کودکان چاق، بزرگسالان بیمار؛ مسیر نگران‌کننده سبک زندگی امروز

ایسنا/ رئیس انستیتو تحقیقات تغذیه‌ای و صنایع غذایی کشور با هشدار نسبت به آنچه که گسترش «پاندمی چاقی» در جهان و ایران خواند، تاکید کرد: چاقی به یکی از مهم‌ترین عوامل خطر سلامت تبدیل شده و به‌ویژه در کودکان با سرعتی نگران‌کننده در حال افزایش است؛ به‌طوری که شیوع چاقی در کودکان زیر پنج سال از کمتر از ۲ درصد به حدود ۸ تا ۹ درصد رسیده است.

به گزارش ایسنا، دکتر ناصر کلانتری با تأکید بر اینکه چاقی منشأ بسیاری از بیماری‌های غیرواگیر است، تاکید دارد که این معضل نه‌تنها با بیماری‌هایی مانند دیابت، فشار خون بالا و چربی خون مرتبط است، بلکه زمینه‌ساز بروز سکته‌های قلبی و مغزی و حتی برخی سرطان‌ها نیز به شمار می‌رود. او همچنین می‌گوید که روند افزایشی چاقی در سه دهه گذشته در تمام گروه‌های سنی کشور، به‌ویژه کودکان و نوجوانان، زنگ خطری جدی برای سلامت است.

کلانتری به پیامدهای چاقی در سنین پایین اشاره می‌کند و می‌افزاید که کودکان چاق با مشکلاتی مانند تأخیر در رشد حرکتی، اختلالات تنفسی از جمله آپنه خواب، افزایش خطر پوکی استخوان و تصلب شرایین مواجه‌اند و حتی احتمال بروز اختلالات هورمونی و جنسی در آنها وجود دارد.

او نیز هشدار می‌دهد: پیامدهای چاقی در کودکی به بزرگسالی نیز منتقل می‌شود و خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن را در سنین پایین‌تر افزایش می‌دهد؛ به‌طوری که کاهش سن سکته‌های قلبی در کشور یکی از نگرانی‌های جدی است. وی تغییر سبک زندگی، کاهش تحرک، مصرف غذاهای پرکالری و گسترش فست‌فودها را از عوامل اصلی این روند می‌داند و بر ضرورت شکل‌گیری عزم ملی برای اصلاح الگوی تغذیه و سبک زندگی تأکید می‌کند.

چاقی؛ متهم ردیف اول بیماری‌های غیرواگیر

دکتر ناصر کلانتری_ رئیس انستیتو تحقیقات تغذیه‌ای و صنایع غذایی کشور در گفت‌وگوی تفصیلی  با ایسنا، با بیان اینکه چاقی و اضافه‌وزن از گرفتاری‌های جهان به حساب می‌آید، افزود: جهان با پاندمی چاقی و اضافه‌وزن مواجه است؛ بنابراین براساس این شرایط، یک اختلال جهانی قلمداد می‌شود. هنگامی که ریسک‌فاکتورهای سلامت را در کشورهای مختلف بررسی می‌کنیم، به این نتیجه می‌رسیم که چندین عامل خطر مشترک وجود دارد. چاقی، یکی از ریسک‌فاکتورهای سلامت در اغب کشورها است.

او درباره سایر عوامل خطر سلامت مشترک در میان کشورها توضیح داد: فشارخون و چربی خون بالا نیز از دیگر عوامل خطر سلامت است که هر دو عامل با چاقی مرتبط هستند.  

رئیس دانشکده علوم تغذیه و صنایع غذایی دانشگاه علوم‌پزشکی شهید بهشتی درباره مرگ‌ومیرهای ناشی از بیماری‌های تغذیه‌ای گفت: در حال حاضر، مرگ‌ومیر جامعه جهانی، متکی به بیماری‌های تغذیه‌ای مزمن یا بیماری‌های وابسته به تغذیه است که مزمن عمل می‌کنند.  

چاقی و بروز بیماری‌های غیرواگیر

آمار نگران‌کننده چاقی در کودکان ایرانی

کلانتری ادامه داد: بیماری‌های ریوی را به لیست بیماری‌های مزمن مرتبط با تغذیه که سبب مرگ جامعه جهانی می‌شود، اضافه کرده‌اند و این بیماری‌ها را «غیرواگیر» نامگذاری کرده‌اند. بیماری‌های غیرواگیردار شامل دیابت، فشار خون بالا و چربی خون بالا می‌شود؛ فشار خون و چربی خون بالا سبب سکته‌های مغزی و قلبی می‌شوند. همچنین مستندات علمی نشان می‌دهد که سرطان‌ها با نوع تغذیه و موادغذایی مصرفی نیز ارتباط دارد.

او با بیان اینکه «چاقی» منشاء بسیاری از بیماری‌های غیرواگیر است، تصریح کرد: روند افزایشی شیوع چاقی در تمام گروه‌های سنی به ویژه نوجوانان، جوانان و میانسالان در ایران از سه دهه گذشته تجربه می‌کنیم. دهه ۸۰، بررسی وضعیت قد، وزن و BMI زنان تهرانی انجام شد و مجری این طرح بودم. نتایج بررسی‌ها بیان می‌کند که حدود دو سوم زنان یعنی ۶۸ تا ۷۰ درصد در آن بازه زمانی به اضافه‌وزن مبتلا بودند و حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد نیز به چاقی مبتلا بودند. آمار و ارقامی که بسیار نامناسب بود.

رئیس انستیتو تحقیقات تغذیه‌ای و صنایع غذایی کشور درباره ابتلای کودکان به چاقی نیز گفت: متاسفانه، روند ابتلای کودکان به چاقی را تجربه می‌کنیم. کمتر از ۲ درصد کودکان کمتر از ۵ سال در گذشته به چاقی مبتلا بودند اما نتایج بررسی‌های اخیر بیان می‌کند که هشت تا ۹ درصد کودکان کمتر از ۵ سال به چاقی مبتلا هستند. روند رو به رشد چاقی فقط به کودکان محدود نمی‌شود بلکه در میان نوجوانان و جوانان نیز دیده می‌شود.

فست‌فود، صفحه‌نمایش و بی‌تحرکی؛ مثلث چاقی در کشور

از شهرهای عمودی تا تماشای ورزش قهرمانی

کلانتری درباره چرایی روند رو به رشد چاقی در ایران توضیح داد: تغییر شیوه زندگی، عامل افزایش ابتلا به چاقی در کشور است.  شیوه زندگی این روزها، تفاوت‌های بسیار معناداری نسبت به گذشته دارد؛ به نحوی که  میزان تحرک بدنی بسیار کاهش یافته و اغلب افراد جامعه از حداقل تحرک بدنی روزانه غافل هستند.

غفلت از ورزش همگانی

او با بیان اینکه نهایت هنر اغلب افراد جامعه این است که ورزش قهرمانی از صفحه‌های نمایشگرهای مختلف تماشا کنند، گفت: پیگیری ورزش قهرمانی، ریشه در سیاست‌های برندسازی در رشته‌های مختلف ورزشی مانند کشتی، والیبال، فوتبال و بسکتبال دارد؛ در نتیجه، امکانات و ابزار ورزشی همگانی را آنچنان که باید و شاید کمتر به محله‌ها برده‌اند. هنگامی که ابزار ورزش همگانی در دسترس نباشد، کودکان بدون مواجهه با دغدغه‌هایی مانند حوادث ترافیکی نمی‌توانند ورزش کنند. سیاستگذاری ورزشی به نحوی است که می‌توان گفت بی‌تحرکی در جامعه تشویق می‌شود؛ چرا که فقط بر حوزه ورزش قهرمانی متمرکز شده‌ایم.  

رئیس دانشکده علوم تغذیه و صنایع غذایی دانشگاه علوم‌پزشکی شهید بهشتی درباره چگونگی سرمایه‌گذاری در حوزه ورزش توضیح داد: منابع مالی برای تیم‌داری و تیم‌های بزرگ ورزشی هزینه می‌شود؛ حتی شاهد ورود صنایع بزرگ کشور به عرصه تیم‌داری هستیم. این  در حالی است که صنایع بزرگ می‌توانستند در مسیر ورزش همگانی گام بردارند. صنایع بزرگ، مبالغ کلانی را برای تیم‌های خود هزینه می‌کنند اما جامعه از خدمات ورزشی کم‌بهره یا بی‌بهره است.

تغییر ساختار شهرها و افزایش چاقی

کلانتری با بیان اینکه تغییر در سیستم شهرسازی از دیگر علل افزایش چاقی به حساب می‌آید، خاطرنشان کرد:وضعیت شهرسازی طی سال‌های گذشته به نحوی بود که تعداد طبقات ساختمان‌ها کم بود و گستردگی ساختمان‌ها را تجربه می‌کردیم؛ این در حالی است شهرها به شهرهای عمودی تبدیل شده‌اند. منظور از شهرهای عمودی این است که ساختمان‌های چندین طبقه ساخته می‌شود و هر طبقه نیز چندین واحد دارد. ساختار شهری عمودی سبب می‌شود که فضای فعالیت و بازی‌کردن برای کودکان مهیا نباشد. 

او ادامه داد: متاسفانه، آینده‌نگری در الگوی شهرسازی ما کمتر دیده می‌شود. مقاله‌ای درباره وضعیت دسترسی خانه‌ها به خیابان را در چند شهر اروپایی مطالعه می‌کردم که در این مقاله آمده بود نزدیک‌ترین خیابان با منطقه مسکونی حدود یک کیلومتر فاصله داشت. همچنین پارکینگ‌ها حدود یک کیلومتر با منطقه مسکونی فاصله داشتند و این فاصله سبب تحرک می‌شود. همچنین فاصله پارکینگ با منطقه مسکونی سبب می‌شود که کودکان بدون دغدغه حوادث ترافیکی بتوانند فعالیت داشته باشند. این ساختار در کشورهای اروپایی وجود دارد اما اگر ما می‌توانستیم، آسانسور حمل اتومبیل در ساختمان‌ها نصب می‌کردیم تا خودرو خود را در نزدیک‌ترین فاصله به اتاق خواب خود داشته باشیم.

سرگرمی با وسایل الکترونیک همراه با خوراکی‌های ناسالم

رئیس انستیتو تحقیقات تغذیه‌ای و صنایع غذایی کشور تصریح کرد: هنگامی که امکان تحرک برای کودکان و نوجوان وجود نداشته باشد، اغلب ساعات روزانه خود را در خانه سپری می‌کنند. به طور معمول، اسباب و ابزار تحرک بدنی در خانه‌ها وجود ندارد؛ بنابراین به سرگرمی‌هایی روی می‌آورند که نیاز به فعالیت بدنی ندارد. کودکان و نوجوانان با توجه به فراخور وضعیت مالی خانواده به فعالیت‌هایی مانند بازی‌های کامپیوتری، تماشای تلویزیون، کار کردن با گوشی و تبلت روی می‌آورند. هنگامی که کودکان به صفحات نمایش هر وسیله دیجیتالی روی می‌آورند، هیچ تحرکی ندارند. اگر دست خانواده به دهان خود برسد، در کنار تماشای تلویزیون یا کار کردن با وسایل الکترونیکی و دیجیتال، خوراکی‌های ناسالم مانند شکلات، کیک، شکلات، آبمیوه صنعتی و پاستیل و موارد دیگر در اختیار کودک قرار می‌دهند. اغلب این خوراکی‌ها حاوی چربی و قند هستند.

دریافت کالری و انرژی، بیش از نیاز کودک

کلانتری درباره بروز چاقی در کودکان و نوجوانان ادامه داد: هنگامی که با چنین شرایطی مواجه هستیم، چرا انتظار چاقی کودکان و نوجوانان را نداشته باشیم؟ به طور مثال، میزان هدررفت انرژی یک کودک A است اما ۳ A انرژی در روز دریافت می‌کند. انرژی اضافه‌ای که یک کودک دریافت می‌کند به شکل چربی در بدن ذخیره می‌شود و به تدریج مساله بروز چاقی به سنین پایین‌تر ورود می‌کند.

دسترسی راحت به فست‌فودها و تغییر ذائقه ایرانی

کلانتری با بیان اینکه نوع تغذیه در اتبلا به چاقی نیز نقش دارد، تصریح کرد: نحوه تغذیه بزرگسالان و کودکان در گذر زمان تغییر کرده است. وضعیت دسترسی به فست‌فودها افزایش یافته، به نحوی که یک یا دو مغازه عرضه فست‌فود در یک خیابان دو کیلومتری در سه تا چهار دهه گذشته وجود داشت اما تعداد فست‌فودها در این روزها افزایش یافته و ۳۰ تا ۴۰ مغازه عرضه فست‌فود در یک خیابان دو کیلومتری دیده می‌شود. اغلب رستوران‌ها در گذشته غذاهای سنتی مانند آش، آبگوشت، قیمه و قرمه‌ و چلوکباب می‌فروختند.

غذاهای پرکالری، هراه با نوشیدنی‌های گازدار

او درباره ویژگی مشترک تمام فست‌فودها اظهار کرد: بالابودن درصد چربی به ویژه چربی اشباع، نقطه مشترک تمام غذاهای سریع آماده‌شونده است؛ غذاهایی که به طور معمول با نوشیدنی‌ها سرشار از قند و شکر مصرف می‌شوند. غذاها و نوشیدنی‌هایی از این دست، کودکان و بزرگسالان را به سمت چاقی، اختلال در سوخت‌وساز بدن و بیماری‌هایی مانند فشار خون و چربی خون بالا، سرطان‌ها و سکته‌های قلبی و مغزی سوق می‌دهد.

بازهم پای شبکه نمایش خانگی در میان است

رئیس انستیتو تحقیقات تغذیه‌ای و صنایع غذایی کشور  درباره فرهنگسازی در حوزه تغذیه توضیح داد: مجموعه‌ها و سازمان‌هایی که می‌بایست در حوزه تغذیه فرهنگسازی کنند نسبت به موضوع غافل هستند. من بر این باور هستم که بخش خصوصی نسبت به فرهنگسازی در حوزه تغذیه غافل نیست، بلکه عامدانه اقداماتی را انجام می‌دهد.  پلتفرم‌های آثار نمایش خانگی، الگوهای رفتاری غلطی را آموزش می‌دهند. به طور مثال، هنرپیشه‌هایی که در این آثار نقش‌آفرینی می‌کنند، بی‌وقفه سیگار می‌کشند و سیگار را با سیگار روشن می‌کنند که تبلیغ رفتار پرخطر است. آیا حد و حدودی برای توقف تبلیغ رفتار ضد سلامت مردم وجود ندارد؟ مشکلی با ساخت آثار نمایشی ندارم اما چرا هنرمندان آثار نمایشی می‌بایست در هر حالت روانی که قرار دارند، سیگار بکشند؟ این اقدامات، آموزش‌های غیرمستقیم و بدآموزی‌های کاملا غیرمستقیم برای کودک و نوجوان است.

او درباره تصویر سفره در آثار نمایشی اظهار کرد: تصویر سفره خانواده در آثار شبکه نمایش خانگی و صداوسیما به نحوی نیست که غذاهایی مانند آش یا آبگوشت بخورند؛ اما یک پیک را نشان می‌دهند که چندین پیتزا و نوشابه برای آنها می‌آورد. هنگامی که تاریخ تمدن را مطالعه می‌کنیم به این نتیجه ‌می‌رسیم که اقداماتی از این دست با چنین شدتی در جامعه‌ای رخ دهد. «یکی بر سر شاخ، بن می‌برید»، فرهنگسازان با چنین شتابی به کجا می‌رویم؟ نمایش تصویر پیتزا در آثار نمایش بسیار تحریک‌کننده است، حتی افرادی که سیر هستند با دیدن تصویر آن هوس می‌کنند که پیتزا بخورند.  

کلانتری ادامه داد: تبلیغات نادرست، آثار نمایشی و همچنین کثرت صنوف غذایی ناسالم، تغییر عادات غذایی از سنت‌های غذای ایرانی که حاصل سال‌ها تجربه است، ایجاد کرده‌اند. متاسفانه تبلیغ هرگونه غذای سریع‌آماده شونده در آثار نمایشی می‌تواند بیماری‌های غیرواگیر را در کشور افزایش دهد. در وهله نخست، سبب افزایش چاقی می‌شو و سپس بیماری‌های غیرواگیر را به همراه دارد.

بدون عزم ملی، بحران چاقی مهار نمی‌شود

رئیس دانشکده علوم تغذیه و صنایع غذایی دانشگاه علوم‌پزشکی شهید بهشتی گفت: براساس شرایطی که در جامعه می‌بینم نسبت به بهبود شرایط امیدوار نیستم؛ مگراینکه عزم خود را به طور کامل جزم کنیم و یک تعهد سیاسی کامل برای بهبود شرایط داشته باشیم. من بر این باور هستم،  می‌بایست یک عزم ملی برای بازگشت به سنت‌های سالم ایرانی داشته باشیم؛ چرا که تمام تجربه‌های گذشته یک تجربه سالم و مثبت نیست.  

او با بیان اینکه سفره فقط به معنای غذا نیست، تصریح کرد: سفره، انتقال فرهنگ است. جوانان ایرانی با فرهنگ ایرانی چندان آشنا نیستند؛ چرا که هر یک از اعضای خانواده به تنهایی غذا می‌خورند. پدر خانواده نیز شب آنقدر دیر به خانه می‌آید که به تنهایی و جدا از سایر اعضای خانواده غذا می‌خورد. تمام فرصت‌هایی که با استفاده از آن می‌توانستیم فرهنگ ایرانی را زنده نگه داریم و سینه به سینه نقل کنیم، دچار ضعف کرده‌ایم. اگر به شرایط کنونی رسیدگی نکنیم، ممکن است با شرایطی مواجه شویم که فرهنگ ایرانی را با این خصلت‌ها نشناسند.   

گسترش چاقی در کودکان طی ۲۰ سال اخیر

این متخصص کودکان درباره تغییر مشکلات در گذر زمان اظهار کرد: روند رو به گسترش چاقی در کودکان طی ۲۰ سال اخیر را به وضوح می‌بینم. در یک بازه زمانی، کودکان به لاغری، کوتاه‌قدی و لاغری مفرط مبتلا بودند. نگران سوءتغذیه ناشی از کم‌خواری در کودکان طی سال‌های گذشته بودیم و این در حالی است که نگران سوءتغذیه ناشی از بیش‌خواری در این روزها هستیم. چاقی، اختلالات متعددی در کودکان ایجاد می‌کند. به طور مثال، تکامل جسمی و حرکتی کودکان کمتر از ۳ سال که به چاقی مبتلا هستند، به طور معمول به تاخیر می‌افتد؛ به نحوی که دیرتر می‌توانند راه‌بروند و بنشینند. اغلب این کودکان از توان کشیدن بدن خود برخوردار نیستند.

از آپنه خواب تا بیماری‌های قلبی؛ چاقی چه بلایی بر سر کودکان می‌آورد؟

این پزشک  گفت: «پوکی استخوان» و «تصلب شرایین» جزو مباحث پزشکی است؛ هنگام که استخوان‌بندی در رحم مادر شکل می‌گیرد احتمال ابتلا به پوکی استخوان نیز آغاز می‌شود؛ اگر سبک زندگی و تغذیه نادرست باشد با پوکی استخوان و تصلب شرایین همراه می‌شود. کودکان که به چاقی مبتلا هستند متابولیسم بدن آنها منجر به سختی جداره رگ‌های بدن می‌شود و مساله بروز پوکی استخوان در آنها سریع‌تر آغاز می‌شود. همچنین احتمال اختلالات حرکتی و تنفسی به ویژه «آپنه خواب» (وقفه تنفسی در خواب) برای این کودکان زیاد است. هنگامی که کودک مبتلا به چاقی می‌خوابد به دلیل پربودن شکم از محتوای چربی بسیار زیاد، فشار شکم به دیافگرام وارد می‌شود. دیافراگم به سمت قفسه سینه وارد می‌شود و حجم ریه کوچک‌تر می‌شود، در نتیجه نفس تنگی و خفگی حین خوابیدن ایجاد می‌شود. کودکانی که بسیار چاق می‌شوند معمولا می‌بایست به صورت نیمه‌نشسته بخوابند. این کودکان نمی‌توانند به صورت افقی بخوابند و بخشی از بدن آنها می‌بایست به صورت زاویه‌دار باشد.   

کلانتری با بیان اینکه اختلال در مسائل جنسی از دیگر اختلال‌های کودکان مبتلا به چاقی محسوب می‌شود، تصریح کرد: کودکانی که به چاقی شدید مبتلا می‌شوند، تکامل جنسی آنها دچار اختلال می‌شود و احتمال بروز اختلال در زادوولد نیز وجود دارد.

کاهش سن بروز سکته قلبی 

رئیس دانشکده علوم تغذیه و صنایع غذایی دانشگاه علوم‌پزشکی شهید بهشتی درباره دیگر پیامدهای چاقی کودکان گفت: احتمال ابتلا به فشار خون بالا از اوان نوجوانی در این گروه از کودکان وجود دارد. افزایش چربی خون به نحوی که نیازمند به دارودرمانی می‌شوند از دیگر پیامدهای این کودکان به حساب می‌آید. متاسفانه، سن بروز سکته قلبی در کشور کاهش یافته، هرچقدر سن بروز سکته قلبی کاهش یابد، میزان مرگ ناشی از آن افزایش می‌یابد.   

کلانتری ادامه داد: هنگامی که یک جوان ۳۰ ساله و در مجموع افرادی که کمتر از ۵۰ سال دارند، سکته قلبی می‌کنند، به طور معمول، برگشت و درمان آنها از یک فرد ۶۵ تا ۷۰ ساله است. هنگامی که سن افراد افزایش می‌یابد، رگ‌های جانبی در مجاورت عروق قلب ایجاد می‌شود که به این عروق «کولترال» می‌گویند. به عبارت دیگر، هنگامی که رگ‌های اصلی در حال بسته شدن هستند، این رگ‌ها ایجاد می‌شوند. قلب تحت تاثیر تجربه طولانی که بدن به دست آورده به مسیرهای جایگزین فکر می‌کند و راه پیدا می‌کند. اگر مسیر اصلی بسته شود از مسیر جایگزین می‌رود. این شرایط برای بدن یک فرد ۴۰ ساله وجود ندارد و در چنین شرایطی، سکته قلبی می‌تواند اغلب اوقات کشنده باشد.

انتهای پیام