شهرسازی نمایشی

بیش از 5 سال است که بحث رویکرد نوین در تهیه طرح‌های جامع شهر مطرح شده است و اکنون، در پی‌آیند آن و براساس رویکرد «یک شهر – یک طرح و برنامه»، بحث تسری رویکرد نوین به طرح‌های تفصیلی نیز مطرح گشته و شرح خدمات طرح‌های تفصیلی با رویکرد نوین تهیه شده است. در چهارچوب این رویکرد، «دستورالعمل مشارکت عمومی در طرح‌های جامع شهری» تدوین و تصویب شد و طی این سال‌ها و عمدتا هم در سال‌های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰، شورای عالی شهرسازی و معماری ایران اسناد سیاستی جدیدی را تهیه و تصویب کرد، نظیر «سند الزامات و ضوابط عام شهر دوستدار کودک»، «آئین‌نامه طراحی معابر شهری»، «آئین‌نامه چگونگی اجرا و نظارت بر حسن اجرای طرح‌های توسعه و عمران» (که ماده ۱۶ آن تهیه طرح‌های توسعه محله را برای تمامی محلات به‌عنوان سطح سوم تهیه طرح‌های توسعه و عمران الزامی کرده است)، «بازنگری و اصلاح شیوه‌نامه شناسایی محدوده‌ها و محلات هدف بهسازی، نوسازی و بازآفرینی شهری» (که براساس آن به‌جای رویکرد بخشی به موضوع بازآفرینی و نوسازی و بهسازی و بافت‌های ناکارآمد و فرسوده باید طرح‌های جامع و تفصیلی با رویکرد بازآفرینی شهری تهیه شوند و برنامه بازآفرینی شهری جزئی از طرح کلی شهر باشد)، «راهنمای کشاورزی شهری» و…، حتی سال ۱۳۹۷ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران مصوبه‌ای داشت برای تهیه سند «نهادینه‌سازی عدالت جنسیتی در سیاست‌های توسعه سکونتگاه‌های کشور» که البته سند آن به جایی نرسید یا در ۱۳۹۶، مصوبه‌ای داشت تحت‌عنوان «مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران درخصوص ضرورت توجه به توان و ظرفیت اقلیمی مناطق در سیاست‌گذاری و تهیه طرح‌های توسعه».

در تحول‌بخشی و ارزشمندی این اسناد و سیاست‌ها و مثبت‌بودن آن‌ها شکی نیست و بدیهی است که به‌لحاظ محتوایی و در چهارچوب‌هایی برای تقویت مشارکت مردم در شهرسازی، حقوق کودک، توانمندسازی اجتماعی و اقتصادی، عدالت فضایی، بهبود محیط‌زیست شهری، ارتقای انسان‌محوری در شهر بسیار مفیدند؛ اما عواملی چند سبب می‌شوند که این اسناد بیش از تحقق‌پذیری و کاربردی‌شدن، جنبه نمایشی و صوری پیدا کنند و باید علاوه‌بر «سیاست و سندسازی»، به اصلاحات عمدتاً نهادی نیز اقدام کرد. این عوامل عبارت است از: …