ماجرا از چند ماه پیش آغاز شد. کتابفروشان متوجه شدند که این سفارشها برخلاف رویه معمول، هیچ منطق موضوعی مشخصی ندارند.
استوارت مانلی، مالک کتابفروشی «بارتر بوکس»، این خریدها را «ترکیبی سوررئال و آشفته» توصیف میکند. در میان فاکتورهای اخیر، از ترجمه استونیایی یک رمان خاص و نسخهای از کتاب «اگنس گری» گرفته تا مجلههای قدیمی دریایی متعلق به سال ۱۹۸۳ به چشم میخورد. جیم شانسی، یکی دیگر از کتابفروشان ایرلندی، این سفارشهای اتفاقی و پراکنده را به فعالیت ماشینها و رباتها شبیه میداند و میگوید: «از کتابهای ادوات کشاورزی قرن هجدهم در آفریقا گرفته تا زندگینامه رانندگان مسابقه دهه ۱۹۵۰، یکجا خریداری میشود؛ یعنی چیزی فراتر از یک کنجکاوی ساده.»
ردپای این سفارشها به آدرسهای مبهمی ختم میشود؛ کدهای پستی مشترکی که به انبارهای باربری در نزدیکی فرودگاه «هیترو» لندن اشاره دارند. نامهای مستعار و شرکتهای پوستهای مانند «زوم بوکس» در کانادا که خود را شرکت بازیافت معرفی میکنند، پشت این خریدها قرار دارند.
کتابفروشی که نخواست نامش فاش شود و از ماه ژانویه تاکنون ۶ هزار جلد کتاب به این خریداران فروخته، میگوید: «این روند بازار را مختل کرده است. خریداران مبالغ نجومی میپردازند، اما رفتارهایشان با هیچیک از روندهای بازار همخوانی ندارد. گویی هوشی پنهان در حال سرک کشیدن به مخازن فراموششده تاریخ است.»
این پرسش بزرگ اکنون ذهن اهالی کتاب را به خود مشغول کرده است: هدف از این خرید انبوه چیست؟
پاسخ این معما شاید در اعترافات اخیر صنعت فناوری نهفته باشد. پیشتر افشا شد که شرکتهای پیشرو در حوزه هوش مصنوعی، میلیونها دلار برای خرید فیزیکی کتابها، بریدن عطف آنها و اسکن متنشان پیش از فرستادن به کارخانههای بازیافت هزینه میکنند.
کارشناسان معتقدند کتابهای منتشر شده پیش از سال ۲۰۲۲ (پیش از عصر انفجار چتباتها) گنجینهای ناب و دستنخورده از زبان اصیل انسانی هستند که با مطالب تولیدشده توسط هوش مصنوعی آلوده نشدهاند. متنهایی که گاه حتی نسخهای دیجیتال از آنها در اینترنت وجود ندارد و در قفسه خاکخورده کتابفروشیهای دستدوم پنهان بودهاند.
حالا در میان زمزمههای اهالی کتاب در تالارهای گفتگوی آنلاین، یک نگرانی بزرگ سایه اندکسایه گسترده است: بسیاری از کتابهای کمیاب و خاطرات فراموششده بشر، پیش از آنکه دوباره خوانده شوند، عطفبری شده و طعمه ماشینهای اسکن و خمیر کاغذ میشوند تا سوخت مغزهای مصنوعی آینده را تأمین کنند.
