تاریخ ما و تاریخ زندگی‌مان

به شوخی بگویم. اوایل دهه ۴۰، زمانی که من اولین سال نوشته‌ای به روزنامه اطلاعات داده بودم، درست زمانی بود که صبح هنگام، گروهی از هواداران آیت‌الله خمینی به خیابان ریختند. من از مدرسه بیرون شدم و در خیابان های پرحادثه به راه افتادم. ظهر با سرعت به سمت ساختمان اطلاعات رفتم. دفتر روزنامه خالی بود و نگهبان «آقای نویسی» به من گفت هرچه دیدی، بنویس. می‌گذارم برای سردبیر روزنامه. فردایش روزنامه را در خیابان تماشا کردم. تقریباً تمام گزارش من چاپ شده بود. البته «اسم من در گزارش قید نشده نبود»، اما از همین نقطه روزنامه نگار شدم و اولین کارت برای مجله کودکان روزنامه اطلاعات را به من دادند. چنین بود که روزنامه نویس شدم....

روایت «أصبحتُ امیراً و أمسیتُ أسیراً» همواره در تاریخ جهان جاری است و در تاریخ، حکایت آن‌ها که سرِ شب قصد تاراج داشته‌اند و سپیده‌دمان نه تن‌شان سر داشته و نه سرشان تاج، بی‌شمار است. آری، تاریخ را آن‌ها می‌سازند که برای قدرت، از جان می‌گذرند و بیهوده نیست که در این سال‌های پایانی قرن بیستم دو کشور اروپائی باهم دشمن شده‌اند؛ چون یکی می‌خواهد نام مقدونی را بر خود بگذارد و اسکندر جهان‌گشا را سرمایه تاریخی خود قرار دهد. 

در مغولستان به چنگیز می‌نازند و در ازبکستان به امیر تیمور و هنوز ناپلئون پشت ذهن هر نظامی حضور دارد. نه فقط برای فرانسویان، که برای بسیاری از مردم جهان، غم‌انگیزترین تابلوهای نقاشی، همان‌هایی است که در یک طبقه موزه لوور نگاهداری می‌شود و بناپارت را در غروبی غمگین در پی شکست از زمستان روسیه نشان می‌دهد؛ آنجا که از سرما ناچار شده مظهر قدرت – یعنی پرچم یگان‌های تحت امر خود - را بسوزاند. در نگاه ناپلئون در آن لحظه، تأثری هست که نقاشان کوشیده‌اند تا آن را ثبت کنند. هیتلر، آخرین موجود زمینی که در پی جهانگشایی به تعریف کلاسیک آن برآمد، می‌گویند روز ورود به پاریس، ساعتی را تنها گذراند و برسنگ سیاه گور ناپلئون خیره ماند. اگر معلوم می‌شد که او در دل چه گفته است با آن سردار فرانسوی، شاید رازی از رازهای دور گشوده می‌ماند و آشکار می‌شد که هیتلر چطور به راه ناپلئون رفت تا بلکه بر برف‌های روسیه فائق آید، اما نشد. …