هفته گذشته، مسابقات جهانی رباتیک چین ۲۰۲۶، عرصه رقابت تیمهایی از ۴۸ کشور بود، کشورهایی که بسیاری از آنها سالهاست در حوزه رباتیک دانشآموزی سرمایهگذاری کرده و با تیمها و تجهیزات پیشرفتهای در رقابتهای بینالمللی حاضر شدند. در چنین میدانی، تیم ۱۳ نفره دانشآموزی ایران توانست مقام دوم تیمی در بخش گزارش فنی (Technical Report)، مقام سوم بخش خلاقیت زیر ۱۲ سال و مقام سوم رشته راگبی رباتیک را به دست بیاورد.
چین، روسیه، رومانی، ژاپن، آلمان و کره جنوبی از جمله رقبای ایران در این رقابتها بودند، کشورهایی که نامشان در بسیاری از مسابقات بینالمللی رباتیک با سکو و قهرمانی گره خوردهاست. با این حال، نوجوانان ایرانی نشان دادند که فاصله استعداد و توانمندی آنها با رقبای قدرتمند جهانی، آنقدرها که تصور میشود زیاد نیست.
توانمندی تیم رباتیک دانشآموزی
نادر نوبخت، سرپرست تیمهای اعزامی دانشآموزی رباتیک ایران، درباره این موفقیت به خبرنگار «جوان» میگوید: «کسب مقام دوم تیمی در بخش Technical Report نشاندهنده توانمندی دانشآموزان ایرانی در طراحی، مستندسازی و ارائه فنی پروژههای رباتیکی است؛ بخشی که علاوه بر توانایی ساخت و اجرای ربات، میزان تسلط تیمها بر فرآیند طراحی، حل مسئله و ارائه دستاوردهای فنی را ارزیابی میکند.».
اما شاید یکی از مهمترین نکات این دوره، نسبت تعداد اعضای تیم به دستاوردی باشد که به دست آمده است. تیم ایران در سال ۲۰۲۴ با ۴۸ عضو نیز موفق به کسب یک مدال نقره و دو مدال برنز شده بود، حالا همان تعداد مدال در سال ۲۰۲۶ با تیمی تنها ۱۳ نفره تکرار شدهاست.
نوبخت این موضوع را یکی از درخشانترین عملکردهای تیم ایران میداند: «امسال یکی از بهترین و درخشانترین عملکردهای ما در دورههای مسابقات جهانی رقم خورد، با این تفاوت که اینبار تیم ما ۱۳نفر بود، یعنی حدود یکچهارم تیم سال ۲۰۲۴، اما دستاوردی مشابه به دست آورد.»
او انگیزه دانشآموزان را یکی از عوامل مهم این موفقیت میداند، دانشآموزانی که به گفته او در برابر تیمهای قدرتمند حاضر در مسابقات نشان دادند «از نظر استعداد، هوش و خلاقیت چیزی از آنها کم ندارند.»
خلاقیتی بینظیر
یکی از نقاط قوت همیشگی تیمهای دانشآموزی ایران در مسابقات جهانی و آسیایی، حضور موفق در لیگهای خلاقیت بوده است، موضوعی که سرپرست تیم نیز بدان اشاره میکند: «ما در تمام دورههای مسابقات جهانی و آسیایی در لیگ خلاقیت مقام داشتهایم. این نکته مهمی است که بچههای ما از لحاظ خلاقیت همیشه در صدر بودهاند و این موفقیت استمرار داشته است.»
با این حال، همه ماجرا به استعداد و انگیزه ختم نمیشود. رباتیک، بهویژه در سطح رقابتهای جهانی، ورزشی فناورانه است که کیفیت تجهیزات میتواند در نتیجه نهایی تأثیرگذار باشد. نوبخت با اشاره به رشته راگبی رباتیک میگوید: «دانشآموزان ایرانی در این بخش دیدند که تجهیزاتشان با تجهیزات کشورهای دیگر اصلاً قابل مقایسه نیست، با وجود این، اما آنقدر با تلاش و انگیزه بازی کردند که اجازه ندادند این فاصله به مانعی برای رقابت تبدیل شود.»
این موفقیت البته حاصل تلاش دانشآموزان به تنهایی نبود. نوبخت از نقش مربیان تیم، از جمله مهندس سمیعی، دکتر افشار و مهندس فولادی، در آمادهسازی دانشآموزان نیز یاد میکند، تلاشی که در شرایطی انجام شد که تیم امکان برگزاری اردوهای منظم و تمرینهای گسترده و مستمر را نداشت.
بدون شک، سه عنوان جهانی تنها حاصل چند روز رقابت نیست که به ثمر رسید، بلکه پشت این موفقیت، مجموعهای از تلاش دانشآموزان، مربیان و خانوادههایی قرار داشته که در شرایط نهچندان ایدهآل، مسیر حضور در یکی از مهمترین رقابتهای دانشآموزی جهان را طی کردند.
دستاوردی فراتر از مدال.
اما این دوره از مسابقات برای اعضای تیم رباتیک دانشآموزی کشور معنای دیگری هم داشت. نوجوانان ایرانی تنها با رباتهای خود راهی چین نشدند، آنها یاد و نام شهدای دانشآموز مدرسه شجره طیبه میناب را نیز با خود به این رقابت جهانی بردند.
در مسابقات پکن، تصاویر شهدای این مدرسه روی لباس اعضای تیم نقش بسته بود و دانشآموزان ایران در کنار رقبای خود از کشورهای مختلف جهان، با همین تصاویر در رقابتها و روی سکوی افتخار حاضر شدند.
در ظاهر، شاید این اقدام یک حرکت نمادین به نظر بیاید، اما برای اعضای تیم، معنایی بیش از یک نماد داشت. چراکه آنها میخواستند در بزرگترین میدان دانشآموزی که در آن حضور یافتند، یاد و نام دانشآموزانی را که دیگر فرصت حضور در چنین میدانهایی را ندارند، با خود همراه کنند.
نوبخت درباره این تصمیم میگوید: «دانشآموزان تیمی که اعزام کردیم، خودشان خیلی دوست داشتند صدای مظلومیت بچههای میناب را به گوش جهانیان برسانند و برایمان این خواستهشان ستودنی بود.»
به گفته او، این موضوع بر انگیزه تیم در طول مسابقات نیز تأثیر زیادی در تلاش مضاعف و پشتکار بچهها گذاشت.
تهدیدی که تبدیل به فرصت شد
نوبخت در بخش دیگری از صحبتهای خود از لزوم فراهم کردن زیرساختهایی میگوید که امروز بخشی از آن با کمبود مواجه است، از برگزاری اردوهای منظم و دورههای آموزشی گرفته تا تأمین تجهیزات مورد نیاز در استانداردهای بینالمللی.
البته به عقیده او، این کمبودها به هیچ عنوان نتوانست مانع حضور مقتدرانه نوجوانان ایرانی در میدان جهانی شود، همان نوجوانانی که به گفته سرپرست تیم، هنگام رقابت «تمام تلاششان را گذاشتند و با تمام وجود» بازی کردند.
نوبخت درباره حالوهوای این دوره از مسابقات نیز اظهار میکند: «این دوره برای من، مربیان و همه دانشآموزان معنای خاصی داشت. امسال نام ایران بغض در گلوی همه ما ایجاد میکرد و با همه وجود برافراشته شدن پرچم ایران را در مقابل سکوهای رقابت آرزو میکردیم، که به لطف خدا موفق شدیم.»
سرمایهای که باید دیده شود
بیتردید سه عنوان جهانی در مسابقات رباتیک چین، فارغ از رنگ مدالها، یک پیام روشن به همراه دارد، اینکه استعداد نوجوانان ایرانی را هیچ دشمنی نمیتواند از بین ببرد و آنها در سختترین شرایط هم خواهند درخشید.
۱۳ دانشآموز در رقابت با تیمهایی از ۴۸ کشور، با وجود محدودیتهای تمرینی و تجهیزاتی، توانستند روی سکو بروند. این اتفاق نشانهای از ظرفیت نسلی دارد که اگر آموزش، امکانات و فرصت بیشتری در اختیارش قرار گیرد، میتواند در بالاترین سطوح جهانی رقابت کند و افتخارآفرین باشد.
شاید به همین دلیل است که نوبخت امیدوار است تیم ایران در دورههای آینده با تعداد بیشتری از دانشآموزان و مجهزتر و آمادهتر از همیشه راهی مسابقات شود و برای کسب قهرمانی بجنگد.
پرواضح است که این نوجوانان فقط مدالآوران امروز کشور نیستند، بلکه بخشی از سرمایه انسانی فردای این مرز و بوم هستند، سرمایهای که اگر به درستی دیده و شنیده شود، مسیر رشدش هموارتر میشود و میتواند بار دیگر نام ایران را در میدانهای بزرگ علمی و فناورانه جهان بر سر زبانها بیندازد.
