بیمارستان و دانشگاه بقیهالله در جنگهای تحمیلی اخیر علاوه بر اینکه پا به پای دیگر بخشهای جامعه خدمات سلامت را به مردم ارائه میکردند، مأموریتهای ویژهای هم داشتند که یکی از آنها فعالیت مرکز ژنتیک نور در تشخیص هویت شهدا بود. به گفته حسن ابوالقاسمی رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیهالله تمام اعضای هیئت علمی و کارشناسان این مرکز برای مدت مورد نیاز در محل مستقر بودند و امکانات لازم نیز از مرکز به محل منتقل شد. این اقدامات با همکاری تنگاتنگ پزشکی قانونی انجام میشد و در شناسایی شهدایی که نیازمند طی فرایند تشخیص هویت بودند، نقش مهمی ایفا کرد.
فعالیت مراکز پژوهشی برای مقابله با آثار جنگ
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیهالله در نشست خبری خود با اشاره به فعالیت بخش پژوهشی دانشگاه در جریان جنگ گفت: «با توجه به اینکه پیشبینی میشد که مراکز پتروشیمی هدف حمله قرار گیرند و در چنین شرایطی احتمال انتشار گازهای مختلف و بروز مسمومیتهای گسترده وجود داشت، مرکز پژوهشی ما، بهویژه مرکز آسیبهای شیمیایی، با توجه به تجربه بسیار ارزشمندی که از جنگ تحمیلی و حملات شیمیایی رژیم صدام داشت، آمادگی لازم را برای ورود فوری به این عرصه ایجاد کرده بود. به محض نیاز، دستورالعملها در میان دانشگاههای کشور توزیع شد و آموزشهای لازم نیز ارائه شد.» وی ادامه داد: «حتی در جریان جنگ، آموزشهایی برای دانشگاهها برگزار و دستورالعملهایی ارسال کردیم تا اگر آلودگی هوا، خاک یا آب ایجاد شد یا فردی دچار مسمومیت شد، بتوانیم اقدامات لازم را برای نجات و درمان او انجام دهیم. همچنین بخشهایی که در حوزه سمشناسی فعالیت داشتند در صحنه حاضر بودند و بسیاری از محققان ما نیز در این روند مشارکت کردند.»
ثبت و مستندسازی جنایات جنگ
ابوالقاسمی با اشاره به وظیفه دانشگاهها در ثبت و مستندسازی جنایات جنگ گفت: «یکی از وظایفی که بر عهده دانشگاه است و همواره بر آن تأکید داشتهام، ثبت و مستندسازی جنایاتی است که در جریان این جنگ اتفاق افتاد. طرف مقابل، رژیم صهیونیستی و امریکا، ترور را در زمره اهداف خود قرار دادهاند و نخبگان و فرماندهان را با بیرحمانهترین شکل ممکن هدف قرار میدهند. همانطور که خبرنگاران این وقایع را در فضای عمومی منعکس میکنند، ما نیز باید در مجلات علمی این اقدامات را انجام دهیم و مقالات علمی درباره این موضوع بنویسیم. یکی از اقدامات مهم همکاران من در بخش هیئت علمی و استادان این بود که این موارد را جمعآوری و در قالب مقاله علمی منتشر کنند.»
بنا به تأکید وی این کار سادهای نیست و نیازمند آمار و ارقام دقیق و شواهد علمی معتبر است. با این حال، تاکنون بیش از ۴۰ مقاله آماده و برای انتشار تهیه شده که بخشی از این مقالات نیز با همکاری دانشگاههای دیگر آماده شده است. ابوالقاسمی با اشاره به محدودیتهای ایجادشده برای انتشار مقالات علمی ایران گفت: «محدودیتهایی که از سوی بخشهای علمی دیگر کشورها علیه ما اعمال میشود، کار انتشار مقالات را دشوار کرده است. نباید تصور کرد جامعه دانشگاهی و علمی امریکا یا اروپا کاملاً مستقل از بخشهای سیاسی هستند؛ ارتباط نزدیکی میان بخشهای علمی و سیاسی آنها وجود دارد و برای انتشار مقالات ما محدودیتهایی ایجاد میکنند.»
وی تأکید کرد: «همانطور که شخصیتهای علمی ما را ترور کرده و این ترور را در حوزه مقالات علمی نیز اعمال میکنند و مانع انتشار برخی آثار میشوند. با این حال، همانطور که توانستیم تحریمها را دور بزنیم و وابستگی خود به سلاح و تجهیزات نظامی خارجی را کاهش دهیم و توانستیم تجهیزات مورد نیاز خود را تولید کنیم، در حوزه علمی نیز تلاش کردیم صدای خودمان را به دنیا برسانیم. با برقراری ارتباط با افراد آزاده در سراسر دنیا تلاش کردیم بتوانیم این مقالات را منتشر کنیم که خوشبختانه بخشی از آنها در مجلات خارجی نیز منتشر شده است.»
رشد بیسابقه عزت ایرانیان پس از جنگ اخیر
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیهالله در پاسخ به سؤال «جوان» در خصوص اهمیت دانش و توانمندی دانشمندان ایرانی در جوامع علمی جهان نیز گفت: «متأسفانه در برخی موارد، مراکز علمی خارجی به صورت چشمبسته راهی را که از بخشهای سیاسی به آنها اعلام شده بود، اجرا کردند. در مقاطعی که میخواستیم ارتباطات علمی برقرار کنیم، حتی با موانعی در زمینه انتشار و ارائه مقالات و فعالیتهای علمی مواجه میشدیم، اما با وجود این مشکلات، تلاش میکردیم ارتباطات علمی را حفظ و مسائل را حل کنیم.»
به گفته وی پس از جنگ و زمانی که مظلومیت ایران و جنایات انجامشده برای افکار عمومی و جوامع مختلف آشکار شد، شرایط تغییر کرد. امروز اگر از دانشجویان و پژوهشگران ایرانی که در خارج از کشور فعالیت میکنند سؤال کنید، میگویند میزان عزت و احترامی که نسبت به ایرانیان وجود دارد، در طول سالهای گذشته سابقه نداشته است. ابوالقاسمی تأکید کرد: «بسیاری از افراد خارجی که با ایرانیان ارتباط دارند، انسانهای باوجدانی هستند و وقتی واقعیتها را مشاهده کردند، نگاهشان تغییر کرده است. بنابراین به نظر من زمینه بسیار زیادی برای توسعه ارتباطات علمی وجود دارد.»
وی با اشاره به برخی محدودیتها در روابط بینالمللی اظهار کرد: «درست است که ما در زمینه ارز، استفاده از کارتهای اعتباری و برخی زیرساختهای بینالمللی با مشکلاتی مواجه هستیم، اما این به معنای بسته بودن کامل راه ارتباط نیست. ایرانیان زیادی در خارج از کشور حضور دارند و میتوان با آنها ارتباط و همکاری برقرار کرد.» ابوالقاسمی تأکید کرد: «میتوان از ظرفیت ایرانیان خارج از کشور برای برقراری ارتباطات آکادمیک استفاده کرد. فضای علمی و دانشگاهی، فضای افراد آزاده است و ما باید از این ظرفیت برای توسعه ارتباطات علمی استفاده کنیم.»
مطالعات بالینی یک داروی جدید
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیهالله با اشاره به آسیبپذیری مراکز درمانی در شرایط جنگی گفت: «در شرایط جنگی باید اقدامات لازم برای حفاظت از زیرساختهای سلامت و مراکز درمانی با جدیت بیشتری دنبال شود تا ارائه خدمات سلامت حتی در سختترین شرایط نیز با کمترین اختلال ادامه پیدا کند.» وی با اشاره به دستاوردهای کشور در صنعت دارو گفت: «اگر امروز در زمینه صنعت دارو به این دستاوردها رسیدهایم که بیش از ۵۰ تا ۶۰ داروی هایتک و بیوتکنولوژی در کشور تولید میشود، حاصل سالها تلاش و سرمایهگذاری علمی است. ما در کنار این مجموعهها فعالیت داشتیم و اقدامات بالینی متعددی نیز انجام دادیم و شکلگیری این دستاوردها نیازمند کار بسیار زیادی بود.»
به گفته وی امروز محصولات پلاسما در کشور مورد تأیید مجلات بینالمللی قرار گرفته و مراکزی در کشور ایجاد شده است که در زمینه تولید داروهای بسیار گرانقیمت فعالیت میکنند. توسعه این حوزه گاهی با موانعی از سوی جریانهای ذینفع واردات مواجه میشود، اما اگر این موانع برطرف شود، صنعت پلاسما میتواند در مدت کوتاهی به خودکفایی کامل برسد. ابوالقاسمی با اشاره به ظرفیتهای علمی و فناورانه دانشگاه اظهار کرد: «دانشگاه امروز دیگر صرفاً محل آموزش نیست و به سمت تولید ثروت و محصول حرکت کرده است. شرکتهای دانشبنیان و فناوریهای مختلف در دانشگاه شکل گرفتهاند و محصولات متعددی در حوزه واکسن و دارو در حال توسعه است.»
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیهالله همچنین به دستاورد دارویی جدید این مجموعه علمی اشاره کرد و افزود: «در حال حاضر یک داروی جدید نیز به مرحله مطالعات بالینی رسیده است و انشاءالله پس از انجام مطالعات بالینی، جزئیات و دستاوردهای آن اعلام خواهد شد.»
