سردرگمی سیاست‌های بنزینی

در چنین شرایطی این پرسش مطرح می‌شود که ۱۰ هزار تومان دقیقا قرار است چه مساله‌ای را حل کند؟ اگر هدف کاهش مصرف و مدیریت تقاضاست، افزایش قیمت واقعی آن‌قدر بزرگ نیست که بتواند رفتار مصرف‌کننده را به‌طور محسوسی تغییر دهد؛ و اگر هدف اصلاح اقتصادی قیمت بنزین است، تداوم نظام چندنرخی همچنان مانع ارسال یک سیگنال روشن به بازار است. به این ترتیب، مساله اصلی نه فقط افزایش قیمت بنزین، بلکه نبود یک مسیر روشن و قابل پیش‌بینی برای سیاستگذاری سوخت است؛ مسیری که بتواند همزمان تکلیف قیمت، سهمیه، مصرف و شکاف میان نرخ‌ها را مشخص کند.

ناترازی بنزین، که به معنای بیشتر بودن مصرف از تولید است، تبدیل به یکی از مهم‌ترین مسائل اقتصاد ایران شده است. آمارها حاکی از آن است که مصرف بنزین در سال 1404 به حدود 130‌میلیون لیتر در روز رسیده است. در همین سال تولید بنزین در حدود 110‌میلیون لیتر در روز بوده که نشان‌دهنده ناترازی 20‌میلیون لیتری در هر روز است. میزان منابع ارزی لازم برای پوشش دادن این ناترازی بیش از 5‌میلیارد دلار در سال است. با توجه به آسیب‌های وارد شده به تاسیسات انرژی ایران در جنگ 40 روزه و همچنین کاهش درآمدهای ارزی ایران در پی جنگ و محاصره دریایی، ناترازی بنزین و اهمیت آن تشدید شده است. در شرایط کنونی، نیازهای وارداتی ضروری‌تری از بنزین وجود دارد و به همین دلیل کاهش مصرف بنزین به یکی از ضرورت‌های جنگی اقتصاد ایران تبدیل شده است. پرسش مهمی که مطرح می‌شود این است که با چه روشی می‌توان مصرف را کاهش داد بدون اینکه هزینه‌های اجتماعی و اقتصادی بالایی تحمیل کند و آیا سیاست کنونی توان حل این مساله را دارد؟ شکست بلندمدت سیاست‌های گذشته

قیمت بنزین از دهه‌های گذشته یک مساله مهم سیاستگذاری در ایران بوده است. دو رویکرد کلی در مواجهه با مساله قیمت‌گذاری انرژی و به‌طور خاص بنزین، وجود داشته است. رویکرد اول، پایین نگه داشتن قیمت انرژی را ابزاری برای «حمایت» از مردم و اقشار ضعیف جامعه می‌دانسته است. در مقابل، از منظر رویکرد دوم قیمت بنزین ابزار مناسبی برای حمایت اجتماعی نبوده و این وظیفه باید از طریق سازمان تامین اجتماعی انجام می‌شده است. …