وعده رئیس موزه هنرهای معاصر تهران برای به روز کردن گنجینه عکس

این نمایشگاه همزمان با دویستمین سالگرد اختراع عکاسی برگزار شده است و مروری بر تاریخ عکاسی و آثار عکاسان برجسته جهان را در بر می‌گیرد. 

«این صورت باقی» از امروز - شنبه ۲۴ مردادماه - در موزه هنرهای معاصر تهران میزبان علاقه‌مندان است و تا شهریورماه هم ادامه خواهد داشت.

در جریان برگزاری این نمایشگاه اما گفت‌وگویی با رضا دبیری‌نژاد - مدیر موزه هنرهای معاصر - داشتین که در ادامه مشروح آن را می‌خوانید.

گنجینه عکس موزه هنرهای معاصر را امروزی‌تر و کامل‌تر می‌کنیم

او در ابتدا در پاسخ به این پرسش که برگزاری نمایشگاه در سالگرد ۲۰۰ سالگی اختراع عکاسی چه جایگاهی در برنامه کلی موزه هنرهای معاصر تهران دارد؟ گفت: رویکرد جدید موزه این است که به بهانه‌های مختلف، گنجینه را بازخوانی کنیم. گنجینه موزه هنرهای معاصر اعتبار جهانی دارد و در واقع یک فرصت ملی برای ماست تا بتوانیم از طریق آن با تاریخ هنر دنیا و تاریخ هنر ایران آشنا شویم. به همین دلیل در مناسبت‌های خاص، با نگاه جامعه‌محور و متناسب با شرایط روز، سعی می‌کنیم خوانش‌های معاصر از داشته‌هایمان داشته باشیم و آنها را با زمانه پیوند بزنیم.

او ادامه داد: بحث نمایشگاه امشب این است که در چنین فرصتی، یکی از گنجینه‌هایی که کمتر دیده شده، یعنی گنجینه عکس موزه، معرفی شود. این مناسبت این امکان را به ما می‌دهد که مجموعه عکس موزه هنرهای معاصر تهران را به عنوان یک گنجینه قابل توجه در تاریخ عکاسی معرفی کنیم و نشان دهیم که در کنار سایر آثار موزه، این مجموعه هم ظرفیت آن را دارد که به عنوان یک منبع، مورد پژوهش و ارزیابی قرار گیرد.

دبیری‌نژاد تصریح کرد: شاید کمتر تا امروز به این موضوع فکر کرده باشیم که موزه هنرهای معاصر تهران چنین ظرفیتی را در حوزه عکاسی دارد. بر همین اساس سعی کردیم این مجموعه را یک‌جا و در یک نمایشگاه ارائه کنیم و در واقع برای یک‌بار، کل موزه را به تاریخچه عکاسی اختصاص بدهیم. در کنار آن نیز نشان دهیم که پیشگامان عکاسی در موزه هنرهای معاصر تهران جای گرفته‌اند و موزه مجموعه ارزشمندی از آثار عکاسی در اختیار دارد.

او همچنین در پاسخ به این پرسش که با توجه به اینکه مجموعه ارزشمندی از عکس در اختیار موزه است، چرا در سال‌های اخیر این گنجینه کمتر در معرض عموم قرار گرفته است و آیا برنامه‌ای دارید که این بخش از مجموعه به شکل منظم‌تری نمایش داده شود؟ توضیح داد: فرصت‌های نمایشی ما محدود است. در شرایط فعلی، مثلاً ظرفیت محدودی داریم و در طول سال فقط می‌توانیم چند نمایشگاه برگزار کنیم. در عین حال تنوع موضوعی هم داریم و آثار زیادی هستند که دیده نشده‌اند. بنابراین به بهانه‌های مختلف سعی می‌کنیم، سراغ این موضوعات برویم. حتی وقتی سراغ مجموعه عکس رفتیم، متوجه شدیم که گنجینه عکس‌های ایرانی ما بسیار ارزشمند است و گنجینه عکس‌های خارجی هم ارزش‌های خودش را دارد. برای همین تأکیدمان بر این بود که این مجموعه‌ها را جداگانه ببینیم.

او ادامه داد: در همین راستا فعلا نمایشگاه را به گنجینه عکس‌های خارجی اختصاص داده‌ایم تا در یک فرصت دیگر بتوانیم به گنجینه عکس‌های ایرانی‌مان هم بپردازیم. در کنار این موضوع، سعی می‌کنیم کمک کنیم گنجینه‌هایمان کامل‌تر شوند؛ یعنی آنها را امروزی‌تر کنیم و بتوانیم تداوم این گنجینه را هم داشته باشیم.

دبیری‌نژاد درباره اینکه آیا برنامه‌ای برای خرید آثار جدید و گسترش مجموعه عکاسی موزه برنامه‌ای وجود دارد یا خیر؟ گفت: بهانه‌های مختلفی برای این کار وجود دارد. گردآوری و جمع‌آوری در موزه فقط خرید نیست. با کمک اهدا، وقف و حوزه‌های دیگر هم می‌شود، گنجینه را کامل کرد.

مدیر موزه هنرهای معاصر همچنین در پاسخ به اینکه آیا در گنجینه آثاری وجود دارد که به دلیل مشکلات فنی یا حفاظتی امکان نمایش آنها وجود نداشته باشد؟ بیان کرد: الان کمتر با چنین مسئله‌ای مواجه هستیم. تقریباً می‌توانم ادعا کنم که ۹۰ درصد آثار این مجموعه به نمایش گذاشته شده‌اند. البته یک‌سری محدودیت‌ها به بحث جا و مکان مربوط می‌شود و بعضی آثار هم به دلیل تکرار موضوع، امکان نمایش پیدا نکرده‌اند. ما سعی کردیم از همه هنرمندان شناخته‌شده در این نمایشگاه اثر داشته باشیم. مگر هنرمندانی که تعداد آثارشان زیادتر بود و از میان آثارشان تعدادی را انتخاب کردیم. در زمینه عکس، چندان با مشکل حفاظت و سلامت آثار مواجه نبودیم. البته ممکن است محدودیت‌های عرفی و اجتماعی وجود داشته باشد، اما از لحاظ حفاظت و سلامت آثار، با این موضوع خیلی مواجه نیستیم.

دبیری‌نژاد درباره ایجاد تعادل میان دسترسی عمومی و حفاظت از آثار نیز گفت: نمایشگاهی که الان برگزار شده، فقط یکی از راه‌های در دسترس قرار دادن آثار است. یکی از موضوعاتی که امروز در دنیا به عنوان اهداف موزه‌ها مطرح است، در دسترس قرار دادن مجموعه‌هاست و این فقط از طریق نمایش انجام نمی‌شود. شما از طریق انتشار کاتالوگ، دیجیتال‌سازی، آنلاین کردن و برخط کردن مجموعه‌ها هم می‌توانید این امکان را فراهم کنید که پژوهشگران به آثار دسترسی داشته باشند؛ چه از طریق مراجعه حضوری و چه از راه‌های دیگر.

او ادامه داد: نباید خدمات‌رسانی و موضوع در دسترس قرار دادن موزه‌ها را فقط محدود به نمایشگاه کرد. نمایشگاه ظرفیت محدودی دارد و بعد از مدتی تمام می‌شود، اما در عین حال باید به سمت رویکردهای جدید هم برویم؛ اینکه بتوانیم آثار را  برخط و آنها را منتشر کنیم و منابع اطلاعاتی و پژوهشی را در اختیار مخاطبان و پژوهشگران قرار بدهیم.

رئیس موزه هنرهای معاصر تهران درباره اینکه آیا در میان آثار این نمایشگاه، آثاری وجود دارند که به دلیل ارزش یا اهمیت تاریخی‌شان موزه آنها را به عنوان نقاط شاخص نمایشگاه در نظر گرفته باشد؟ توضیح می‌دهد: بله؛ تعداد این آثار در این نمایشگاه زیاد است. یکی از آنها همان اثر «برگ سرخس» طالبوت است که از نظر قدمت، نخستین اثر نمایشگاه محسوب می‌شود و نمونه‌های مشابه آن در دنیا هم قابل توجه هستند.

وی افزود: یکی دیگر از نقاط جالب نمایشگاه، ۶ آلبوم است که برای نخستین‌بار داریم آنها را نمایش می‌دهیم. این آلبوم‌ها متعلق به کشورهای فرانسه، روسیه، ژاپن و عثمانی هستند که هم‌دوره قاجار ما بوده‌اند. این آلبوم‌ها شامل نخستین عکس‌هایی هستند که در دنیا از این کشورها ثبت شده‌اند. حتی نخستین عکسی که از ایرانی‌ها در دنیا گرفته شده، یعنی دانشجویان ایرانی در فرانسه، در این آلبوم‌ها ثبت شده است. این موضوع خودش یک منبع پژوهشی جدید است.

او مهم‌ترین خلأ امروز مجموعه عکاسی موزه هنرهای معاصر تهران را تداوم مجموعه، کامل کردن و امروزی شدن آن دانست.

روایتی از عکاسی با تکیه بر آثار کمتر دیده‌شده گنجینه

در بخش دیگری از این برنامه با محمدرضا طهماسب‌پور - کیوریتور نمایشگاه «این صورت باقی» - صحبت کردیم که در ادامه مشروح آن را هم می‌خوانید.

او در ابتدا در پاسخ به اینکه نمایشگاه «این صورت باقی» از کجا شکل گرفت و قرار بود مخاطب پس از دیدن نمایشگاه با چه تصویری از تاریخ عکاسی مواجه باشد؟ گفت: ایده اصلی نمایشگاه در گروه کیوریتوریک من، خانم دکتر کامران و آقای زانیار بلوری شکل گرفت. برای اسم نمایشگاه هم به دلیل آن روایتی که در کل مجموعه نمایشگاه و عکس‌های نمایشگاه در نظر داشتیم، این اسم را انتخاب کردیم.

طهماسب‌پور درباره نسبت عنوان «این صورت باقی» با مفهوم ماندگاری تصویر و ماهیت عکاسی بیان کرد: این عنوان یک اشاره ادبی دارد؛ یعنی «این صورت که باقی می‌ماند» و به خود عکس، مفهوم عکس و چیزی که در ادبیات ما به عنوان عکس شناخته می‌شود و «صورت» هم گفته می‌شود، اشاره دارد. یک بار هم منظور کلی و ادبی از این مفهوم در انتخاب عنوان مورد نظر بوده است.

او همچنین درباره معیار انتخاب آثار نیز توضیح داد: ما محدودیت‌ها و چالش‌هایی داشتیم. یکی از آنها این بود که این آثار چند بار دیده شده‌اند. سعی بر این بود که آثاری را که کمتر دیده شده‌اند یا اصلاً دیده نشده‌اند، در مجموعه نمایشگاه بیاوریم. خیلی از آثاری که می‌بینید، به‌خصوص در گالری‌های دیگر، آثار کمتر دیده‌شده نمایشگاه هستند. به‌خصوص بخش آلبوم‌های قاجاری، آلبوم‌های قرن نوزدهمی و مجله‌های «کمرا ورک» که آثاری هستند که تاکنون اصلاً دیده نشده‌اند.

طهماسب‌پور افزود: یک محدودیت و چالش دیگر هم این بود که از سال ۱۹۷۰ به بعد، مجموعه عکسی یا حتی نقاشی به موزه اضافه نشده و این یک چالش بزرگ بود که بتوانیم یک روایت کلی از عکاسی، به‌خصوص در دوران مدرن، بیان کنیم. در نتیجه تصمیم گرفتیم با آثار دیگر و به صورت بین‌رشته‌ای این کار را انجام دهیم. 

انتهای پیام