بانوی خردمندی که صدای‌شان صلابت «حیدر» را داشت

خبرگزاری مهر - مجله مهر؛ رویا سادات هاشمی: بعضی آدم‌ها را باید پیش از روزهای سخت زندگی‌شان شناخت؛ پیش از آنکه حادثه‌ای بزرگ نامشان را برای همیشه در تاریخ ثبت کند. حضرت زینب سلام‌الله‌علیها را بیشتر با عاشورا می‌شناسیم؛ با داغ برادر، خطبه‌های کوبنده و ایستادگی در برابر دستگاهی که می‌خواست صدای کربلا را خاموش کند. اما زینب(س) پیش از آن روزها هم شخصیتی شناخته‌شده داشتند؛ بانویی که از ایشان به خردمندی یاد می‌شد، دانش‌شان مورد توجه بود و قدرت بیان‌شان، یادآور کلام پدرشان امیرالمؤمنین(ع) بود. بنابراین به مناسبت سالروز ولادت این بانو، شاید بد نباشد کمی از قاب عاشورا فاصله بگیریم و به این پرسش برسیم که زینب(س) پیش از آنکه راوی کربلا شوند، چه کسی بودند؟ زنی که در خانه علی(ع) و فاطمه(س) پرورش یافتند، میراث علمی و معنوی این خاندان را با خود داشتند و در روزهای دشوار، توانستند آن را به زبان بیاورند و به دیگران برسانند.

راوی دانش و احادیثی که از مادر به یادگار مانده بود

در روایت‌های مربوط به حضرت زینب(س)، گاهی به جایگاه علمی ایشان کمتر از صبر و شجاعتش پرداخته می‌شود؛ حال آنکه در برخی منابع، ردپای بانویی دیده می‌شود که سخن و دانش خاندان پیامبر(ص) را روایت می‌کرد. در نقلی مربوط به خطبه فدکیه حضرت فاطمه زهرا(س)، ابن‌عباس با تعبیری احترام‌آمیز از حضرت زینب(س) یاد می‌کند: «حَدَّثَتْنَا عَقِیلَتُنَا زَیْنَبُ بِنْتُ عَلِیٍّ»؛ یعنی «بانوی خردمند ما، زینب دختر علی، برای ما روایت کرد.» این تعبیر، تصویری از زینب(س) به دست می‌دهد که کمتر در روایت‌های عمومی دیده می‌شود؛ بانویی که سخن‌شان ارزش نقل کردن داشت و می‌توانست واسطه انتقال بخشی از میراث فکری خاندان پیامبر(ص) باشد. ابن‌عباس، که خود از چهره‌های شناخته‌شده در دانش و تفسیر بود، در این نقل از حضرت زینب(س) روایت می‌کند؛ نکته‌ای که برای شناخت جایگاه علمی ایشان اهمیت دارد. زینب(س) در خانه‌ای پرورش یافته بودند که دانش، عبادت و دفاع از حق در آن به هم پیوند خورده بودند. ایشان دختر فاطمه(س) و علی(ع) بود، اما جایگاهش را نمی‌توان فقط با نسبت خانوادگی توضیح داد. آنچه این تصویر را کامل‌تر می‌کند، حضور ایشان در زنجیره نقل و انتقال سخنان خاندان پیامبر(ص) است؛ گویی بخشی از میراث مادر، در حافظه و بیان دختر ادامه پیدا می‌کرد. …