چگونه چین و روسیه مانع برنامه‌های ترامپ برای منزوی کردن ایران می‌شوند

اما تحلیلگران می‌گویند قدرت نفوذ ترامپ بر چین و روسیه، دو شریک تجاری مهم ایران، محدود است. روسیه در حال حاضر تحت تحریم‌های گسترده ایالات متحده قرار دارد و عمدتاً خارج از چارچوب اقتصادی تحت رهبری واشنگتن فعالیت می‌کند. در همین حال، چین بارها نشان داده حاضر است تحریم‌های ایالات متحده را در صورتی که منافع اقتصادی خود را در نظر بگیرد، نادیده بگیرد.

پل ماسگریو، دانشیار علوم سیاسی در دانشگاه جورج تاون قطر، به الجزیره گفت که برای ترامپ «بسیار دشوار خواهد بود» که کارزار فشار خود را به طور مؤثر اجرا کند.

ماسگریو با اشاره به پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل گفت: «ترامپ در تلاش است تا یکجانبه نوعی از تحریم‌های هماهنگ را اعمال کند که به طور سنتی هماهنگی چندجانبه را در پیش گرفته و این به معنای همراهی چین، روسیه و پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل است.»

عواقب اقتصادی عظیم

رئیس جمهوری ایالات متحده روز سه‌شنبه در پستی در پلتفرم خود گفت که کارزار او علیه ایران «خردکننده‌ترین عملیات اقتصادی خواهد بود که تاکنون علیه هر کشوری انجام شده است».

علاوه بر این، او با اشاره به روش‌هایی مانند «قاچاق نفت، خطوط سوآپ، انتقال پول نقد، صرافی‌ها، ثبت کشتی‌ها [و] شرکت‌های صوری» گفت که «عواقب اقتصادی عظیمی» برای کشورهایی که به ایران در دور زدن تحریم‌های آمریکا کمک می‌کنند، وجود خواهد داشت.

در اوایل همان روز، امارات متحده عربی، که ایران مدت‌هاست برای واردات حیاتی و دسترسی به بازارهای تجاری به آن متکی بوده است، پس از متهم کردن ارتش ایران به شلیک دو موشک بالستیک به خاک خود، تحریم تجاری نامحدودی را علیه تهران اعلام کرد.

نادر حبیبی، استاد اقتصاد خاورمیانه در دانشگاه برندیس، گفت که معتقد است ایالات متحده «به شدت امارات را تشویق یا ترغیب» به اعمال تحریم تجاری کرده و آمریکا همچنین ممکن است به دنبال فشار بر سایر شرکای تجاری ایران، از جمله بزرگ‌ترین شریک تجاری آن، چین، باشد.

آتش‌بس موقت

هر گونه برنامه ایالات متحده برای ایجاد اختلال در تجارت چین و ایران احتمالاً با موانع چشمگیذ روبرو خواهد شد. در حالی که طبق داده‌های شرکت تحلیلی کپلر، چین ۸۰ درصد از نفت حمل شده ایران را در سال ۲۰۲۵ خریداری کرده، تحت پیگرد قرار دادن پالایشگاه‌های نفت چین اغلب چالش‌برانگیز است زیرا اکثر آنها مستقل هستند و وابستگی کمی به نظام مالی ایالات متحده دارند.

گرچه تحریم بانک‌های بزرگ چینی در صورت پردازش وجوه ایران، همانطور که وزارت خزانه‌داری آمریکا تهدید کرده، دردناک خواهد بود، اما می‌تواند چین را در یک دوره حساس دیپلماتیک به واکنش وادار کند.

یو جی، محقق ارشد برنامه چین، آسیا و اقیانوسیه اندیشکده چتم هاوس، گفت که تهدید ترامپ برای هدف قرار دادن متحدان اقتصادی ایران «مشارکت چین و روابط تجاری موجود با ایران را تغییر نخواهد داد». یو به الجزیره گفت: «ترامپ قصد دارد روابط با چین را تثبیت کند، زیرا پکن قصد دارد آتش‌بس موقت با واشنگتن داشته باشد.»

ماسگریو گفت هر گونه تحریم ثانویه «تهاجمی» که ایالات متحده علیه ایران اعمال کند، بسیار مهم خواهد بود، اما ترامپ احتمالاً نمی‌خواهد روابط اقتصادی ایالات متحده و چین را به خطر بیندازد، زیرا دو کشور «در حال حاضر در نوعی جنگ سرد اقتصادی» هستند.

لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، در پاسخ به کارزار فشار اقتصادی ترامپ گفته است که تحریم‌های بیشتر «به حل مسئله کمکی نمی‌کند». لین گفت: «چین از طرف‌های مربوطه می‌خواهد که اقدامات مسئولانه‌ای اتخاذ کنند و مسائل را از طریق ابزارهای دیپلماتیک و سیاسی حل کنند.»

ایالات متحده تلاش کرده است تنش‌ها با چین را قبل از سفر برنامه‌ریزی‌شده شی جین‌پینگ، رئیس جمهوری چین، به واشنگتن در ماه آینده، مهار کند. یو گفت: «در طول آن سفر و دو دیدار احتمالی دیگر بین رهبران در اواخر امسال، درگیری طولانی‌مدت در خلیج فارس یکی از مواردی است که هر دو طرف در مورد آن بحث خواهند کرد، اما مهم‌ترین مورد نخواهد بود.»

روابط موازی روسیه

روسیه چالش متفاوتی را برای واشنگتن ایجاد می‌کند. در حالی که روسیه شریک تجاری کوچک‌تری برای ایران نسبت به چین است، مسکو و تهران سال‌ها صرف ایجاد روابط تجاری و نظامی کلیدی کرده‌اند که غرب را دور می‌زند.

به گفته سرگئی تسیویلف، وزیر انرژی روسیه، در ژانویه ۲۰۲۵، این دو کشور که به شدت تحت تحریم بودند، یک معاهده همکاری ۲۰ ساله امضا کردند که به افزایش حجم تجارت آنها به ۴.۸ میلیارد دلار در ۱۱ ماه اول سال ۲۰۲۵ کمک کرد.

علاوه بر نفت تحریم‌شده، طبق گزارش‌ها، روسیه و ایران همچنین از طریق دریای خزر سلاح و تجهیزات نظامی رد و بدل کرده‌اند. روز دوشنبه، ان‌بی‌سی نیوز با استناد به یک سند دولتی اروپایی اعلام کرد روسیه «قطعات پهپاد، مهمات و تی‌ان‌تی» را از طریق دریا به ایران ارسال کرده است. ایالات متحده پیش از این تحریم‌های اقتصادی گسترده‌ای را علیه روسیه اعمال کرده است.

تروریسم اقتصادی

وزیر امور خارجه ایران روز چهارشنبه از کارزار اقتصادی ترامپ علیه این کشور انتقاد کرد و گفت که این ادامه «سیاست‌های شکست‌خورده» واشنگتن است و منجر به «شکست بیشتر» خواهد شد. سیدعباس عراقچی در پستی در X نوشت: «تروریسم اقتصادی ایالات متحده اقتصاد و حاکمیت جهانی را تهدید می‌کند.»

ایران به عنوان عضوی از سازمان بریکس که شامل روسیه، چین، هند، برزیل و دیگر قدرت‌های جهانی نیز می‌شود، تلاش کرده است از نفوذ خود در آنجا برای یافتن مسیرهای مالی جدید استفاده کند. هفته گذشته، عبدالناصر همتی، رئیس بانک مرکزی ایران، گفت که ایران قصد دارد به بانک توسعه جدید بریکس (NBD) بپیوندد، که درهای بیشتری را برای تأمین مالی خارج از بازارهای غربی باز خواهد کرد.

علی‌اکبر دارینی، تحلیلگر مرکز مطالعات راهبردی در تهران، گفت که ایران با وجود تحریم‌های «خفه‌کننده» ایالات متحده، راهی برای ادامه کار پیدا خواهد کرد. او به الجزیره گفت: «ترامپ در جنگی گیر افتاده که نمی‌تواند در آن پیروز و نمی‌تواند از آن خارج شود.»