می‌خواهم ابرقهرمان به سینمای کودک بیاورم؛ ۲۰ ثانیه‌ای که جنجالی شد!

خبرگزاری مهر -گروه هنر-ندا زنگینه؛ د ر دنیای پرشتاب سینما، آثاری که بتوانند همزمان مخاطبان کودک و بزرگسال را جذب کنند، همواره جایگاه ویژه‌ای دارند. «دختر برقی» به کارگردانی حسین قناعت یکی از پرکارترین فیلمسازان عرصه سینمای کودک و نوجوان، نمونه‌ای از چنین آثاری است که با ترکیب فانتزی، ماجراجویی و پیام‌های اخلاقی این روزها در حال اکران است.

داستان فیلم از این قرار است که کارخانه سازنده هیلدا، او را اشتباهی به خانه راحله دایی می‌فرستد. جایی که دختر برقی مجبور می‌شود، کارهایی انجام دهد که برایش برنامه‌ریزی نشده است...

رایان سرلک و هیلدا کردبچه بازیگران کودک فیلم سینمایی «دختر برقی» هستند. امیرحسین رستمی، هنگامه حمیدزاده، شقایق دهقان، آناهیتا همتی، سیاوش چراغی‌پور، رامین ناصر نصیر، عباس محبوب و غلام قلندری از دیگر بازیگران این فیلم کودک هستند.

فیلم‌های سینمایی «قهرمانان کوچک»، «دزد و پری»، «سلفی با رستم» و سریال «دیو و ماه پیشونی» از جمله آثار حسین قناعت در حوزه کودک و نوجوان هستند. «دختر برقی» نیز با دریافت پروانه زرین بهترین فیلمنامه، ۲ پروانه زرین بهترین بازیگر و جایزه بهترین فیلم از نگاه داوران کودک و نوجوان از آثار موفق کارنامه کاری حسین قناعت است.

به بهانه اکران فیلم «دختر برقی» در سینماها گفتگویی با کارگردان اثر داشتیم و کارگردان «دختر برقی» از فرآیند شکل‌گیری ایده و انتخاب بازیگران کودک و بزرگسال گرفته، تا نقدهای واردشده به برخی صحنه‌ها و توضیحاتی درباره پیام اصلی فیلم که «تقبیح دروغ» است، صحبت کرد. او همچنین از دغدغه‌هایش برای ساخت آثاری گفت که تمام اعضای خانواده بتوانند کنار هم از تماشای آن لذت ببرند، بدون اینکه بزرگترها حوصله‌شان سر برود.

علاوه بر این قناعت درباره جزئیات اکران «دختر برقی ۲» و نگارش فیلمنامه «دختر برقی ۳» و پروژه‌های دیگری مانند «ماه پیشونی ۳» توضیحاتی ارائه داد.

گفتگوی مشروح مهر با حسین قناعت کارگردان «دختر برقی» را در ادامه می‌خوانید:

* لطفاً در ابتدا درباره شکل گیری داستان «دختر برقی» توضیح دهید و اینکه از ابتدای نگارش فیلمنامه چه رده سنی مدنظرتان قرار داشت؟

حسین قناعت: «دختر برقی» را می‌توان در راستای آثار قبلی من مانند «دزد و پری»، «قهرمان کوچک» و … دانست زیرا در همه این آثار، قهرمان اصلی کودکان هستند. هرگاه طرح یا قصه‌ای پیش آید که در آن کودکان نقش قهرمان و پیشبرنده داستان را داشته باشند، آن ایده من را برمی‌انگیزد و ترغیب می‌کند تا روی آن کار کنم. ایده اولیه «دختر برقی» از عکس پسربچه‌ای داخل قوطی کنسرو روی جلد یک کتاب قدیمی در یک کتابفروشی گرفته شد. پس از مطالعه آن کتاب، جرقه نهایی داستان از همان عکس تصویر پسربچه زده شد.

در آثارم عموماً بر یک رده سنی خاص مانند خردسال، کودک یا نوجوان تمرکز نمی‌کنم بلکه تمام تلاشم این است که فیلم‌هایی برای خانوادها بسازم که مخاطبان مختلف سنی را در برگیرد. اگر ادعا کنم فیلمی فقط برای کودکان مناسب است، ممکن است نوجوانان از آن لذت نبرند؛ اما اگر اثری خانوادگی باشد، قطعاً والدین نیز همراه فرزندانشان از آن بهره می‌برند. هدف من در تمام کارها، از جمله سریال‌هایی که ساخته‌ام، خلق آثاری بوده که خانواده‌ها بتوانند کنار هم بنشینند و تماشا کنند، به گونه‌ای که بزرگسالان نیز در کنار کودکان از دیدن فیلم خسته نشوند. با بررسی نظرات دریافتی درباره «دختر برقی»، متوجه شدم این فیلم توانسته با مخاطبان بزرگسال نیز ارتباط برقرار کند. بنابراین، به جای تعیین یک سن خاص، می‌توانم بگویم مخاطب این فیلم، خانواده است.

* اینکه قهرمان یک فیلم کودکان باشند باعث می‌شود که بیشتر با اثر همذات‌پنداری کنند. در شخصیت‌پردازی کودکان فیلم‌هایتان چقدر سعی کردید بچه‌ها بتوانند خود را در جایگاه قهرمانی ببینند که مانند کودکان واقعی رفتار و صحبت می‌کند؟

زمانی که قهرمان فیلم بچه‌ها باشند، مخاطبان کودک نیز با فیلم همذات‌پنداری می‌کنند. به عنوان مثال، هنگام نوشتن فیلمنامه «قهرمانان کوچک» که درباره کودکان تکواندوکار بود، از بچه‌ها پرسیدم آیا می‌توانند در برابر یک بزرگسال مقابله کنند؟ من به باشگاه تکواندوی بچه‌ها رفتم و با دیدن توانایی‌هایی مانند اجرای حرکات قدرتی، این ایده برایم قوت گرفت که یک کودک یا نوجوان می‌تواند چنین قدرتی داشته باشد. بنابراین، در «قهرمانان کوچک» قهرمانان، کودکان بودند. تمام تلاش من در فیلم‌های خانوادگی و کودک، برانگیختن حس همذات‌پنداری در مخاطب از طریق قرار دادن کودکان در نقش قهرمان است. خوشبختانه بازخوردهای مثبتی نیز دریافت کرده‌ام به عنوان نمونه، خواهرم که در مشهد زندگی می‌کند و کارمند است، روزی تعریف می‌کرد که یکی از مراجعان او که راننده اتوبوس بچه‌های مدرسه برای رفتن به سینما بود، شکایت داشت که کودکان پس از دیدن فیلم «قهرمانان کوچک» با هیجان زیاد، صندلی‌های مینی‌بوس را شکسته‌اند. با این حال، من از این موضوع خوشحال شدم، زیرا احساس کردم فیلم توانسته انگیزه‌ای برای ورزش کردن در کودکان ایجاد کند. اگر حتی یک کودک پس از دیدن فیلم به سمت ورزش رفته باشد، من پیام خود را رسانده‌ام. وقتی قهرمان داستان کودک است و پیروز می‌شود، حس همذات‌پنداری در مخاطب کودک و نوجوان شکل می‌گیرد و او خود را جای آن قهرمان می‌بیند. این شیوه‌ای است که من برای ارتباط با کودکان به کار می‌برم. این احساس را حتی پیش از ساخت فیلم در ذهنم مجسم می‌کنم و به همین دلیل است که در همه آثارم، از جمله «دختر برقی ۲» و «دختر برقی ۳» که در حال نگارش آن هستم، قهرمانان اصلی کودکان هستند. در این فیلم‌ها، حتی اگر بزرگسالانی نیز حضور داشته باشند، سعی می‌کنم ویژگی‌های کودکانه‌ای در آنها وجود داشته باشد.

زمانی که قهرمان فیلم بچه‌ها باشند، مخاطبان کودک نیز با فیلم همذات‌پنداری می‌کنند.

* براساس بازخوردهایی که از مخاطبان کودک دریافت کردم ۲ صحنه در فیلم وجود داشت که باعث ترسیدن بچه‌ها در سالن سینما شده بود؛ صحنه‌ای که هیلدا از جعبه خارج می‌شود و زمانی که صورتش شبیه ربات می‌شود. از ابتدا این نکته مدنظرتان قرار داشت که صحنه‌های ترسناک در فیلمتان قرار دهید؟

به نظر من این صحنه اصلاً ترسناک نیست و ما ناگزیر بودیم برای انتقال ربات به آن خانواده از همان جعبه و میزانسن استفاده کنیم. هنگام تبدیل شدن هیلدا به ربات نیز ما از جلوه‌های ویژه بصری استفاده کردیم. از همان ابتدا تصور ما این نبود که برای بچه‌ها ترسناک باشد.

* خودتان هم بازخوردی دریافت کرده بودید؟

چندبار به صورت محدود در نظرات مخاطبان در سایت‌های بلیت فروشی دیدم که به این نکته اشاره کرده بودند. یک نفر هم نوشته بود که اگر بچه ما پس از تماشای فیلم به پریز برق دست بزند چه؟ به عقیده من این وظیفه خانواده است که از فرزندش مراقبت کند و البته بچه‌های امروزی نیز باهوش‌تر از این حرف‌ها هستند.

* در پایان فیلم صحنه‌ای وجود داشت که نشان می‌دهد خانواده و دوستان با لباس مشکی و ناراحتی هیلدا را داخل جعبه می‌گذارند. فکر نمی‌کنید تماشای این صحنه برای بچه‌ها کمی تلخ و ناراحت کننده بود.

تمام حرف این فیلم تقبیح دروغ است. دروغ متأسفانه در جامعه ما عادی شده و سکانس پایانی قصد دارد تأثیر منفی دروغ را به بچه‌ها نشان دهد. در طول فیلم بیش از صد صحنه طنز و شاد وجود دارد و تنها یک صحنه کوتاه (حدود ۲۰ ثانیه) به این موضوع اختصاص یافته است. این صحنه نه ترسناک است و نه قصد ایجاد ناراحتی دارد، اما ممکن است به دلیل جدی بودن موضوع، برای برخی کودکان غیرمنتظره باشد.

* شاید بخشی از این مشکلات و چالش‌ها به این دلیل ایجاد شده است که طبق گفته خودتان رده سنی خاصی برای فیلم‌هایتان در نظر نمی‌گیرید. مثلاً برخی صحنه‌های برای مخاطب کودک و خردسال ترسناک و ناراحت‌کننده است درحالی که برای سنین بالاتر کاملاً عادی و طبیعی است.

متأسفانه ما خیلی اهل افراط و تفریط هستیم. روزی برای اکران فیلمم به یکی از پردیس‌های سینمایی رفته بودم و دیدم که خانواده‌های زیادی همراه بچه‌هایشان برای تماشای فیلم‌های کمدی بزرگسال می‌رفتند که قطعاً مضامین مناسبی برای کودکان ندارند. در این موارد کسی اعتراض نمی‌کند اما به ما که کل عمر و زندگی‌مان را پای سینمای کودک گذاشته ایم، اعتراض می‌کنند. من سه سال برای نگارش فیلمنامه «دیو و ماه پیشونی» زمان گذاشتم. «دیو و ماه پیشونی» اولین فیلمی بود که در سینمای ایران به این شکل به قصه شاهنامه پرداخته شده بود. برای ساخت این فیلم چند نفر از من تشکر کردند؟ اما یک صحنه حدود ۱۸ ثانیه‌ای در فیلم «دختر برقی» قرار دارد که نشان می‌دهد دروغ چه تبعاتی دارد و باعث شده است عده‌ای به ما انتقاد کنند. من از دروغ متنفرم و سعی کردم در فیلم آن را به شکلی تأثیرگذار نمایش دهم.

* اگر به عقب برگردید بازهم این صحنه را همین گونه فیلمبرداری می‌کنید؟

اگر امروز بخواهم این صحنه را دوباره فیلمبرداری کنم، شاید به احترام بخشی از مخاطبان آن را ملایم‌تر اجرا می‌کردم، اما همچنان بر حفظ پیام اصلی فیلم تأکید داشتم. در فیلم‌های دیگرم نیز صحنه‌های جدی و احساسی وجود دارد، مانند صحنه ملاقات کودک با مادرش در «دزد و پری ۲» که ممکن است باعث اشک مخاطب شود، اما بازخورد مثبتی داشته است.

* درباره انتخاب بازیگران و چالش‌های کار کردن با بازیگران کودک و نوجوان هم توضیح دهید.

معمولاً سعی می‌کنم با بازیگرانی کار کنم که پیش از این با آنها کار کرده‌ام و با هم احساس راحتی داریم به همین دلیل برخی از بازیگران در اکثر فیلم‌های من حضور دارند مانند آناهیتا همتی، رامین ناصرنصیر و امیرحسین رستمی. بازیگر نقش هیلدا را همسرم در یک جشنواره در دوران کرونا دیده بود و من نیز بازی او را در فیلم «تی تی» دیدم و پس از ملاقات در دفترم، از هوش و توانایی‌هایش مطمئن شدم. برای نقش پسر نیز، رایان سرلک را انتخاب کردم که بازی درخشانش در فیلم «جاده خاکی» من را بسیار تحت تأثیر قرار داده بود. من بازی او را در تلویزیون ندیده بودم زیرا سال‌هاست تلویزیون تماشا نمی‌کنم. بازیگران بزرگسال نیز با دقت انتخاب شدند. خانم شقایق دهقان، خانم هنگامه حمیدزاده، خانم آناهیتا همتی و آقای رامین ناصرنصیر و امیرحسین رستمی همگی تجربه همکاری موفقی در این فیلم داشتند. سایر بازیگران کودک نیز به دقت گزینش شدند و در کل از انتخاب تمامی بازیگران راضی هستم.

من همواره این گلایه را دارم که آخرین سانسی که به فیلم‌های کودک اختصاص می‌دهند ساعت ۷ شب است و این اتفاق برای خانواده‌ها بسیار چالش‌برانگیز است. متأسفانه اکثر فیلم‌های کودک در سانس صبح و ساعت‌هایی است که افراد کمی به سالن سینما مراجعه می‌کنند

*تاکنون از وضعیت اکران عمومی فیلمتان، تبلیغات و سانس‌هایی که به شما داده‌اند، رضایت دارید؟

فیلم ما فروش نسبتاً خوبی داشته است. من همواره این گلایه را دارم که آخرین سانسی که به فیلم‌های کودک اختصاص می‌دهند ساعت ۷ شب است و این اتفاق برای خانواده‌ها بسیار چالش‌برانگیز است. متأسفانه اکثر فیلم‌های کودک در سانس صبح و ساعت‌هایی است که افراد کمی به سالن سینما مراجعه می‌کنند. همچنین، تعطیلی‌های ناخواسته مانند روزهای آلودگی هوا نیز بر فروش فیلم اثر منفی گذاشته است. همچنان در حال پیگیری همکاری با آموزش و پرورش برای پخش گسترده‌تر و اکران دانش‌آموزی فیلم هستیم اما به نتایج مشخصی نرسیده‌ایم. از تمام کسانی که زحمت می‌کشند، به ویژه تیم تبلیغات که با وجود همه دشواری‌ها بی‌وقفه می‌کوشند، صمیمانه تشکر می‌کنم. از همه دست‌اندرکاران فروش و پخش نیز سپاسگزارم.

* کمی درباره «دختر برقی ۲» و کارهای جدیدتان توضیح دهید.

در «دختر برقی ۲» یک ربات دختر دیگر با قابلیت‌های ویژه (مانند سرعت بالا، شنوایی قوی و …) به عنوان قهرمان جدید معرفی می‌شود. این ربات می‌تواند به نوعی یک ابرقهرمان جدید ایرانی برای کودکان باشد. در «دختر برقی ۳» نیز قابلیت‌های جدیدی مانند ارتباط با حیوانات به ربات اضافه خواهد شد. شخصیت «هیلدا» در قسمت دوم بزرگ‌تر شده است اما همچنان به عنوان یک ربات با ویژگی‌های منحصر به فرد حضور دارد. فرمول کلی من در این مجموعه، قرار دادن کودکان در نقش قهرمان و ایجاد داستان‌های فانتزی جذاب برای خانواده‌ها است. امیدوارم این مجموعه با استقبال مخاطبان ادامه یابد و هر قسمت نسبت به قسمت قبل پیشرفت کند. در حال حاضر مشغول نوشتن فیلمنامه «دختر برقی ۳» هستم و امیدوارم بتوانیم زودتر تولید آن را شروع کنیم. طرح فیلمنامه «ماه پیشونی ۳» را هم نوشته‌ام و به آقای مهدی یاری تهیه‌کننده ۲ قسمت قبلی فیلم ارائه کرده‌ام تا ایشان این طرح را به یکی از پلتفرم‌ها ارائه کنند و منتظر پاسخ آنها هستم.

* «دختر برقی ۲» چه زمان اکران می‌شود؟ برنامه‌ای دارید که فاصله زیادی بین قسمت اول و دوم این فیلم نباشد؟

هنوز به طور دقیق زمان اکران «دختر برقی ۲» را اعلام نکرده اند اما من دوست دارم که عید نوروز اکران شود. در مورد ارتباط بین این ۲ فیلم‌ها نیز باید بگویم که «دختر برقی ۲» به گونه‌ای نوشته شده است که داستانی جداگانه و مستقل دارد؛ یعنی دقیقاً ادامه مستقیم فیلم اول نیست. بنابراین، ضرورتی ندارد که حتماً شخصی فیلم اول را دیده باشد تا بتواند فیلم دوم را بفهمد و از آن لذت ببرد. با این حال، اگر کسی هر ۲ فیلم را دیده باشد، قطعاً می‌تواند ارتباط عمیق‌تری با اثر برقرار کند و تجربه غنی‌تری خواهد داشت.

حامیان سینمای کودک و نوجوان نباید منحصر به بنیاد سینمایی فارابی باشند و نهادهای دیگری نیز باید به حمایت از تولید فیلم کودک بیایند. این آرزوی دیرینه ما است که متأسفانه محقق نشده است * جایگاه سینمای کودک را در سال‌های اخیر کجا می‌بینید؟

واقعیت این است که به نظر من سینمای کودک هنوز زنده است. خانواده‌ها و کودکان به سالن‌های سینما می‌روند و استقبال می‌کنند، مشروط بر اینکه حامیان این عرصه، منحصر به بنیاد سینمایی فارابی نباشند و نهادهای دیگری نیز به حمایت از تولید فیلم کودک بیایند. این آرزوی دیرینه ما است که متأسفانه محقق نشده است. در حال حاضر، تنها حامی اصلی سینمای کودک، بنیاد فارابی است و امیدوارم نهادهایی که هنگام اکران فیلم‌های کودک، آنها را تشویق و تبلیغ می‌کنند، گسترش یابند و علاوه بر حمایت در مرحله اکران، در مرحله تولید نیز پشتیبان باشند تا ما بتوانیم فیلمنامه‌های خود را به مراکز بیشتری ارائه دهیم و با انرژی و انگیزه‌ای که داریم، فیلم‌های کودک بیشتری تولید کنیم.

هم اکنون چهار یا پنج فیلمنامه آماده دارم و همیشه علاقه‌مند بوده‌ام و هستم که برای کودکان کار کنم. تنها آرزویم این است که سینمای کودک جدی گرفته شود و حمایت بیشتری از آن به عمل آید. من در پایان برای همه کودکان ایران، برای همه مردم ایران و برای همه خانواده‌های ایرانی آرزوی شادی می‌کنم. یکی از انگیزه‌های اصلی من برای نوشتن و ساختن آثار برای کودکان و خانواده‌های ایرانی، عشق به شادی و آرامش آنها است. امیدوارم شادی و آرامش واقعی در زندگی همه ما جاری باشد.