خاک اصفهان چه رازهایی را در خود نگه داشته است؟

اصفهان را نمی‌توان تنها در بناهای شناخته‌شده، میدان‌ها و محدوده‌ای که امروز با عنوان بافت تاریخی می‌شناسیم، خلاصه کرد. بخش مهمی از گذشته این شهر همچنان زیر خیابان‌ها، ساختمان‌ها و مسیرهای توسعه شهری قرار دارد؛ لایه‌هایی که هر عملیات عمرانی ممکن است بخشی از آن‌ها را آشکار کند یا برای همیشه از میان ببرد. کاوش‌های باستان‌شناسی در چند نقطه اصفهان، از کمرزرین و مناره راران تا کاخ جهان‌نما، بار دیگر نشان داده‌اند که تاریخ این شهر بسیار فراتر از آن چیزی است که در سطح دیده می‌شود.

«علی شجاعی اصفهانی»، باستان‌شناس و عضو هیئت علمی دانشگاه هنر اصفهان، در گفت‌وگو با «پیام ما» با تأکید بر ضرورت توجه به باستان‌شناسی شهری می‌گوید: «اصفهان به‌دلیل تداوم سکونت و استقرار تمدنی، ظرفیت کم‌نظیری برای شناخت دوره‌های مختلف تاریخی دارد؛ ظرفیتی که بدون حضور مؤثر باستان‌شناسان در فرایند توسعه شهری، ممکن است پیش از آنکه شناسایی و مستند شود، تخریب شود.»

  اصفهان؛ تپه‌ای باستانی که زندگی امروز روی آن جریان دارد

 

شجاعی اصفهانی با اشاره به جایگاه باستان‌شناسی شهری در مطالعات تاریخی توضیح می‌دهد: «شهرهای تاریخی ایران در دوره‌های پیش و پس از اسلام از مراکز مهم تمدنی منطقه و جهان بوده‌اند، اما در گذر زمان، بخش قابل‌توجهی از شواهد آن‌ها بر اثر توسعه و دگرگونی‌های شهری از بین رفته است. آنچه امروز باقی مانده، تنها بخشی از واقعیت تاریخی این شهرهاست و برای شناخت گذشته باید به لایه‌های زیرین آن‌ها نیز توجه کرد.»

او با بیان اینکه باستان‌شناسی شهری در بسیاری از کشورهای جهان به بخشی از نظام مدیریت و برنامه‌ریزی شهرها تبدیل شده است، می‌گوید: «در برخی شهرهای اروپایی، پیش از اجرای طرح‌های عمرانی بررسی‌های باستان‌شناختی انجام می‌شود و ساخت‌وسازها با درنظرگرفتن احتمال وجود آثار تاریخی پیش می‌روند. برای نمونه، در پاریس بیش از دو هزار نقطه باستان‌شناختی در محدوده شهری شناسایی شده و شواهد فرهنگی آن به حدود ۹ هزار سال پیش می‌رسد؛ از همین رو، بررسی باستان‌شناختی یکی از مراحل مهم تصمیم‌گیری درباره ساخت‌وساز در این شهر است.» …