رقابت تازه در بانکداری دیجیتال؛ فراتر از پول و پرداخت + اینفوگرافی

الگوی اول، نئوبانک‌های معمول؛ بانکداری در قالب دیجیتال

نئوبانک‌های اصلی ایران مانند بلوبانک، ویپاد، آبانک و نشان‌بانک، اگرچه در جزئیات خدمات و تجربه کاربری تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند، اما منطق مشترکی را دنبال می‌کنند: انتقال خدمات سنتی بانک به یک محیط کاملاً دیجیتال.

بلوبانک بیشتر بر تجربه ساده و روزمره بانکی و مدیریت مالی کاربر تمرکز دارد. ویپاد با خدمات اعتباری و تسهیلات دیجیتال شناخته می‌شود. آبانک دامنه متنوعی از خدمات بانکی از جمله خدمات مرتبط با چک را ارائه می‌کند و نشان‌بانک نیز خدمات دیجیتال بانک ملی را در اختیار کاربران قرار می‌دهد.

وجه مشترک این بازیگران آن است که کاربر برای دریافت خدمات اصلی، همچنان در قلمرو بانک باقی می‌ماند؛ انتقال پول، پرداخت، افتتاح حساب، دریافت تسهیلات، مدیریت سپرده و سایر خدمات مالی؛ بنابراین نوآوری آنها بیشتر در نحوه ارائه خدمات بانکی است، نه تغییر ماهیت خدماتی که یک اپلیکیشن بانکی عرضه می‌کند.

این مدل البته همچنان بخش اصلی بازار بانکداری دیجیتال ایران را تشکیل می‌دهد؛ زیرا برای بسیاری از کاربران، یک اپلیکیشن بانکی در درجه نخست باید سریع، ساده و قابل‌اعتماد باشد و خدمات مالی روزمره را بدون نیاز به مراجعه حضوری ارائه کند.

الگوی دوم، توبانک؛ وقتی بانکداری و سفر در یک اپلیکیشن جمع می‌شوند

توبانک مسیر متفاوتی را انتخاب کرده است. این پلتفرم به‌عنوان شعبه دیجیتال بانک گردشگری، علاوه بر خدمات استاندارد بانکی، مجموعه‌ای از خدمات گردشگری را نیز در اختیار کاربر قرار می‌دهد.

در بخش بانکی، امکاناتی مانند افتتاح حساب و احراز هویت آنلاین، کارت‌به‌کارت، پرداخت قبض، صدور سفته الکترونیک و خدمات مرتبط با خودرو در دسترس کاربران قرار گرفته است. اما نقطه تمایز زمانی آشکار می‌شود که کاربر وارد بخش خدمات سفر می‌شود.

توبانک امکان خرید بلیت هواپیما، رزرو هتل، خرید بلیت قطار، استفاده از تور‌های مسافرتی، دریافت خدمات ویزا و تهیه بیمه مسافرتی را نیز ارائه می‌کند. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده برای این پلتفرم، دسترسی به بلیت بیش از ۹۰۰ ایرلاین و رزرو بیش از ۱.۵ میلیون هتل در سراسر جهان نیز در این مجموعه پیش‌بینی شده است.

به این ترتیب، کاربر برای برنامه‌ریزی یک سفر خارجی الزاماً مجبور نیست میان چند اپلیکیشن جابه‌جا شود. می‌تواند خدمات مالی موردنیاز خود را در یک محیط بانکی مدیریت کند و در همان بستر، بخشی از فرآیند سفر را نیز پیش ببرد.

این همان نقطه‌ای است که مرز میان «بانک» و «پلتفرم خدمات سفر» شروع به محو شدن می‌کند.

چرا بانک گردشگری به چنین مدلی رسید؟

تفاوت توبانک با بسیاری از نئوبانک‌های دیگر را نمی‌توان صرفاً در طراحی اپلیکیشن یا تعداد خدمات جست‌و‌جو کرد. بخش مهمی از این تفاوت به هویت بانک مادر بازمی‌گردد.

بانک گردشگری از ابتدا با تمرکز ویژه بر حوزه گردشگری شکل گرفته است. در چنین ساختاری، توسعه خدمات مسافرتی در کنار خدمات مالی یک انتخاب کاملاً بی‌ارتباط با هویت سازمانی بانک نیست؛ بلکه می‌تواند ادامه همان تمرکز تخصصی در یک بستر دیجیتال باشد.

به عبارت دیگر، اگر یک بانک عمومی بخواهد خدمات رزرو هتل یا خرید بلیت را به اپلیکیشن خود اضافه کند، این خدمات ممکن است یک قابلیت جانبی تلقی شوند. اما برای بانکی که گردشگری بخشی از هویت اصلی آن است، قرار گرفتن خدمات سفر در کنار خدمات مالی می‌تواند بخشی از مدل کسب‌وکار باشد.

از همین زاویه، توبانک را می‌توان نمونه‌ای از تلاش برای تبدیل یک اپلیکیشن بانکی به درگاه دیجیتال سفر و خدمات مالی مرتبط با آن دانست.

الگوی سوم، پلتفرم‌های تخصصی سفر؛ عمق بیشتر در یک حوزه

البته قرار گرفتن خدمات گردشگری در یک اپلیکیشن بانکی به معنای برتری آن در تمام حوزه‌های سفر نیست.

پلتفرم‌هایی که از ابتدا با هدف فروش بلیت، رزرو هتل و ارائه خدمات گردشگری ایجاد شده‌اند، معمولاً تمرکز بسیار بیشتری بر همین بازار دارند. این مجموعه‌ها تمام ظرفیت فنی، بازاریابی و عملیاتی خود را روی صنعت سفر قرار می‌دهند و بنابراین در بسیاری از بخش‌ها می‌توانند انتخاب‌های متنوع‌تری در اختیار مشتری قرار دهند.

تفاوت توبانک در جای دیگری است. این اپلیکیشن نمی‌خواهد الزاماً جای تمام پلتفرم‌های تخصصی گردشگری را بگیرد؛ بلکه تلاش می‌کند خدمات سفر را به بخشی از تجربه بانکی کاربر تبدیل کند.

این تفاوت کوچک به نظر می‌رسد، اما از منظر کسب‌وکار اهمیت زیادی دارد. کاربری که پیش از سفر وارد اپلیکیشن بانکی خود می‌شود، ممکن است در همان محیط با خدمات مسافرتی مواجه شود و بخشی از هزینه‌های سفر خود را نیز از طریق همان بستر مدیریت کند.

الگوی چهارم، حرکت به سمت سوپراپ

مدلی که توبانک دنبال می‌کند، بخشی از یک روند بزرگ‌تر در اقتصاد دیجیتال جهان است؛ حرکت از اپلیکیشن‌های تک‌منظوره به سمت پلتفرم‌هایی که چند نیاز روزمره کاربر را هم‌زمان پوشش می‌دهند.

در مدل سنتی، کاربر برای هر نیاز یک سرویس جداگانه دارد؛ یک اپلیکیشن برای بانک، یک پلتفرم برای خرید بلیت، یک سرویس برای رزرو هتل و سرویس دیگری برای بیمه.

در مدل سوپراپ، این مرز‌ها به‌تدریج از میان می‌روند. کاربر به جای آنکه خدمات مختلف را از چند ارائه‌دهنده دریافت کند، بخش قابل‌توجهی از نیاز‌های خود را در یک محیط واحد مدیریت می‌کند.

توبانک از این منظر در مسیر سوپراپ‌شدن حرکت کرده است؛ هرچند برای آنکه بتوان یک پلتفرم را به معنای کامل کلمه «سوپراپ» دانست، صرفاً داشتن چند خدمت کافی نیست و میزان استفاده واقعی کاربران، گستره خدمات، کیفیت تجربه کاربری و عمق اتصال سرویس‌ها نیز اهمیت دارد.

مزیت توبانک؛ اکوسیستم گروه مالی گردشگری

یکی از مزیت‌های مهم توبانک، قرار گرفتن آن در ساختار گروه مالی گردشگری است. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که فعالیت‌های مالی و گردشگری در این مجموعه کاملاً از یکدیگر جدا نیستند.

وجود یک بانک، پلتفرم دیجیتال، مجموعه‌های هتلداری و شرکت‌های فعال در حوزه گردشگری می‌تواند امکان ایجاد هم‌افزایی میان بخش‌های مختلف را فراهم کند.

در چنین مدلی، یک سفر می‌تواند از نقطه‌ای که کاربر منابع مالی خود را مدیریت می‌کند آغاز شود و تا خرید بلیت، رزرو هتل و سایر خدمات موردنیاز ادامه پیدا کند.

اگر این اتصال به شکل مؤثر اجرا شود، مزیت توبانک صرفاً تعداد خدمات موجود در اپلیکیشن نخواهد بود؛ بلکه اتصال خدمات مختلف در یک زنجیره واحد خواهد بود.