قهرمانان فیلم ها روی صندلی روان درمانی؛ چه چیزی از شخصیتشان فاش می شود؟

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، گاهی یک شخصیت فقط نقشی در یک داستان نیست؛ به کسی تبدیل می شود که برایش نگران می شویم، از تصمیم هایش عصبانی می شویم و با وجود اشتباهاتش، همچنان می خواهیم بفهمیم چرا چنین زندگی می کند اما چگونه یک انسان خیالی، احساساتی چنین واقعی در ما ایجاد می کند؟ وقتی تماشاگر وارد زندگی شخصیت می شود در روانشناسی داستان، همدلی و همذات پنداری به فرایندهای مرتبط اما متفاوت اشاره دارند. همدلی، درک یا همراه شدن با احساس دیگری است؛ همذات پنداری زمانی رخ می دهد که مخاطب برای مدتی، موقعیت داستان را از چشم شخصیت تجربه می کند و با خواسته ها و نگرانی های او همراه می شود. ممکن است کسی درد یک شخصیت را بفهمد، بدون آنکه خود را شبیه او بداند یا تصمیم هایش را بپذیرد.

دکتر ملانی گرین، روانشناس اجتماعی و پژوهشگر روایت، در پژوهش های خود مفهوم غرق شدن در جهان داستان(Narrative Transportation) را بررسی کرده است؛ حالتی که توجه، تصویرسازی ذهنی و احساسات مخاطب درگیر روایت می شوند. پژوهش های او نشان می دهند این درگیری می تواند بر ارزیابی شخصیت ها و حتی باورهای مرتبط با داستان اثر بگذارد. خیالی بودن روایت، لزوما مانع تاثیر روانی آن نیست. تماشاگر می داند آنچه می بیند فیلم است، اما اندوه، امید و اضطرابی که تجربه می کند، واقعی هستند. چرا شخصیت های آسیب دیده برایمان ماندگار می شوند؟

دکتر مریم سامانی، روانشناس بالینی و استاد دانشگاه در این مورد معتقد است گاهی آنچه مخاطب را به یک شخصیت نزدیک می کند، لحظه پیروزی او نیست؛ لحظه ای است که دیگر نمی تواند ظاهر قدرتمندش را حفظ کند. کسی که در برابر همه محکم ایستاده، اما در تنهایی از دوست داشتنی نبودن می ترسد؛ یا شخصیتی که برای دیگران پناه است، اما خودش جایی برای پناه بردن ندارد.

این تضادها می توانند شخصیت را به تجربه انسانی نزدیک کنند. مخاطب در او فقط شجاعت یا شکست نمی بیند؛ کشمکش میان نیاز به رابطه و ترس از آسیب، میل به استقلال و احتیاج به حمایت را می بیند. البته هر علاقه ای به یک شخصیت، نشانه زخمی مشابه در مخاطب نیست. گاهی شوخ طبعی، مهارت، بازی بازیگر یا مسیر تحول شخصیت عامل جذابیت است. شخصیت محبوب، به تنهایی آزمون شخصیت یا نشانه یک اختلال نیست. شخصیت های پیچیده؛ وقتی گذشته هنوز در زمان حال زندگی می کند …