*با توجه به ادامه تنش های سیاسی بین ایران و آمریکا، فشارهای اقتصادی، نااطمینانی نسبت به آینده و تجربه یک دوره تنش اجتماعی در سال گذشته، برخی معتقدند سرمایه اجتماعی و تابآوری جامعه ایران وارد مرحله فرسایش شده است. از نگاه جامعهشناسی، امروز وضعیت سرمایه اجتماعی در ایران چگونه قابل ارزیابی است؟ چه نشانههایی این وضعیت را نشان میدهد؟
شرایطی که الان در آن زندگی میکنیم، شرایط نامعینی است. یعنی هیچ چیز معلوم نیست. اینطور نیست که ما یک دولت مستقل داشته باشیم، روابط اجتماعی جامعه فعال باشد و همه چیز در یک وضعیت طبیعی پیش برود. ما در یک شرایط کاملاً نامطمئن قرار گرفتهایم.
این نامطمئن بودن باعث شده جامعه وارد وضعیت اضطراری شود؛ وضعیتی که پایان مشخص و معناداری برای آن دیده نمیشود. به نظرم شرایط امروز ایران از دورههای استثنایی تاریخ معاصر است؛ دورههایی مثل جنگ جهانی دوم که جامعه در شرایطی عجیب و پیچیده قرار داشت.
به همین دلیل سرمایه اجتماعی هم در وضعیت نامطمئن قرار گرفته است. سرمایه اجتماعی که در دورههای بحران و غیر بحران باعث میشد مردم به یکدیگر اعتماد کنند، آسیب دیده اما از بین نرفته است.
به نظر من سرمایه اجتماعی از مرکز جامعه به حاشیه رفته است. یعنی هنوز در خانوادهها، گروههای کوچک اجتماعی و روابط نزدیک وجود دارد، اما دیگر در کانون عمومی جامعه قرار ندارد. بنابراین نمیتوانیم بگوییم جامعه امروز از یک تابآوری گسترده برخوردار است؛ بلکه بیشتر شاهد نوعی همگرایی محدود در گروهها و خانوادهها هستیم.
*برخی معتقدند مسئله امروز جامعه فقط فقر یا تورم نیست، بلکه احساس بیآیندگی و این تصور است که راهی برای تغییر شرایط وجود ندارد. با توجه به این وضعیت، پس از پایان این دوره پرتنش، چه واکنشی از سوی جامعه محتمل است؟ آیا احتمال افزایش اعتراضات اجتماعی وجود دارد؟
قطعا نباید اعتراض را یک امر عجیب تلقی کنیم. هر جامعهای که در مسیر زندگی خود با فشار و مانع مواجه شود، واکنش نشان میدهد. جامعه یا باید حرکت کند، یا فروبپاشد، یا اعتراض کند.
به نظر من جامعه ایرانی به دلیل همان سرمایههای اجتماعی که هنوز دارد، جامعهای نیست که از بین برود یا نابود شود. اما حتماً امکان بروز اعتراض وجود دارد. …
