سایه سیاه بانک‌های ناتراز روی سیاست ضدتورمی؛ بستن شیر تسهیلات درمان تورم نیست

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ مهار تورم در اقتصاد ایران به یکی از پیچیده‌ترین ماموریت‌های بانک مرکزی تبدیل شده است. از یک‌سو رشد بالای متغیرهای پولی و ناترازی شبکه بانکی همچنان فشار تورمی ایجاد می‌کند و از سوی دیگر، محدودیت منابع مالی، شوک‌های ارزی و اختلال در فعالیت‌های تولیدی، امکان اجرای سیاست‌های انقباضی گسترده را دشوار کرده است. در چنین شرایطی، مساله اصلی صرفا کاهش رشد نقدینگی نیست، بلکه شناسایی منشا خلق پول و کنترل اعتبارات بانکی بدون تشدید رکود تولید است. 

بر اساس آخرین گزارش مرکز آمار ایران، تورم سالانه در شهریور ۱۴۰۵ به ۷۳.۶ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۹.۸ درصد رسیده است. تورم ماهانه نیز با ثبت رقم ۴.۲ درصد، نسبت به مردادماه ۰.۸ واحد درصد افزایش داشته است. این ارقام نشان می‌دهد که فشار افزایش قیمت‌ها همچنان بالاست و کنترل متغیرهای پولی هنوز به کاهش پایدار تورم منجر نشده است. در مقابل عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی ۱۳ مهرماه اعلام کرد رشد نقدینگی در شش ماه نخست سال به ۲۰.۷ درصد رسیده و نرخ رشد نقطه‌به‌نقطه آن از ۵۴.۴ درصد در مرداد به ۵۱.۶ درصد در شهریور کاهش یافته است. همچنین رشد ماهانه نقدینگی در شهریور ۱.۳ درصد ثبت شده که نشانه‌ای از کاهش سرعت خلق پول در مقایسه با ماه‌های گذشته است.

با این حال رشد سالانه بیش از ۵۰ درصدی نقدینگی همچنان از فشار پولی قابل توجهی حکایت دارد. کاهش سرعت افزایش نقدینگی، هرچند برای مهار تورم ضروری است اما به معنای کاهش حجم پول یا تضمین افت فوری قیمت‌ها نیست؛ به‌ویژه آنکه آثار سیاست پولی با وقفه بر اقتصاد ظاهر می‌شود و عوامل غیرپولی نیز بر تورم اثر می‌گذارند. کنترل نقدینگی یا مهار خلق اعتبار؟

برای پاسخ به این پرسش باید میان نقدینگی و اعتبار بانکی تمایز قائل شد. نقدینگی حاصل مجموع اسکناس و مسکوک در دست اشخاص و سپرده‌های مشمول تعریف نقدینگی است، در حالی که اعتبار بانکی یکی از مهم‌ترین مجراهای ایجاد آن محسوب می‌شود. هنگامی که بانک تسهیلات جدید پرداخت می‌کند در طرف دارایی ترازنامه خود طلب ایجاد کرده و در طرف بدهی سپرده‌ای به وجود می‌آورد. بنابراین گسترش اعتبارات بانکی می‌تواند مستقیما به افزایش نقدینگی منجر شود. …