‌ترین حوزه صنعت نفت کشور چربیده است. این امر به خودی خود، ریسک پروژه را به شکل غیرقابل قبولی افزایش داد و پایه‌های لرزان آن را از همان ابتدا بنا نهاد.

نتایج این راه ناصواب، امروز به‌وضوح قابل مشاهده است. تأخیر در تحقق اهداف تولیدی، هدررفت سرمایه ملی در پروژه‌ای که با حداکثر کندی پیش می‌رود‌ و از دست دادن زمان طلایی در رقابت با عراق، اولین پیامدهای این تصمیم هستند. هر بشکه نفتی که عراق از این میدان مشترک برداشت می‌کند، در حالی که سمت ایران درگیر چالش‌های مدیریتی و فنی یک شرکت با کارآمدی مبهم است، یک خسارت مستقیم به منافع ملی و نسل‌های آینده است. این تأخیر، در شرایطی که کشور با ناترازی شدید انرژی دست‌وپنجه نرم می‌کند و به درآمدهای ارزی برای پیشبرد برنامه‌های توسعه‌ای خود نیاز مبرم دارد، ضربه‌ای سنگین‌تر بر پیکره اقتصاد کشور وارد می‌کند. دولت سیزدهم با این طراحی و پیاده‌سازی، عملا مسیر توسعه مهم‌ترین میدان مشترک کشور را به تعویق انداخت و مسئولیت مستقیم این عقب‌ماندگی و خسارت‌های ناشی از آن رابر عهده دارد.

نتیجه‌گیری و راهکار اضطراری
ادامه مسیر فعلی در دولت چهاردهم، چیزی جز تعمیق بحران و افزایش خسارت‌ها به دنبال نخواهد داشت. بازگشت کامل از این تصمیم و شروع مجدد فرایند با یک پیمانکار جدید نیز خود مستلزم زمان و هزینه است که شاید دیگر فرصت آن نباشد. با این حال، هنوز می‌توان جلوی ضرر بیشتر را گرفت. راهکار عملیاتی و فوری، نه انحلال ساختار فعلی، بلکه بازآرایی و تقویت فوری آن است.

می‌توان با یک اقدام مدیریتی قاطع، بازوی اجرایی و فنی شرکت دشت آزادگان را با تزریق نیروهای متخصص و باتجربه از شرکت‌های توانمند داخلی تقویت کرد. باید ساختاری ایجاد شود که در آن، شرکای فنی و پیمانکاران فرعی که دارای دانش و تجربه لازم هستند، صرفا مجری دستورات نباشند، بلکه نقش آنها در تصمیم‌سازی‌های فنی و راهبردی پروژه به شکل معناداری افزایش یابد و با استفاده از پتانسیل‌های امتحان پس‌داده این حوزه که در سخت‌ترین دوره‌های پرچالش حوزه نفت و گاز کشور، خوش درخشیده‌اند مرهمی بر این زخم کاری گذاشت.

این یک جراحی فوری برای نجات پروژه از وضعیت فعلی است. پذیرش اشتباه و اصلاح سریع آن، هرچند سخت‌ اما تنها راهی است که می‌تواند بخشی از عقب‌ماندگی روزافزون در بهره‌برداری از این سرمایه ملی را جبران کرده و از تحمیل هزینه‌های سنگین‌تر بر آینده کشور جلوگیری کند. زمان برای آزادگان به‌سرعت در حال گذر است و دیگر مجالی برای تعلل و تکرار اشتباهات گذشته وجود ندارد.