ماجرای ‌ورود جمعی ‌‌افغانستانی‌ها از مرزهای کوهستانی ‌به ایران

هفت صبح، مرتضی مهدی‌زاده|  صدای قدم‌ها روی خاک، حرکت آدم‌ها در مسیرهای ناهموار و گروهی که پشت سر هم از دل کوه‌ها می‌گذرند. دوربین روی آدم‌ها می‌چرخد و تصویر، لحظه‌به‌لحظه جلو می‌رود. نه خبری از جاده‌ای آسفالت‌شده است و نه نشانی از رفت‌وآمدهای معمول شهری؛ فقط شیب کوه، راه‌های باریک و خاکی، آدم‌هایی در حال حرکت و مقصدی که بیرون از قاب دوربین مانده است.

این چند ثانیه تصویر از ورود غیرقانونی افغان‌ها به ایران و البته کلیپ‌های دیگر، دوباره موضوع ورود غیرقانونی اتباع افغانستان به ایران و چگونگی کنترل مرزها را به میان آورده است. آن هم در شرایطی که پس از جنگ ۱۲روزه، طرح بازگشت اتباع غیرمجاز با جدیت دنبال شد و شمار زیادی از آنها ایران را ترک کردند. حالا پرسش این است که در میان این رفت‌وآمدها، چه بر سر نظارت مرزی و مسئولیت دستگاه‌های متولی آمده است؟ واینکه موج جدید ورود افغان‌ها به ایران تا چه حد جدی است و صحت دارد؟

  ‌قصه‌ای که از چند دهه پیش شروع شد

حضور افغانستانی‌ها در ایران، قصه امروز و دیروز نیست. سال‌هاست که جنگ و ناامنی در کشور همسایه، خانواده‌های زیادی را راهی ایران کرده است. آدم‌هایی که گاهی با یک چمدان و چند تکه لباس از خانه بیرون زده‌اند و نمی‌دانسته‌اند چند سال بعد کجا زندگی خواهند کرد. ماجرا به سال‌های نخست پس از انقلاب برمی‌گردد. زمانی که با انقلاب ثور در افغانستان در سال ۱۳۵۷ و ورود ارتش شوروی در سال ۱۳۵۸، موج بزرگی از مردم این کشور راه ایران را در پیش گرفتند. در دهه ۶۰، ایران میزبان شمار زیادی از پناهجویان افغانستانی شد. مردمی که از جنگ فرار می‌کردند و به دنبال جایی امن برای زندگی بودند.

اما با رسیدن دهه ۷۰، قصه شکل دیگری پیدا کرد. سقوط حکومت کمونیستی افغانستان در سال ۱۳۷۱، جنگ گروه‌های داخلی و بعدتر قدرت‌گیری طالبان، بارها شرایط را تغییر داد. بعضی‌ها به کشورشان برگشتند، بعضی‌ها ماندند و بعضی دیگر، دوباره راه مهاجرت را در پیش گرفتند. بازگشت به خانه برای همه به معنای پایان نگرانی‌ها نبود، گاهی همان خانه، دوباره به نقطه شروع یک فرار تازه تبدیل می‌شد.

  …