گزارش روزنامه اعتماد از خسارت ۳۸.۵ هزار میلیارد تومانی جنگ برای میراث و گردشگری / اسامی آثار تاریخی آسیب‌دیده در جنگ ۴۰ روزه

 حملات هوایی امریکا و اسراییل در جنگ 12 روزه و جنگ 40 روزه، هم به میراث تاریخی و هم به صنعت گردشگری کشورمان، آسیب‌های فراوانی وارد کرد.

به گزارش اعتماد، میراث تاریخی و صنعت گردشگری دو حلقه از زنجیره توریسم فرهنگی هستند که هر یک بر دیگری تاثیر مثبت دارد. تعدد بناها و محوطه‌های تاریخی یک کشور به جذب گردشگر منجر می‌شود و درآمدزایی از حضور گردشگر، به حفظ و حراست ابنیه و محوطه‌های تاریخی کمک می‌کند. طبق اعلام وزارت میراث فرهنگی، به دنبال حملات هوایی امریکا و اسراییل در جنگ 40 روزه و آسیب جزیی تا شدید به 149 بنا، بافت و محوطه تاریخی کشورمان، 10 هزار میلیارد تومان خسارت به میراث تاریخی ایران وارد شد و همچنین به دنبال ناامنی متاثر از جنگ، صنعت گردشگری دچار رکود شد که خسارت این رکود هم 28.5 هزار میلیارد تومان است و در مجموع، آسیب ریالی جنگ 40 روزه برای میراث فرهنگی و صنعت گردشگری کشورمان 38.5 هزار میلیارد تومان است. لازم به یادآوری است که خسارات وارد شده به بناهای ارزشمند تاریخی کشورمان، اگرچه با مرمت قابل جبران است اما آنچه در حملات هوایی امریکا و اسراییل تخریب شد، یادگاری از تاریخ چند صدساله بود که با بهترین شیوه‌های مرمت هم قابل بازیافت و بازسازی و بازگشت نیست. خسارت جنگ برای صنعت گردشگری

سیدرضا صالحی‌ امیری که وزیر میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی است، ابتدای پاییز پارسال، در نشست خبری اعلام کرد که حملات هوایی امریکا و اسراییل در طول جنگ 12 روزه، ورود گردشگر به کشور را به دلیل نگرانی از ناآرامی‌های منطقه به صفر رساند. به گفته وزیر، رکود صنعت گردشگری، تا دو ماه بعد از پایان جنگ 12 روزه هم ادامه داشت چنان‌که تعداد گردشگر ورودی در ماه‌های خرداد و تیر و مرداد، به ‌طور کامل منفی بود و با اینکه آمار گردشگر ورودی در فروردین 1404 نسبت به فروردین 1403 رشد 48.5درصدی داشت اما با آغاز زمزمه جنگ و تشدید درگیری‌های منطقه‌ای از اردیبهشت پارسال، رشد گردشگر نسبت به مدت مشابه سال 1403، کاهش قابل توجه داشت و به 14.5درصد رسید و در ماه‌های خرداد و تیر و مرداد هم کاهش 65درصدی گردشگر ورودی ثبت شد ولی در شهریور ماه، رونق اندکی به این صنعت آسیب‌دیده بازگشت.

وزیر میراث فرهنگی در نشست خبری پاییزی خود گفت که تا پایان سال سه فرض در مورد وضعیت صنعت گردشگری متصور است؛ ورود 7 میلیون و 400 هزار گردشگر تا پایان سال به شرط تداوم وضع نه جنگ و نه صلح، رشد 5 الی 10درصدی ورود گردشگر تا پایان سال به شرط ثبات وضعیت و درنهایت، کاهش جدی ورود گردشگر در صورت بی‌ثباتی.

اگرچه که ماه‌های آبان و آذر وضعیت ورود گردشگر و سفرهای داخلی بسیار بهتر از تابستان بود اما وقایع دی ماه، سکته محاسبه نشده‌ای در تاریخ کشور بود که کام مردم و دولت را تلخ کرد و آسیبی به مراتب سنگین‌تر از جنگ برای صنعت گردشگری داشت. با اینکه دولت تلاش می‌کرد از فعالان این صنعت حمایت کند اما مصالح امنیتی باعث شد که از شامگاه 18 دی، اینترنت بین‌الملل، حداقل به مدت حدود سه هفته برای تمام افراد و گروه‌های کسب و کار قطع باشد و آژانس‌های گردشگری هم از این محدودیت مستثنا نبودند. قطع ارتباط هتل‌ها و مراکز اقامتی با تورهای گردشگری و کاهش ورود توریست به دلیل نگرانی از فضای کشور آن‌هم در زمانی که پیک رزرو تورهای گردشگری برای شرکت در تعطیلات نوروز ایران بود، خسارت گسترده‌ای برای فعالان صنعت گردشگری ایجاد کرد ولی این خسارات به پای آسیب‌های جنگ 40 روزه نمی‌رسید و حتی طبق اذعان معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی، حتی میزان زیان ریالی جنگ 12 روزه برای صنعت گردشگری هم در مقابل آسیبی که با جنگ 40 روزه ایجاد شد، بسیار ناچیز است. طبق اعلام معاونت گردشگری وزارت میراث فرهنگی، با جنگ 12 روزه، صنعت گردشگری کشور به مدت 3 ماه دچار رکود بود و از خرداد تا پایان تابستان پارسال، تعداد گردشگران ورودی، هم نسبت به مدت مشابه سال 1403 و هم نسبت به اردیبهشت 1404، منفی بود ولی با جنگ 40 روزه و در فاصله 9 اسفند پارسال تا 25 فروردین امسال، میزان خسارتی که از محل کاهش تعداد مسافر، خالی ماندن مراکز اقامتی، تعطیلی دفاتر ارایه‌دهنده خدمات سفر، بیکاری فعالان صنعت گردشگری و تخریب فیزیکی مراکز اقامتی و گردشگری ایجاد شد به رقم 28.5 هزار میلیارد تومان رسید.  طبق اعلام این معاونت، در فاصله 9 اسفند پارسال تا 25 فروردین امسال، فقط 37درصد ظرفیت 17 هزار واحد اقامتی پر شد که نسبت به مدت مشابه سال 1403، حدود 43درصد کاهش داشت و خسارت خالی ماندن ظرفیت مراکز اقامتی به دلیل شرایط جنگی، به رقمی بالغ بر 20 هزار میلیارد تومان رسید. در جنگ 40 روزه همچنین به دلیل کاهش تعداد مسافر داخلی و لغو تور و گردشگر ورودی، حدود 7هزار دفتر خدمات مسافرتی هم فعالیت خود را متوقف کردند که خسارت این تعطیلی برای مجموعه‌ای که محل ارتزاق 347 هزار فعال بخش سفر است هم، به رقمی بالغ بر 5.5 هزار میلیارد تومان رسید. در حملات هوایی امریکا و اسراییل در جنگ 40 روزه، 64 واحد اقامتی و گردشگری و خدمات مسافرتی در 12 استان هم دچار آسیب و تخریب جزیی تا بسیار شدید شدند که این خسارت هم، زیان 560 میلیارد تومانی برای این واحدها به دنبال داشت. خسارت جنگ برای میراث تاریخی ایران

هم جنگ 12 روزه و هم جنگ 40 روزه، زخم‌های عمیقی بر تن ایران و ایرانیان گذاشت؛ جان باختن و مجروحیت تعداد زیادی از هموطنان در حملات هوایی امریکا و اسراییل، تخریب خانه‌ها و مراکز تجاری، آسیب به زیرساخت‌ها و تاسیسات شهری، هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های انرژی ازجمله آسیب‌های جنگ 12 روزه و جنگ 40 روزه بود اما غم‌انگیز‌ترین آسیب این جنگ‌ها، زخم عمیقی بود که حملات هوایی امریکا و اسراییل به پیکر میراث تاریخی کشورمان وارد کرد و آنچه جنگ بر سر میراث تاریخی کشورمان آورد باید مجزا از همه این خسارات دیده شود. در جنگ 12 روزه، ساختمان شیشه‌ای در محوطه جام جم در شهر تهران و ورودی زندان اوین، هدف حمله موشکی قرار گرفت که اگرچه هر دو، قدمتی کمتر از یک قرن دارند ولی به دلیل معماری شاخص یا شهرت معمار طراح و سازنده بنا، واجد ارزش زیبایی شناسانه بودند. طراحی و ساخت ساختمان مکعب شکل شیشه‌ای در محوطه جام جم، با نمای شیشه، بتن و فولاد، از سال 1346 آغاز شد و با معماری مدرن و منحصر به فرد، از آثار معروف عبدالعزیز فرمانفرماییان؛ از چهره‌های برجسته معماری مدرن ایران بود که روز 26 خرداد 1404 هدف حمله موشکی قرار گرفت و در آتش سوخت.

محوطه 40 هکتاری هم که ساختمان زندان اوین در آن بنا شده، متعلق به سید ضیاءالدین طباطبایی؛ نخست‌وزیر احمدشاه قاجار بود که بعد از آغاز سلطنت پهلوی، در این زمین و ملک شخصی خود مشغول به کشاورزی و دامپروری شد. ساخت زندان، بعد از فوت سید ضیاء در سال 1348 و در محل خانه مسکونی سیاستمدار ایرانی شروع شد و یکی از معماران ساختمان اصلی زندان هم امیر نصرت منقح بود.

محله پاستور، حد فاصل چهارراه سپه تا خیابان آذربایجان که در منطقه 11 تهران قرار گرفته، یکی از سیاسی‌ترین محوطه‌های تاریخی پایتخت و اولین محوطه تاریخی آسیب دیده از جنگ 40 روزه است که صبح شنبه 9 اسفند با حملات موشکی اسراییل، تخریب و دچار آسیب فراوان شد.

سجاد عسگری؛ دبیر کمیته پیگیری خانه‌های تاریخی تهران، اسفند پارسال و هفته اول بعد از آغاز جنگ 40 روزه به خبرگزاری ایسنا گفت که در فاصله خیابان آذربایجان تا خیابان سپه که تا اوایل دهه 1300، املاک متعلق به خاندان فرمانفرماییان محسوب می‌شد، 12 کاخ در دوره پهلوی اول ساخته شده که شامل کاخ مرمر (موزه پهلوی سابق و محل کار و زندگی رضاشاه و ولیعهد) دفتر شمس پهلوی، کاخ ملکه مادر (تاج‌الملوک) کاخ علیرضا پهلوی، کاخ غلامرضا پهلوی، کاخ اشرف پهلوی، کاخ عبدالرضا پهلوی، کاخ اختصاصی (کاخ سفید-کاخ ولیعهد) کاخ شمس پهلوی، کاخ احمدرضا پهلوی، کاخ محمودرضا و فاطمه پهلوی، کاخ فاطمه پهلوی بوده و در نقشه‌ریزی، معماری و تزیین این کاخ‌ها، هنرمندان نامی ایران نقش داشتند چنان‌که نمای داخل گنبد کاخ مرمر، با الهام از مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان و کاشی‌کاری گنبد، توسط استاد حسین لرزاده انجام شده و انواع هنرهای تزیینی و حجاری و سنگ‌کاری و آیینه‌کاری داخل کاخ هم به نام استادانی همچون محمدحسین صنیع‌خاتم و حسین طاهرزاده بهزاد مزین است. این کاخ‌ها بعد از بهمن 1357 تغییر کاربری داد و کاخ مرمر که خرداد 1357 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده بود، از سال 1398 و با عنوان موزه هنرهای ایران، برای بازدید عموم بازگشایی شد و همچنین، دفتر شمس پهلوی هم به عنوان موزه قرآن کریم قابل بازدید بود اما بقیه کاخ‌ها به محل فعالیت قوای سه‌گانه تبدیل شد. کاخ علیرضا پهلوی برای مجمع تشخیص مصلحت نظام، کاخ غلامرضا پهلوی برای شورای نگهبان، کاخ ملکه مادر برای خبرگان رهبری، کاخ اشرف به عنوان دفتر معاون اول ریاست‌جمهوری و محل تشکیل جلسات هیات دولت، کاخ عبدالرضا پهلوی برای قوه قضاییه، کاخ اختصاصی برای نهاد ریاست‌جمهوری، کاخ شمس پهلوی به دفتر ریاست‌جمهوری، کاخ محمودرضا و فاطمه پهلوی به مرکز پزشکی شهید شوریده تغییر کاربری دادند.

کاخ گلستان و بافت تاریخی بازار بزرگ تهران، دومین محوطه ارزشمندی بود که در جنگ 40 روزه با حمله موشکی اسراییل به ساختمان کلانتری بازار در شامگاه 10 اسفند به ‌شدت آسیب دید. گزارش پایگاه خبری صدای میراث درباره خسارات به حریم درجه یک کاخ گلستان که یکی از 30 اثر تاریخی ثبت شده در فهرست میراث جهانی یونسکو است و در محوطه صفوی با قدمت 400 ساله واقع شده، حکایت از آن داشت که بر اثر موج انفجار این حمله ۱۱۰۰ مترمربع آیینه‌کاری‌ و گچ‌بری‌ نفیس قاجاری کاخ دچار خسارت، شکستگی و خردشدگی شده، 320 در و پنجره و ارسی‌ و 250 مترمربع کاشی‌کاری کاخ فرو ریخته، خرد شده یا ترک خورده، جداره‌های اصلی بنا و حریم منظری کاخ به ‌شدت آسیب دیده، ۱۰۰ متر مربع از نقاشی‌های قاجاری تالار اصلی کاخ دچار خسارت شده و بخش‌هایی از این نقاشی‌ها فرو ریخته، ۵ نقاشی قهوه‌خانه‌ای تاریخی و شاخص کاخ آسیب دیده، یک‌هزار متر مربع از قاب‌بندی چوبی سقف‌های تالارهای نفیس کاخ، آسیب‌دیده، شکسته و فرو ریخته، ۳۰ شعله از لوسترهای تاریخی و باشکوه کاخ، خرد شده، ۲۵۰۰ متر از شیروانی‌های کاخ کنده شده یا آسیب‌دیده، ۲ هزار مترمربع از خرپاهای چوبی سقف‌ها جدا شده یا شکسته است. در بخش دیگری از این گزارش بنا به بازدید ارزیابان فرهنگی اعلام شده بود که در جریان این حمله هوایی، سازه شمس‌العماره هم آسیب دیده و به دلیل فرو ریختن سقف‌ها از شدت بمباران، سر مجسمه تخت مرمر که زمانی محل جلوس پادشاهان قاجار و کریم‌خان زند بود، قطع شده است. 

مجموعه کاخ‌های سعدآباد، از دیگر میراث تاریخی کشورمان بود که در جنگ 40 روزه در حملات هوایی دچار خسارت فراوان شد و بامداد 26 اسفند با 5 بمب سنگرشکن هدف قرار گرفت. طبق گزارشی که ارزیابان فرهنگی از خسارات وارد شده به مجموعه کاخ‌های 18گانه باغ موزه سعدآباد دراختیار پایگاه خبری صدای میراث گذاشتند، با اصابت این بمب‌ها به حریم این مجموعه به‌جا مانده از قاجاریه، بخش‌هایی از سقف و دیوار کاخ‌ قاجاری سبز (کاخ شهوند - محل کار رضاشاه) کاخ قاجاری احمد شاهی (عمارت والی) ساختمان قاجاری موزه برادران امیدوار (کالسکه خانه قاجاری) فرو ریخت، تمام شیشه‌ها خرد شدند و ارسی‌ها و پنجره‌ها بیرون جهید، در محوطه شمالی مجموعه، ترکش بمب‌ها به درختان کهن چنار با قدمت 100 ساله، اصابت کرده بود، بخش‌های داخلی دیوارها ریزش کرده بود، درها از جا کنده شده بود، بخشی از دیوارها شکم داده بود، سقف شیروانی در برخی بخش‌ها جدا شده و در بخش‌هایی دیگر از شدت حرارت و موج انفجار کج شده بود، گچ‌بری‌های نفیس، فرو ریخته بود و شکسته بود، بخش‌های زیادی از تزیینات آیینه‌کاری کاخ‌ها شکسته و ریخته بود، ۶۰۰۰ مترمربع شیشه در سه کاخ آسیب دیده به دلیل موج انفجار ناشی از اصابت ۵ بمب سنگرشکن به حریم شمالی این مجموعه تاریخی خرد شده بود، پرده‌های زربافت و بسیار ارزشمند کاخ سبز، آسیب جدی دیده بود، پنجره‌های منبت‌کاری شده، آسیب‌دیده و دفرمه شده بود و موزه برادران امیدوار دچار شکست سازه‌ای جدی شده بود. وزارت میراث فرهنگی اعلام کرد که آسیب به این مجموعه ارزشمند که شامل 53 باغ به هم پیوند خورده است و حدود ۲۰۰هزار شیء تاریخی در آن نگهداری می‌شود، با آسیب به ۱۵ موزه بزرگ کشور برابری می‌کند. 

تا بامداد 19 فروردین امسال، 149 محوطه، ابنیه، عمارت، بنا و بافت تاریخی در 20 استان کشور شامل استان‌های تهران، کردستان، لرستان، اصفهان، بوشهر، مازندران، همدان، خوزستان، فارس، قم، البرز، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، سیستان و بلوچستان، ایلام، گیلان و زنجان بر اثر حملات هوایی امریکا و اسراییل دچار خسارت و آسیب شد در حالی که تمام معاهدات و موازین بین‌المللی، این تاکید را برای تمام مخاصمات دارد که طرفین نزاع، باید از حمله، تخریب و آسیب به میراث تاریخی هر کشور خودداری کنند. در قدمی فراتر، تخریب این آثار در جنگ یا نزاع داخلی، در ردیف جنایت جنگی قلمداد می‌شود چون آسیب به این آثار، مصداقی از نسل‌کشی فرهنگی و از بین بردن مظاهر تمدن و هویت تاریخی یک ملت است. وزارت میراث فرهنگی از اولین روز جنگ 40 روزه و به دنبال حملات امریکا و اسراییل به حریم میراث تاریخی کشورمان، 6 بیانیه و 8 نامه خطاب به نهادهای بین‌المللی مدافع میراث فرهنگی صادر کرد و با محکومیت این تخریب عامدانه، خواستار یادآوری معاهدات بین‌المللی متضمن حراست از این آثار و ازجمله کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه درباره حمایت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه، کنوانسیون ۱۹۷۲ درباره حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی جهان و قطعنامه ۲۳۴۷ شورای امنیت سازمان ملل شد و همچنین بعد از اعلام آتش‌بس هم برای کمک‌های بین‌المللی جهت بازسازی بناهای آسیب‌دیده در جنگ با نهادهای جهانی ازجمله یونسکو، ایکوم، ایکوموس و ایکروم داشت ولی پاسخ شایسته‌ای به این درخواست‌ها داده نشد.

طبق اعلام شورای شهر تهران و وزارت میراث فرهنگی، در مجموع 149 اثر تاریخی در 20 استان کشور دچار خسارات جزیی تا شدید شد که در این میان، استان تهران با 83 اثر آسیب‌دیده در ردیف اول خسارات قرار دارد درحالی که 36 اثر از مجموع 83 اثر آسیب‌دیده در استان تهران، در فهرست آثار ملی ثبت شده و ۴۵ بنا نیز واجد ارزش تاریخی است و ۶ اثر ازجمله کنیسه رفیع نیا و انیستیتو پاستور هم به‌طور کامل، تخریب شده است.

بنا به گزارش وزارت میراث فرهنگی، استان اصفهان با ۲۷ اثر، استان کردستان با ۱۳ اثر، استان خوزستان با ۱۲ اثر، استان کرمانشاه با ۵ اثر، استان لرستان با ۴ اثر، استان قم با ۳ اثر و سایر استان‌ها با ۱۵ اثر تاریخی آسیب‌دیده در ردیف‌های بعد خسارت میراث تاریخی از جنگ هستند. از مجموع میراث تاریخی آسیب‌دیده در 20 استان کشور، ۷۴ اثر بر اثر موج انفجار آسیب‌ دیده‌اند، ۴۲ اثر در نتیجه اصابت به حریم آثار تاریخی خسارت دیده‌اند و ۳۳ اثر به دلیل اصابت مستقیم به عرصه آسیب دیده‌اند. وزارت میراث فرهنگی همچنین اعلام کرد که از مجموع 149 اثر ارزشمند تاریخی آسیب‌دیده در حملات هوایی امریکا و اسراییل، ۵ اثر در فهرست میراث جهانی یونسکو بودند و این حملات به ۷ بافت تاریخی و ۵۴ موزه هم آسیب جزیی تا شدید وارد کرده است. برخی آثار تاریخی آسیب‌دیده در جنگ 40 روزه

   استان تهران: کاخ گلستان، مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد (ساختمان‌ها و ١۴ موزه مجموعه)، پادگان ۰۶ و ساختمان مجلس سنا، دانشگاه جنگ، ساختمان انستیتو پاستور ایران، موزه تاریخ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، عمارت کلاه‌فرنگی عشرت‌آباد، عمارت کلاه‌فرنگی زندان قصر، برج آزادی، کاخ مرمر، فرهنگسرای نگارستان (موزه سابق قرآن)، مدرسه ابومسلم در میدان منیریه، محدوده ارگ تاریخی تهران، مجلس شورای ملی میدان بهارستان، مسجد اردبیلی‌ها در محدوده حریم سنگلج، کاخ فرح‌آباد (دوشان‌تپه)، عمارت قصر یاقوت، عمارت منظریه در اردوگاه شهید باهنر، آسیاب کهک، حسینیه ارشاد در خیابان دکتر شریعتی، عمارت ارباب هرمز در خیابان تهرانپارس، عمارت کلاه پهلوی (بی‌سیم)، ساختمان وزارت میراث فرهنگی و گردشگری در خیابان آزادی، ترمینال شماره یک فرودگاه مهرآباد، خانه تیمورتاش در شمال‌ غرب پادگان باغشاه سابق، خانه بینا در خیابان کارگر جنوبی، خانه پروفسور عدل (پژوهشکده‌ فرهنگ و هنر)، کاروانسرای گمرک در میدان شوش، بقعه سرقبر آقا، ساختمان رادیو تهران، مسجد ارگ تهران، بانک ملی شعبه بازار، ساختمان وزارت دارایی، ساختمان دادگستری تهران، مدرسه حکیم باشی در محدوده ارگ تاریخی، مسجد سپهسالار-مدرسه عالی شهید مطهری، موزه هنرهای ملی، عمارت مسعودیه در محدوده حریم میدان بهارستان، خانه مستوفی‌الممالک در محدوده حریم سنگلج، مجموعه چوگان و سوارکاری فرح‌آباد، آشیانه قدیمی فرودگاه قلعه‌مرغی در غرب جوادیه، میدان شهدا، میدان بهارستان، میدان ارگ، مجموعه بازار تهران، محور فرهنگی خیابان ولیعصر و خانه احمد مصدق، عمارت باغ وثوق‌الدوله، دانشگاه افسری، ساختمان کاخ سفید (موزه نگارستان سابق)، ساختمان ژاندارمری سابق، کلانتری بازار، سینما شکوفه، تالار حوزه هنری، فرهنگسرای نگارستان، کاخ ملکه مادر، بخش ریاست‌جمهوری در کاخ سعدآباد، عمارت منظریه، کاخ سرخه حصار (بیمارستان لواسانی)، خانه مستوفی‌الممالک، ساختمان دادگستری تهران، ساختمان قدیمی مجلس شورای ملی، کاخ شمس پهلوی، کاخ اشرف پهلوی، کاخ غلامرضا پهلوی، کاخ احمدرضا پهلوی و کاخ فاطمه پهلوی، کاخ شاهپور عبدالرضا پهلوی، سردر سنگی کاخ مرمر، کتابخانه سابق مجلس سنا، عمارت نظامیه، خانه تاریخی دولو، ساختمان موزه آبگینه، موزه هوا و فضا، موزه صنعت برق ایران، کلیسای جامع ارتدوکس سنت نیکولای، بخشی از ساختمان‌های واقع در محوطه سفارت سابق امریکا، کلیسای ارتدوکس یونانی «سنت مری»، استادیوم ۱۲ هزار نفری آزادی، سردر دفتر امیرکبیر در میدان ارک، سردر کنار ساختمان کلانتری بازار با نماد فروهر و زرتشت، کاخ سلطنت‌آباد.

 استان خوزستان: پادگان دژ خرمشهر، پایگاه چهارم شکاری دزفول، هوانیروز مسجدسلیمان، پادگان میشداغ هویزه، تپه‌های ‌الله‌اکبر در محدوده تپه‌های باستانی، ساختمان گلف اهواز، پادگان حمیدیه، یادمان شهید تندگویان، ساختمان ستاد فرماندهی لشکر ۹۲ زرهی، محوطه پادگان شلمچه، حمام تاریخی کرناسیون دزفول (موزه مردم‌شناسی)، موزه راه‌آهن (اندیمشک)، موزه بیمارستان صحرایی شهید مخبری ارتش (شوش)

   استان فارس: بلدیه قدیم

    استان همدان: آرامگاه باباطاهر

    استان البرز: قلعه صمصام، کاخ موزه سلیمانیه

    استان زنجان: حسینیه اعظم

    استان گیلان: کاخ میان‌پشته بندرانزلی (موزه نیروی دریایی)

    استان اصفهان: کارخانه ریسندگی نوین، مسجد مریم بیگم، دبیرستان تاریخی سعدی، کاخ موزه چهل‌ستون، موزه هنرهای تزیینی (عمارت رکیب خانه و کوشک مرکزی)، مسجد جامع عباسی، مجموعه بناهای میدان نقش جهان (مسجد شیخ لطف‌الله، کاخ عالی قاپو، سردر قیصریه) تالار اشرف، جبه خانه، تالار تیموری، مجموعه توحیدخانه (دانشگاه هنر)، خانه امین، کاخ هشت بهشت، خانه جبارزاده، خانه مشکی، تکیه میرزا رفیعا نایینی، بقعه بابا رکن‌الدین، تکیه مادر شاهزاده، حمام جارچی باشی، موزه خصوصی خط و کتابت (پیدنی)، مسجد جامع خوانسار، خانه تاریخی ابهر و مسجد رییسان در خوانسار

    استان کردستان: خانه حبیبی، عمارت سالار سعید (موزه باستان‌شناسی)، عمارت آصف وزیری (خانه کرد-موزه مردم‌شناسی)، عمارت خسروآباد، منزل آیت‌الله مجتهدی، مسجد و امامزاده پیرعمر، مسجد جامع، عمارت ملک‌التجار، منزل صحرایی، منزل امین‌الاسلام، منزل نصرت نوری، منزل متوسل، حمام دو خزینه

    استان کرمانشاه: مسجد ابوتراب، تکیه بیگلربیگی (موزه خط و کتابت و موزه پارینه سنگی)، دبیرستان کزازی (موزه آموزش و پرورش) و خانه سوری

    استان لرستان: مجموعه قلعه فلک‌الافلاک و موزه مردم‌شناسی و باستان‌شناسی، مسجد توسلی، خانه آخوندابو (موزه زبان فرهنگ لرستان) در خرم‌آباد، قلعه مظفری در الشتر خسارت ریالی جنگ برای میراث تاریخی ایران

طبق برآورد اخیر وزارت میراث فرهنگی، میزان خسارات وارد شده به میراث تاریخی و ارزشمند کشورمان که تا اوایل تابستان حدود 7.5 هزار میلیارد تومان براورد شده بود، حالا به رقم 10 هزار میلیارد تومان افزایش یافته که به‌ طور مشخص، بیش از 2هزار میلیارد تومان از این رقم، خسارت و طبق ارزیابی کارشناسان میراث فرهنگی، رقم قطعی خسارت وارده به دو مجموعه کاخ گلستان و کاخ‌های سعدآباد هم به بیش از ۲ هزار میلیارد تومان (۲همت) افزایش یافته است و تاکید وزارت میراث فرهنگی این است که ضمن پیگیری برای تامین اعتبار مرمت این آثار ارزشمند توسط سازمان برنامه و بودجه، از منابع و بودجه وزارتخانه برای مرمت‌های اضطراری هم اختصاص یافته تا عملیات مرمت آغاز شود که تا روزهای پایانی مرداد ماه، مرمت و حفاظت اضطراری 10 اثر تاریخی شامل کاخ گلستان، کاخ سعدآباد، موزه‌های آبگینه، موزه معاصر، موزه نقاشی پشت شیشه و ساختمان مرکزی وزارتخانه در استان تهران، مرمت دو بنا در آذربایجان غربی، مرمت تکیه خوانساری در تخت‌فولاد، تکیه بابا رکن‌الدین و تکیه مادرشاه، عمارت جبه‌خانه در استان اصفهان و مرمت خانه ضیایی در زنجان، تعمیرات شیشه‌ها و تجهیزات دو اثر تاریخی مسجد اعظم قم تمام شده، مرمت 21 اثر شامل موزه هنرهای تزیینی، کاخ چهلستون و رکیب‌خانه در استان اصفهان و عمارت خسروآباد و عمارت مشیر در استان کردستان در دست اجراست. همچنین عملیات مستندسازی برای استحکام‌بخشی دو بنای تاریخی گنبد کبود مراغه و خانه در استان آذربایجان شرقی تمام شده و مستند‌سازی آرامگاه باباطاهر در استان همدان در حال انجام است. در استان لرستان عملیات آواربرداری حریم قلعه فلک‌الافلاک توسط نهادهای نظامی به پایان رسیده و تعمیرات شیشه و ویترین‌های موزه در دست اجراست. همچنین تعمیرات موزه دره‌شهر انجام شده اما عملیات استحکام‌بخشی ساختمان همچنان ادامه دارد. اخبار مرتبط ایران چقدر برای حفاظت از آثار تاریخی خود در شرایط بحران و جنگ آمادگی دارد؟ سخنگوی سپاه: ما شبکه قدرت دشمن را نابود کردیم؛ وقتی یک رادار دشمن را می‌زدیم، یعنی چشم آن را کور…