سرنوشت دهها میلیارد تومان در طرح رزاق؛ چگونه یک برنامه حمایتی به شبکه‌ای از منافع اقتصادی تبدیل می‌شود؟

این یادداشت به طرح رزاق در استان سیستان و بلوچستان اختصاص دارد؛ طرحی که با هدف حمایت از خانواده‌های ساکن مناطق مرزی و ایجاد درآمد برای آنان مطرح شد، اما بنا بر روایت مطرح‌شده درباره روند اجرای آن، به‌تدریج با پرسش‌هایی درباره نحوه مدیریت منابع، گردش مالی و چگونگی هزینه‌کرد درآمدها مواجه شد.

از حمایت معیشتی مرزنشینان تا شکل‌گیری یک سازوکار واسطه‌گری

طرح رزاق ، از سوی مقام‌های سیاسی و امنیتی استان سیستان و بلوچستان به دولت پیشنهاد شد. هدف اولیه این بود که برای خانواده‌های ساکن نوار مرزی سهمیه‌ای از سوخت در نظر گرفته شود تا بتوانند با فروش آن، بخشی از هزینه‌های زندگی خود را تأمین کنند و در مناطق مرزی باقی بمانند.

اصل ایده، برخورداری مرزنشینان از یک فرصت اقتصادی برای بهبود معیشت بود؛ فرصتی که در صورت اجرای شفاف و نظارت مؤثر، می‌توانست به تقویت اقتصاد محلی کمک کند.

با اینحال، پس از تصویب طرح، این پرسش مطرح شد که آیا خانواده‌های مرزنشین می‌توانند شخصاً سوخت سهمیه‌ای خود را به بازار عرضه کنند؟ افرادی از نهادهای مختلف به این نتیجه رسیدند که برای جمع‌آوری سهمیه‌های خرد و فروش آن‌ها در مرز، باید سازوکاری متمرکز ایجاد شود.

بر همین اساس، انجام این کار به سازمان همیاری یکی از نهادهای غیردولتی در زاهدان واگذار شد. در روایت مطرح‌شده، سوخت از مرزنشینان لیتری ۱۰ تومان خریداری و با قیمتی بیش از ۳۰ تومان فروخته می‌شد. این اختلاف قیمت، زمینه ایجاد درآمدی قابل‌توجه را فراهم می‌کرد؛ هرچند برای ارزیابی دقیق ابعاد مالی طرح، باید حجم معاملات، هزینه‌های عملیاتی، قیمت‌های مصوب و اسناد حسابداری آن بررسی شود.

درآمدی به نام توسعه استان …