نورنیوز-گروه بینالملل : شاخص توسعه انسانی یکی از مهمترین معیارها برای سنجش کیفیت زندگی و سطح پیشرفت کشورهاست؛ معیاری که توسعه را فقط به اندازه اقتصاد و درآمد محدود نمیکند و سه مؤلفه اساسی «زندگی طولانی و سالم»، «آموزش» و «رفاه اقتصادی» را در کنار یکدیگر قرار میدهد. بر اساس اطلاعات ارائهشده از سوی سازمان ملل متحد، دامنه امتیاز کشورها از ۰.۹۷ در بالاترین سطح تا ۰.۴۷ در پایینترین سطح قرار دارد و میانگین جهانی نیز ۰.۷۶ ثبت شده است.
در صدر این رتبهبندی، ایسلند با امتیاز ۰.۹۷ قرار دارد و رتبه نخست جهان را به خود اختصاص داده است. پس از آن، آلمان با امتیاز ۰.۹۶ در رتبه پنجم، بریتانیا با ۰.۹۵ در رتبه سیزدهم و امارات متحده عربی با ۰.۹۴ در رتبه پانزدهم دیده میشوند. آمریکا نیز با امتیاز ۰.۹۳ رتبه هفدهم را در اختیار دارد و ژاپن با ۰.۹۲ در جایگاه بیستوسوم قرار گرفته است. فاصله اندک امتیاز کشورهای صدرنشین نشان میدهد که در سطح بالای توسعه انسانی، تفاوتها بسیار فشرده است.
ترکیه با امتیاز ۰.۸۵ در رتبه ۵۱ قرار دارد؛ جایگاهی که آن را پایینتر از کشورهای صدر جدول، اما همچنان بالاتر از ایران قرار میدهد. ایران با امتیاز ۰.۸۰ رتبه ۷۵ جهان را کسب کرده است. نکته مهم این است که امتیاز ایران از میانگین جهانی ۰.۷۶ بیشتر است؛ بنابراین جایگاه کشور در این ارزیابی، بالاتر از سطح متوسط جهانی قرار میگیرد. در مقایسه با کشورهای منطقه و اقتصادهای بزرگ، این رتبه تصویری میانه از وضعیت توسعه انسانی ایران ارائه میدهد.
پس از ایران، چین با امتیاز ۰.۷۹ در رتبه ۷۸ و برزیل با ۰.۷۸ در رتبه ۸۴ قرار دارند. این دو کشور از نظر امتیاز فاصله زیادی با ایران ندارند، اما هر دو پایینتر از جایگاه ایران ایستادهاند. در ادامه، میانگین جهانی ۰.۷۶ بهعنوان یک نقطه مقایسه قرار دارد. مصر و لبنان هر دو امتیاز ۰.۷۵ دارند، اما مصر در رتبه ۱۰۰ و لبنان در رتبه ۱۰۲ قرار گرفتهاند؛ موضوعی که نشان میدهد حتی امتیاز یکسان نیز الزاماً به رتبه یکسان منجر نمیشود.
در بخش پایینتر فهرست، عراق با امتیاز ۰.۶۹ در رتبه ۱۲۶ قرار گرفته و هند با ۰.۶۸ رتبه ۱۳۰ را به خود اختصاص داده است. پاکستان با امتیاز ۰.۵۴ در رتبه ۱۶۸ قرار دارد و یمن با ۰.۴۷ در رتبه ۱۸۴، پایینترین جایگاه میان کشورهای درجشده در این ارزیابی را به خود اختصاص داده است. فاصله ۰.۵۰ واحدی میان امتیاز ایسلند و یمن، شکاف قابلتوجه میان سطوح مختلف توسعه انسانی را نشان میدهد.
از منظر رتبهای نیز فاصلهها معنادار است: ایران میان ترکیه در رتبه ۵۱ و چین در رتبه ۷۸ قرار گرفته و در میانه طیفی ایستاده که از کشورهای بسیار توسعهیافته تا کشورهای دارای چالشهای عمیق توسعهای امتداد دارد.
نگاه کلی به این ارقام نشان میدهد که توسعه انسانی، تصویری چندبعدی از وضعیت کشورهاست. قرار گرفتن ایران در رتبه ۷۵ با امتیاز ۰.۸۰، از یک سو نشاندهنده عبور از میانگین جهانی و قرار گرفتن در محدوده بالاتر از متوسط است و از سوی دیگر، فاصله مشخص کشور با اقتصادهای دارای بالاترین سطح توسعه انسانی را آشکار میکند. در واقع، فاصله ایران با ایسلند ۰.۱۷ امتیاز و فاصله آن با میانگین جهانی ۰.۰۴ امتیاز است.
این رتبهبندی همچنین امکان مقایسه ایران با مجموعهای متنوع از کشورها را فراهم میکند: ایران پایینتر از ترکیه و کشورهای اروپایی و همچنین آمریکا و ژاپن قرار دارد، اما بالاتر از چین، برزیل، مصر، لبنان، عراق، هند، پاکستان و یمن ایستاده است. بنابراین، عدد ۰.۸۰ را باید در کنار رتبه ۷۵ و میانگین جهانی ۰.۷۶ خواند؛ ترکیبی که تصویر دقیقتری از موقعیت ایران در نقشه توسعه انسانی جهان ارائه میکند.
در نهایت، پیام اصلی این دادهها آن است که سنجش توسعه صرفاً با شاخصهای اقتصادی کامل نمیشود. سلامت و طول عمر، دسترسی و کیفیت آموزش و سطح رفاه اقتصادی، سه ضلع اصلی تصویری هستند که شاخص توسعه انسانی از وضعیت جوامع ارائه میدهد. بر همین اساس، جایگاه کشورها در این فهرست بازتابی از مجموعهای از عوامل اجتماعی و اقتصادی است و مقایسه امتیازها، بیش از یک رقابت عددی، تفاوت مسیرهای توسعه در جهان را آشکار میکند.
