«تودوک»؛ عروسک ۱۰۰ ساله زنان تاجمیر تا آلمان و کانادا رفت | قصه کارآفرینی ۶۰ زن در روستای ۸۵۰ نفری

همشهری آنلاین- سحر جعفریان عصر: تودوک‌ها متولد تاجمیرند؛ روستایی در استان خراسان جنوبی، شهرستان سربیشه. و مادرانشان هم، زنان تاجمیری‌اند. مادرانی حوصله‌دار که صدها سال است، نسل به نسل، تودوک‌ها را به کوک‌هایی ساده با چوب و تکه‌های پارچه و دکمه و موی بز و پشم گوسفند و برگ‌های معطر، می‌دوزند و سر و شکل می‌دهند تا کودکان تاجمیری،‌ بی بازیچه نمانند. بازیچه‌هایی محلی با نام عروسک تودوک که سال ۱۳۹۳به ثبت میراث فرهنگی ناملموس ایران رسید و خیلی زود، تا ینگه دنیا نیز به سوغات رفت. هاجر کلندرزهی از تودوک‌دوزان روستای تاجمیر در گفت‌وگو با همشهری از قصه‌های شنیدنی و ناگفته‌های کارآفرینی زنان تاجمیر با این عروسک ایرانی می‌گوید.

تودوک، بازیچه گیس‌سفیدان و خردسالان

هاجر نخستین تودوک را وقتی دوخت که فاطمه، دخترش ۷سال داشت. اسم آن تودوک را گذاشت مه‌جبین بانو. مه‌جبین بانو، کمی شُل و وارفته، هنوز هم هست و سر تاقچه اتاق مهمان در خانه فاطمه نشسته است. هاجر بعد از آن نخستین تودوک، گه‌گاه تودوک‌های کوچک و بزرگ دیگری هم دوخت؛ تعدادی برای نوه‌هایش و تعدادی نیز برای دختران کم‌سن‌وسال همسایه. تا اینکه یکی از روزهای سال۱۳۹۲ تودوک‌دوزی شد کسب‌وکارش؛ درست مانند بسیاری از زنان تاجمیر. هاجر از آن سال و از آن کسب‌وکار خاص می‌گوید: «تودوک، عاروسک کهنه‌سال (قدیمی) این حومه‌اس. بازیچه من گیس‌سفید بوده و الانم بازیچه بچه بچه منه.» برای ادعایی که گفته، گواه می‌آورد: «اینجا که شهر نیست اسباب‌بازی و از این چیا داشته باشه. ننه هرکس با لَت (تکه) پارچه و چند باریکه چوب و برگای بودار (معطر) و مو و پشم بز و گوسفند براش وسیله بازی درست می‌کنه. تودوک یعنی دختر کوچیک بیشتر برا دختراس و مرد چوپون هم برا پسرا.» …