بازار
در فقه پویای اسلامی، احکام همواره تابع «موضوعات» و شرایط زمان و مکان هستند. با شهادت رهبر شهید، که پیش‌تر بر اساس اقتضائات زمانه، حکم به حرمت سلاح‌های هسته‌ای داده بودند و با توجه به حدوث شرایط جدید، باب تفقه، اجتهاد و تحلیل علمی در این خصوص کاملاً گشوده است.
در روزگاری که جنگ‌ها دیگر فقط در مرزها رخ نمی‌دهند و امنیت کشورها فقط با تعداد لشکر و هواپیما سنجیده نمی‌شود، فقه دفاعی نیز ناگزیر است، نسبت خود را با «واقعیتِ جدید قدرت» روشن کند. اگر کشوری با تهدیدی محدود و مقطعی مواجه باشد، یک نوع محاسبه فقهی پیش روی ماست؛ اما اگر تهدید، متوجه اصل موجودیت، تمامیت سرزمینی، امنیت عمومی و بقای سیاسی یک جامعه باشد، موضوع از اساس متفاوت می‌شود. فقه نیز، اگر بناست ناظر به واقع باشد، نمی‌تواند این تفاوت را نادیده بگیرد.
امروز بخش مهمی از امنیت کشورها نه از راه جنگیدن، بلکه از طریق جلوگیری از جنگ تأمین می‌شود. در ادبیات راهبردی، این همان «بازدارندگی» است: ایجاد سطحی از قدرت که دشمن را به این نتیجه برساند که هزینه تجاوز از منفعت آن بیشتر است.
پرسش فقهی دقیق نیز از همین‌جا آغاز می‌شود: اگر ضعف بازدارندگی، دشمن را به تجاوز جسورتر کند و قدرت بازدارنده، احتمال جنگ را کاهش دهد، آیا فقه می‌تواند میان «داشتن قدرت برای جلوگیری از جنگ» و «به‌کارگیری آن در میدان» تفاوتی نگذارد؟ به نظر می‌رسد پاسخ به این پرسش، بدون بازخوانی چند قاعده مهم فقهی، ممکن نیست.
فقه دفاع، فقهِ آمادگی پیش از جنگ است
خداوند در سوره انفال می‌فرماید: ﴿وَأَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّهٍ وَمِن رِباطِ الخَیلِ تُرهِبونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّکُم﴾ تعبیر قرآن قابل تأمل است. فرمان، فقط به «مقابله» نیست؛ به آماده‌سازی است: «وَأَعِدّوا».یعنی منطق قرآن این نیست که جامعه اسلامی صبر کند تا دشمن حمله کند و آنگاه در پی قدرت برود. قدرت باید پیشاپیش فراهم شود؛ آن هم «مَا استَطَعتُم مِن قُوَّهٍ»؛ هر آنچه در توان است و در عرف زمان، مصداق قدرت مؤثر به شمار می‌آید. …
