چند نکته درباره توافق مکه / توافق عربستان، ترکیه و پاکستان بر علیه ایران است؟

مرتضی مکی در یادداشتی با عنوان «مکه معماری نظم جدید» در روزنامه اعتماد نوشت: توافق دفاعی سه‌جانبه عربستان‌سعودی، ترکیه و پاکستان در مکه، معادلات امنیتی غرب آسیا را وارد مرحله‌ای تازه کرده است. توافقی که براساس آن، حمله مسلحانه علیه یکی از اعضا، حمله علیه همه تلقی می‌شود. اما اهمیت این توافق فراتر از عبارت‌های رسمی آن است. برای نخستین‌بار سه قدرت با ظرفیت‌هایی متفاوت اما مکمل -سرمایه و موقعیت ژئوپلیتیکی عربستان، توان نظامی و صنعت دفاعی ترکیه و ظرفیت راهبردی و هسته‌ای پاکستان- بخشی از محاسبات امنیتی خود را در چارچوبی مشترک قرار داده‌اند. این تحول در شرایطی رخ می‌دهد که جنگ اخیر و پیامدهای منطقه‌ای آن، شکنندگی ترتیبات امنیتی موجود را بیش از گذشته آشکار کرده است. پرسش اصلی اکنون این است: آیا توافق مکه صرفا یک پیمان دفاعی دیگر است یا می‌تواند نخستین نشانه شکل‌گیری معماری امنیتی‌ای باشد که در آن کشورهای منطقه سهم بیشتری از تولید امنیت را خود برعهده می‌گیرند؟

نخستین پیام توافق مکه را باید در همین تغییر محاسبه جست‌وجو کرد. بازیگران منطقه‌ای بیش از گذشته به این نتیجه رسیده‌اند که امنیت را نمی‌توان برای همیشه به یک قدرت خارجی سپرد. هیچ کشوری در خاورمیانه برای امنیت دیگری خود را به آتش نمی‌زند، اما آتش جنگ می‌تواند مرزهای جغرافیایی را درنوردد و هزینه‌های آن را به همه تحمیل کند. بنابراین، توافق مکه بیش از آنکه محصول همبستگی سیاسی یا ملاحظات نمادین باشد، حاصل یک محاسبه سرد امنیتی است: هر یک از سه کشور می‌کوشد بخشی از آسیب‌پذیری خود را از طریق ظرفیت‌های دو شریک دیگر کاهش دهد. …