سه شنبه ۱ اسفند ۱۳۹۶ / Tuesday, 20 February, 2018

استان گلستان


استان گلستان
استان گلستان یكی از استان‌های نوبنیاد اما با پیشینه‌ی تاریخی ایران است كه طبیعت چشم‌نواز آن، مردمانی با زبان و فرهنگ گوناگون را در خود جای داده است. این استان تا سال ۱۳۷۶ بخشی از استان مازندران بود، اما در آن سال به صورت استانی مستقل درآمد و شهرستان گرگان به عنوان مركز آن برگزیده شد. این استان با پهناوری۷/۲۰۴۶۰ كیلومتر مربع، از شمال به كشور تركمنستان، از جنوب به استان سمنان، از غرب به استان مازندران و از شرق به استان خراسان شمالی می‌رسد. یش از ۵/۱ میلیون نفر در این استان زندگی می‌كنند كه بیش‌تر آنان كشاورز‌ند.
● جغرافیا و آب و هوا
استان گلستان بین ۳۵ درجه و ۴۷ دقیقه تا ۲۸ درجه و ۸ دقیقه‌ی عرض شمالی و ۵۳ درجه و ۳۰ دقیق تا ۵۶ درجه و ۱۰ دقیقه‌ی طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ جای گرفته است. این استان به دلیل جایگاه جغرافیایی ویژه‌ی خود از آب‌ و هوای گوناگونی برخورداد است. بخشی از رشته كوه البرز شرقی از غرب به سوی شرق استان كشیده شده كه گرایش زیادی به سوی شمال شرقی دارد و رفته‌رفته از بلندی كوه‌های آن كاسته می‌شود. شاهوار با بلندی ۳۳۲۰ متر از سطح دریا، كه بلندترین قله‌ی استان است، در جنوب غربی استان جای دارد. در پایه این بلندی‌ها، به‌ویژه در جنوب و شرق استان، كوهپایه‌هایی از رسوب‌های دانه ریز و دانه درشت دیده می شود كه سفره‌های آب زیرزمینی فراوانی را در خود دارند و به صورت چاه و قنات از آن‌ها بهره‌برداری می‌شود.
بخش زیادی از پهنه‌ی استان گلستان به صورت جلگه است. در بخش جلگه‌ای دو گونه آب و هوا دیده می‌شود. بیش از ۳/۲ این جلگه آب و هوای خشك و نیمه خشك دارد كه هر چه به سوی شمال و مرز تركمنستان نزدیك می‌شویم بر خشكی آن افزوده می‌شود. ۳/۱ دیگر، كه مانند نواری سبز بین بخش كوهستانی در جنوب و بخش خشك و نیمه‌خشك در شمال جای گرفته است، آب و هوای معتدلی دارد و از نظر كشاورزی بسیار پر بازده است. بیش‌تر شهرها و روستاهای استان نیز در این ناحیه‌ی سرسبز جای گرفته‌اند.
دو توده‌ی هوا در تعیین آب و هوای استان نقش مهمی دارند. توده‌ی شمالی از سیبری به استان وارد می‌شود و طی پاییز و زمستان با ریزش برف در بلندی‌های جنوبی و باران در كوه‌پایه‌ها و نوار معتدل میانی همراه می‌شود. توده‌ی دیگر، توده‌ی غربی از اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه سرچشمه می‌گیرد و در زمستان به بارندگی و در تابستان به افزایش رطوبت و شرجی شدن هوای استان می‌انجامد. بنابراین، بیش‌ترین بارندگی در ماه‌های زمستان و كم‌ترین آن در ماه‌های تابستان دیده می شود. با این همه، نیمه‌ی شمالی استان، بخش نیمه‌خشك و خشك، از كم‌ترین بارندگی بهره‌مند است و به دلیل تبخیر زیاد آب، زمین‌های شور و كم‌بازده نیز بسیار دارد.
● آب‌های استان
میزان بارندگی در استان گلستان هر چند از دو استان شمالی مازندران و گیلان كم‌تر است، اما نسبت به استان‌ها دیگر بسیار بهتر است و میانگین بارش سالانه‌ی آن ۳ برابر میانگین بارش سالانه كشور است. مجموع حجم آب‌های سطحی و زیرزمینی استان بیش از ۲۴۰۰ میلیون متر مكعب است كه ۵۲ درصد آن را آب‌های سطحی و ۴۸ درصد آن را آب‌های زیرزمینی تشكیل می‌دهند. آب‌ها سطحی در بیش از ۴۰ شاخه رود جاری هستند كه بیش‌تر آن‌ها از جنوب به شمال و از شرق به غرب جریان دارند. رود اترك، گرگان‌رود و رود قره‌سو، سه رود مهم استان گلستان هستند.
۱) رود اترك: این رود از كوه‌های هزارمسجد خراسان سرچشمه می‌گیرد و نزدیك ۱۲۰ كیلومتر آن، مرز آبی ایران
و تركمنستان را می‌سازد. این رود سرانجام در خلیج حسین‌قلی به دریای خزر می‌ریزد.
۲) گرگان‌رود
این رود از دامنه‌های شمالی البرز شرقی و دامنه‌های غربی بلندی‌های خراسان سرچشمه می‌گیرد و پس از گذشتن از شهرهای گنبد كاووس و آق‌قلا، در غرب روستای خواجه‌نفس با تشكیل دلتای بزرگی به دریای خزر می‌ریزد. رودهای كوچك زیادی، مانند زاو، دوغ، تیل‌آباد، رامیان و محمدآباد، به گرگان‌رود می‌پیوندند و آن را رود بزرگی می‌سازند. تا كنون سد‌های وشمگیر(گرگان) و گلستان ۱ و ۲، كه هر سه از گونه‌ی سدهای خاكی هستند، روی این رود و شاخه‌های آن ساخته شده است كه در بهبود كشاورزی استان سودمند بوده‌اند.
۳) رود قره‌سو:
این رود از كوه‌های النگ در كوه‌های البرز شرقی سرچشمه می‌گیرد و رودهای نومل، زیارت، گرماب‌دشت، ناهارخوران و چند رود كوچك دیگر به آن می‌پیوندند و سرانجام به خلیج گرگان می‌ریزد.
استان گلستان به دلیل بارندگی مناسب از سفره‌های آب زیرزمینی سرشاری بهره‌مند است. این آب‌ها را از راه چاه و قنات به سطح زمین می‌آورند یا خود به صورت چشمه به بیرون راه پیدا می‌كنند. نزدیك ۴ هزار چاه عمیق، ۱۰ هزار چاه نیمه‌عمیق، بیش از ۲۶۰ قنات و ۳۸۴ چشمه در استان وجود دارد كه از آب آن‌ها برای كشاورزی، پرروش ماهی و آب نوشیدنی شهرها و روستاهای استان بهره‌برداری می‌شود. از ۳ تالاب مهم استان، تالاب آلماگل، تالاب آجی‌گل و تالاب آلاگل نیز در زمان پرآبی برای كشاورزی و پروش ماهی بهره‌برداری می‌شود.
● كشاورزی و دام‌پروری
استان گلستان بیش از ۶۰۰ هزار هكتار زمین، آبی و دیم، زیر كشت دارد. گندم، جو، پنبه و آفتاب‌گردان از فراورده‌های كشاورزی اصلی این استان است. بیش از۵۰ درصد از پنبه‌ و ۱۰ درصد گندم كشور از این استان به دست می‌آید. در سال كشاورزی ۸۳-۱۳۸۲ یك میلیون و دویست هزار تن گندم در استان برداشت شد. برنج، سویا، بادام‌زمینی، سبزی‌ها، به‌ویژه خیار و كاهو، كلزا، زیتون و دیگر دانه‌های روغنی نیز در استان كشت می‌شود. بیش از ۴۰ در صد دانه‌های روغنی كشور از زمین‌های این استان به دست می‌آید و از این نظر رتبه‌ی نخست را در كشور دارد.
دامپروری هم به روش دیرین و هم به روش نوین انجام می‌شود. این استان دارای سرزمین‌های ییلاقی و قشلاقی مناسبی است ییلاق‌ها در بخش‌های كوهستانی جنوب استان و قشلاق‌ها در بخش‌های شمال و شمال شرقی هستند. طایفه‌های كرد بیش‌ترین كوچ‌رونده‌های استان را می‌سازند كه بیش‌تر آن‌ها از استان خراسان هستند. آن‌ها همراه با دام‌داران سمنان و شاهرود قشلاق خود را در شهرستان‌های گنبد كاووس و كلاله می‌گذرانند. بخش اندكی از تركمن‌های استان نیز شیوه‌ی كوچ‌نشینی گذشتگان خود را نگه‌داشته‌اند و در چادرهایی به نام آلاچیق زندگی می‌كنند. این كوچ‌نشینان از دو طایفه‌ی بزرگ تركمن هستند: گوكلان‌ها كه در شرق گنبد تا مرز خراسان شمالی و یموت‌ها كه در غرب گنبد كاووس تا دریای خزر دیده می‌شوند.آن‌ها در كنار گوسفندان خود به پرورش شتر نیز به شمار اندك می‌پردازند.
پرورش ماكیان، به‌ویژه مرغ، پرورش كرم ابریشم و پرورش ماهی نیز در استان انجام می‌شود. پرورش ماكیان در مرغ‌داری‌ها نوین در جای‌جای استان انجام می‌شود. پرورش كرم ابریشم بیش‌تر در شهرهای شرقی استان، به‌ویژه شهرستان مینودشت، دیده می‌شود. نوغان‌داران این استان در سال ۱۳۸۴ بیش از ۲۷۲ هزار كیلوگرم پیله‌ی كرم ابریشم به دست آوردند. ماهی‌گیری در خلیج گرگان و بخش‌های غربی دریای خزر انجام می‌شود و پرورش ماهی در دریاچه‌های مصنوعی، كه به آب‌بند شناخته می شوند، در كنار رودخانه‌ها و نیز دشت‌هایی كه برای كشاورزی مناسب نیستند، به‌ویژه در بخش‌های شمالی شهرستان گنبد كاووس، انجام می‌شود. دو مركز پرورش ماهیان خاویاری و یك مركز پرورش ماهیان استخوانی در استان به كار تولید بچه‌ماهی می‌پردازند و این استان در تولید ماهیان گرمابی جایگاه چهارم را در كشور دارد. طرح پرورش ماهی قزل‌آلا در كشتزارها نیز در حال انجام است.
● جنگل و منابع طبیعی
نزدیك ۱۸ درصد از سطح این استان را جنگل‌ها پوشانده‌اند، اما چرای بی‌رویه‌ی دام‌ها، گسترش زمین‌های كشاورزی، برداشت بی‌رویه از جنگل، آتش‌سوزی و سیلاب‌هایی كه در این چند ساله در استان رخ داد، آسیب زیادی به جنگل‌ها استان وارد كرده است. بلوط، ممرز، راش، توسكا، لرگ و انجیلی از گونه‌های درختی جنگل‌ها استان هستند كه از بلندی ۳۰۰ متری تا ۲۵۰۰ متری رویش دارند. در بلندی های بیش از ۲۵۰۰ متر نیز درختان سرو كوهی(اورس) به صورت پراكنده دیده می‌شوند. در بخش‌هایی بازسازی شده‌ی زمین‌های جنگلی، گونه‌هایی از كاج و درختان میوه‌دار، مانند گردو و زیتون، نیز كاشته شده است.
نزدیك ۵۰ درصد از سطح استان را مرتع‌ها پوشانده‌اند كه دام‌داران كوچنده، روستاییان گله‌دار و دامداران كوهستانی از آن‌ها بهره‌برداری می‌كنند. بیش از ۷۳ درصد مرتع‌ها‌ی استان از نوع فقیر، نزدیك ۱۵ درصد متوسط و كم تر از ۱۲ درصد از نوع خوب است. سالانه بیش از ۵/۲ میلیون واحد دامی در مرتع‌های استان چرا می‌كنند. چرای بی‌رویه آسیب‌زیادی به مرتع‌های استان زده و میزان مرتع فقیر را افزایش داده است. این در حالی است كه مرتع‌ها این استان گونه‌های گیاهی باارزشی را در خود دارند.
● پیشینه‌ی تاریخی
استان گلستان از ۱۰ هزار سال پیش آرامشگاه مردمان گوناگونی بوده است. پژوهش‌های تازه نشان داده است كه منطقه‌ی گرگان از ۶ هزار سال پیش تمدن پیش از آریایی‌ها را در خود جای داده بوده است. كهن‌ترین آثار دوره‌ی نوسنگی ایران از غار كمربند و غار هیتو در نزدیكی بهشهر پیدا شده است. این آثار از آشنایی مردمان آن زمان به سفالگری، هنر بافتن، اهلی كردن جانورانی مانند بز كوهی و ساخت ابزارهای سنگی صیقلی حكایت دارد. كاوش‌های تورنگ‌تپه، در نزدیكی گرگان، نیز نشان داده است كه این منطقه دارای روستاهای پر جمعیت، سفالگری انبوه و شبكه‌ی آبیاری كشاورزی بوده است و دیرینگی آن دست كم به اندازه‌ی شهر سوخته در سیستان است.
نام این سرزمین در سنگ‌نوشته‌های هخامنشی، از جمله سنگ‌نوشته‌ی داریوش در بیستون، به صورت ورگانه و در نوشته‌های پهلوی به صورت گوركان آمده است. تاریخ‌نگاران یونانی از آن با نام هیركانی یاد كرده‌اند. پدر داریوش هخامنشی زمانی فرمان‌روای این منطقه بوده است. اسب‌سواران گرگانی همواره مورد توجه هخامنشی‌ها بودند و داریوش برخی از گرگانی‌های دلاور را در سپاه جاویدان وارد كرد. می‌گویند شهر باستانی استرآباد را خشایارشاه به یادبود زن یهودی خود، كه او را استر(ستاره) نام نهاده بود، ساخت.
در زمان اردوان دوم اشكانی(۱۲۸-۱۲۴ پیش از میلاد) هیركانی و كارمانیا(كرمان) زیر فرمان خاندان گودرز بود و جانشینان گودرز تا سده‌ی دوم پس از میلاد به طور مستقل آن را اداره كردند. این سرزمین خوش آب و هوا از آرامشگاه‌های بهاری و تابستانی شاهان اشكانی بود. در همین دوران بود كه ساختن دیوار بزرگ گرگان، كه نابه جا به سد سكندر شناخته می‌شود، آغاز شد تا از یورش هون‌ها به خاك ایران جلوگیری كند. كار ساختن این دیوار، كه درازای آن را از ۱۵۵ تا ۱۷۰ و گاهی ۳۰۰ كیلومتر نوشته‌اند، در دوره‌ی ساسانی نیز پیگیری شد و می‌گویند كه انوشیروان به بازسازی آن فرمان داد. در همین دوره‌ی ساسانی بناهای محكی در مرز و در جای جای منطقه برای پایداری در برابر یورشگران ساخته شد.
پس از برآمدن اسلام، این منطقه به سال ۳۵ قمری خراجگزار عرب‌های مسلمان شد. در روزگار سلیمان بن عبدالملك، یزید بن مهلب ولایت گرگان را به سال ۹۸ قمری فتح كرد و شهر جرجان را كنار رود گرگان بنا كرد كه از آن پس كرسی ولایت جرجان شد. این شهر در سده‌ی ۳ و ۴ هجری بسیار آباد شد و در روزگار فرمان‌روایی‌های مستقل ایرانیان به زیر فرمان ساسانیان درآمد. سپس گاهی در دست آل بویه و گاهی سامانیان بود تا این كه آل‌زیار بر آن‌جا دست یافتند و به آبادی آن كوشیدند(توجه داشته باشید شهر جرجان در یورش مغول‌ها ویران شد و شهر كنونی گرگان، كه زمانی استرآباد نامیده می‌شد، با شهر جرجان ارتباطی ندارد و شهری نوبنیاد به شمار می‌آید.)
خاندان آل‌زیار شناخته شده‌ترین فرمان‌روایان این منطقه هستند كه از آغاز سده‌ی چهارم(۳۱۶ قمری) تا میانه‌ی سده‌ی پنجم(۴۳۵ یا ۴۴۱ قمری) در منطقه‌ی گرگان، طبرستان و گیلان فرمان‌روایی كردند و گاهی تا ری، اصفهان، همدان و دینور را نیز در فرمان خود داشتند. مرداویج، بنیان‌گذار این دودمان، ریشه‌ی خود را به شاهان گذشته‌ی ایران می‌رساند و در سر داشت بغداد را به چنگ آورد و پادشاهی ایرانیان را بار دیگر بنیان گذارد. با این همه، نه تنها او بلكه فرمان‌روایان پس از او نیز نتوانستند به چنین آرزوهای بزرگی دست پیدا كنند و سلجوقیان به فرمان‌روایی آن‌ها پایان دادند.
قابوس‌بن وشمگیر، شناخته شده‌ترین فرمان روایان آل‌زیار است كه آوازه‌ی دانش‌دوستی‌اش باعث شده بود بزرگانی چون ابوریحان بیرونی و ابن‌سینا به سوی گرگان بروند. بیرونی برخی از پژوهش‌های خود را در پیرامون شهر گرگان انجام داد و نخستین كتاب مهم خود، به نام آثار الباقیه عن قرون الخالیه، را به نام قابوس نوشت. از خود قابوس كتابی با نام قابوس‌نامه برجای مانده است كه از آثار ادبی و اخلاقی مهم ایران به شمار می‌آید. بنای برج قابوس، در شهر گنبدكاووس) نیز به فرمان او ساخته شده است كه بزرگ‌ترین بنای آجری جهان به شمار می‌آید.● شهرها و روستاها
استان گلستان تا سال ۱۳۱۶ با عنوان ایالت یا ولایت گرگان(استرآباد) نامیده می‌شد كه البته سرزمین پهناورتری را در بر می‌گرفت. سپس، از سال ۱۳۱۶ همراه با استان‌های كنونی تهران، مازندران، قم و سمنان بخشی از استان دوم ایران به شمار ‌آمد. این استان تا سال ۱۳۷۶ بخشی از استان مازندران بود و در این سال به صورت استانی مستقل درآمد و شهر گرگان به عنوان مركز آن برگزیده شد. این استان دارای ۱۱ شهرستان، ۲۱ بخش، ۵۰ دهستان، ۱۰۷۵ روستا و ۱۸ شهر كوچك و بزرگ است. بیش‌تر شهرهای كنونی استان از دیرینگی چندانی برخوردار نیستند و از بزرگ‌شدن روستاها به وجود آمده‌اند و به عبارتی روستاشهر به شمار می‌آیند. با این همه، شهرهای گرگان و گنبدكاووس ریشه در تاریخ دارند.
روستاهای استان گلستان به صورت متمركز و نزدیك به هم هستند. این روستاها در راستای جاده‌ها و رودها به صورت طولی و در بخش‌های كوهستانی به صورت پله‌ای هستند. روستاییان برای ساختن خانه‌های خود، بسته به محیط جغرافیایی كه در آن به‌سر می‌برند، از سنگ و چوب و آجر بهره گرفته‌اند و داشتن سقف شیروانی در آن‌ها بسیار دیده می‌شود. پس از انقلاب اسلامی، بیش‌تر این روستاها دارای راه ارتباطی مناسب و شبكه‌ی آب، برق و ارتباط از راه دور شده‌اند. روستاییان به كار كشاورزی، باغ‌داری، دامپروری، زنبورداری، پرروش كرم‌ابریشم، صنایع دستی، ماهیگیری و پرروش ماهی می‌پردازند و برخی از آن‌ها نیز در كار جنگل‌داری به سازمان‌های مربوطه یاری می‌رسانند.
▪ شهرستان گرگان
دارای دو بخش مركزی و بهاران است. بخش مركزی سه دهستان استرآباد جنوبی، انجیرآباد و روشن‌آباد را در بر می‌گیرد و بخش بهاران شامل دو دهستان استرآباد شمالی و قرق است. گرگان، مركز استان، مهم‌ترین شهر و روستاهای جلین‌آباد علیا، رنگیان، لمسك، سرخنكلاته و نوده ملك، از روستاهای مهم این شهرستان هستند.
▪ شهرستان گنبدكاووس
دارای دو بخش مركزی و داشلی‌برون است. بخش مركزی سه دهستان آق‌آباد، باغلی‌ماراما و فجر سلطان‌علی را در بر می‌گیرد و بخش داشلی‌برون شامل دو دهستان اترك و كرند است. گنبدكاووس و اینچه‌برون دو شهر مهم و روستاهای آق‌آباد، باغلی‌مارمارا، فجرسلطان‌علی، داشلی‌برون و كرند، از روستاهای مهم این شهرستان هستند.
● شهرستان تركمن
دارای دو بخش مركزی و گمیشان است. بخش مركزی فقط یك دهستان به نام جعفربای جنوبی دارد و بخش گمیشان شامل دو دهستان جعفربای شرقی و جعفربای غربی است. بندرتركمن و گمیش‌تپه دو شهر و روستاهای سیجوال، بناور و خواجه‌نفس از روستاهای مهم این شهرستان هستند.
▪ شهرستان علی‌آباد
دارای دو بخش مركزی و كمالان است. بخش مركزی شامل دو دهستان زرین‌گل و كتول و بخش كمالان نیز شامل دو دهستان شیرنگ و استرآباد است. علی‌آباد تنها شهر و روستاهای كردآباد، مزرعه، شیرنگ و فاضل‌آباد از روستاهای مهم این شهرستان هستند.
▪ شهرستان كردكوی
تنها یك بخش مركزی دارد كه شامل سه دهستان چهاركوه، سدن‌روستاق شرقی و سدن‌روستاق غربی است.كردكوی تنها شهر و روستاهای سركلاته، یساقی و چهارده از روستاهای مهم این شهرستان هستند.
▪ شهرستان آق‌قلا
دارای دو بخش مركزی و وشمگیر است. بخش مركزی سه دهستان آق‌التین، شیخ‌موسی و گرگان‌بوی را در بر می‌گیرد و بخش وشمگیر شامل دو دهستان مزرعه‌ی شمالی و مزرعه‌ی جنوبی است. آق‌قلا تنها شهر و روستاهای عطاآباد، گری‌دوجی، قنقرمه، انبار‌‌آلوم و چین‌سیولی از روستاهای مهم این شهرستان هستند.
▪ شهرستان آزادشهر
دارای دو بخش مركزی و چشمه‌ساران است. بخش مركزی دو دهستان نظام‌آباد و خرمارود شمالی و بخش چشمه‌ساران نیز دو دهستان چشمه‌ساران و خرمارود جنوبی را شامل می شود. آزادشهر تنها شهر و روستاهای فارسیان، نوده‌خاندوز، نظام‌اباد و ازدارتپه از روستاهای مهم این شهرستان هستند.
▪ شهرستان رامیان
دارای دو بخش مركزی و فندرسك است. بخش مركزی دو دهستان دلند و قلعه‌میران و بخش فندرسك نیز دو دهستان فندرسك شمالی و فندرسك جنوبی را شامل می‌شود. رامیان، خان‌ببین و دلند سه شهر و روستاهای سعدآباد، داركلاته و باقرآباد از روستاهای مهم این شهرستان هستند.
▪ شهرستان مینودشت
دارای دو بخش مركزی و گالیكش است. بخش مركزی سه دهستان چهل‌چای، قلعه‌قافه و كوهسارات را در بر می‌گیرد و بخش گالیكش شامل سه دهستان قراولان، نیلكوه و ینقاق است. مینودشت و گالیكش دو شهر و روستاهای الفجر، قلعه‌قافه، دوزین، آق‌قمیش، فارسیان و ینقاق از روستاهای مهم این شهرستان هستند.
▪ شهرستان كلاله
دارای دو بخش مركزی و مراوه‌تپه است. بخش مركزی چهار دهستان آق‌سو، تمران، زاوكوه و كنگور را در بر می‌گیرد و بخش مراوه‌تپه شامل دو دهستان مراوه‌تپه و گلی‌داغ است. كلاله و مراوه‌تپه دو شهر و آجن‌سنگرلی، تمرقره‌ قوزی سفلی، پیشگمر، كنگور و گلی‌داغ از روستاها مهم این شهرستان هستند.
▪ شهرستان بندرگز
دارای دو بخش مركزی و نوكنده است. بخش مركزی دو دهستان انزان غربی و انزان شرقی و بخش نوكنده نیز دو دهستان بنفشه‌تپه و لیوان را شامل می‌شود. بندرگز و نوكنده دو شهر و روستاهای نوكنده، گز غربی، گلفرا، نوكنده و لیوان شرقی از روستاها مهم این شهرستان هستند.
● جاهای دیدنی
استان گلستان به دلیل آب و هوا، پوشش گیاهی و پارك‌های طبیعی زیبایی، مانند پارك ملی گلستان، از مركزهای مهم گردشگری ایران به شمار می‌آید. برخی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری استان به شرح زیر است:
۱) پارك ملی گلستان
این پارك جنگلی كوهستانی در ۵۵ كیلومتری شرق شهر گنبدكاووس جای دارد و نخستین پارك ملی ایران به شمار می‌آید. پهناوری آن بیش از ۹۰ هزار هكتار است و چشم‌انداز جنگلی، آب و هوای خوشایند، چشمه‌ها و آبشارها و گوناگونی زیستی آن گردشگران زیادی را به سوی خود می‌خواند.
۲) پارك جنگلی ناهارخوران
این پارك در ۵ كیلومتری جنوب شهر گرگان جای دارد و از نظر آرامشگاه‌ها، رستوران‌ها، شبكه‌ی آب‌رسانی بهداشتی و دیگر امكانات رفاهی از پارك‌های شناخته شده و پرجاذبه برای گردشگران است. بیش‌تر مسافرانی كه به سوی مشهد مقدس می‌روند، ساعت‌هایی را در این پارك می‌گذرانند.
۳) برج قابوس ‌بن‌ وشمگیر
این برج در سال ۳۹۷ قمری به فرمان شمس‌المعالی قابوس بن وشمگیر ساخته شد و اكنون در درون شهر گنبدكاووس جای دارد. این برج با بلندی ۶۰ متر بر بالای تپه‌ای ساختگی به بلندی ۱۵ متر بر پا شده است و بزرگ‌ترین بنای آجری جهان به شمار می‌آید.
۴) آبشار لوه. این مجموعه آبشار در ۲۵ كیلومتری شهر گالیكش، در میان درختان و كوه‌های غرب پارك ملی گلستان و در كنار روستای لوه جای دارد. بلندی برخی از آبشارهای این مجموعه تا ۱۵ متر هم می‌رسد و حوضچه‌های زیبا و خنك آن گردشگران بسیاری را در تابستان به خود فرامی‌خوانند.
۵) مسجد جامع گرگان
بنای آغازین این مسجد به روزگار سلجوقیان باز می‌گردد كه تنها مناره‌ای از آن بنای آغازین برجای مانده است. بازسازی و گسترش این بنا در دوره‌ی تیموری و صفوی ادامه یافته و در سال‌ها كنونی نیز مورد توجه بوده است. كتیبه‌های آجری به خط كوفی، مناره‌ای از دوران سلجوقی، در و منبر چوبی منبت‌كاری شده، از جاذبه‌های این مسجد باشكوه است.
●نام‌آوران استان
۱) ابوسهل عیسی بن یحیی مسیحی. به سال ۳۸۸ قمری در گرگان به دنیا آمد. او از پزشكان نام‌دار سده‌ی چهارم و پنجم هجری به شمار می‌آید. دو اثر شناخته شده به نام‌های المائه فی‌طب(در پزشكی) و فی‌علوم طبیعی(در علوم طبیعی) دارد. می‌گویند كتاب پزشكی او شرمشق ابن‌سینا در نگارش قانون بوده است.
۲) ابوالقاسم حمزه بن ابراهیم السهمی. به سال ۳۴۵ قمری در گرگان به دنیا آمد و در سال ۴۲۷ در نیشابور در گذشت. تاریخ جرجان یا معرفه علماء اهل جرجان شناخته شده‌ترین اثر اوست كه زندگی‌نامه‌ی ۱۱۹۴ تن از راویان حدیث از مردم جرجان و پیرامون آن را در خود دارد.
۳) فخرالدین اسعد گرگانی. از شاعران داستان‌سرای سده‌ی پنجم هجری كه داستان كهن ویس و رامین را به نظم درآورد. پیشینه‌ی این داستان به زمان اشكانان می‌رسد كه بر سر زبان‌ها افتاده بود. فخرالدین آن را به نظم درآورد و كار او را نخستین منظومه‌ی عشقی می‌دانند.
۴) سید اسماعیل جرجانی. از پزشكان نامدار ایران در سده‌ی پنجم هجری و نویسنده‌ی كتاب ذخیره‌ی خوارزمشاهی است. كتاب او را نخستین كتاب پزشكی می‌دانند كه به زبان فارسی نوشته شده است. اغراض الطب، التذكره الاشرفیه فی الصناعه الطبیه و یادگار از دیگر آثار اوست. به سال ۵۳۱ قمری درگذشت.
۵) عبدالقاهر جرجانی. ادیب و زبان‌شناس و از پایه‌گذاران دانش معانی و بیان. اسرار البلاغه، اعجاز القرآن، دلائل الاعجاز و العوامل المائه(عامل‌های صدگانه) از آثار اوست.
۶) شریف جرجانی. سید علی بن محمد(۸۱۶-۷۴۰ قمری) از متكلمان و فیلسوفان حنفی مذهب كه شاه شجاه آل‌مظفر(حافظ برای او شعر سروده است) او را برای آموزش‌ به شیراز فراخواند. امیر تیمور او را به سمرقند فرستاد، اما پس از مرگ امیر به شیراز بازگشت و در همان‌جا درگذشت. تعریفات جرجانی، ترجمان القرآن، امثله، صرف میر، صغری و كبری از آثار اوست.
۷) شمس‌الدین محمد جرجانی. ادیب، نحوی و متكلم شناخته شده‌ی ایران و پسر سید شریف جرجانی كه دو كتاب صغری و كبری را از فارسی به عربی ترجمه كرد. شرح ارشاد تفتازانی در نحو از دیگر آثار اوست. به سال ۸۳۸ در شیراز درگذشت.
۸) سید محمد باقر داماد(میرداماد). فیلسوف و عارف دوره‌ی صفویه كه معلم ثالث(سوم) نام گرفت. ملاصدرا از شاگردان اوست. بیش از ۵۰ كتاب دارد. شرق الانوار، صراط المستقیم، افق المبین، تقویم ایمان، حبل المتین و سدره‌ المنتهی از آثار اوست.
۹) میرفندرسكی. فیلسوفان و عارفان دوره‌ی صفویه كه با میرداماد، شیخ بهایی و ملاصدرا هم‌دوره است. در روستای فندرسك به سال ۹۷۰ قمری به دنیا آمد. او در حكمت طبیعی و ریاضی نیز دست داشته است. رساله الصناعیه و مقاله فی حركت از آثار اوست.
۱۰۰ مخدومقلی فراغی. شاعر بزرگ تركمن كه شعرهای او به چند زبان ترجمه شده است. آرامگاه او در روستای آق‌توقای كلاله ساخته شده است.
● چالش‌های پیش‌رو
نابودی فزاینده‌ی جنگل و مرتع، آلودگی آب‌ها، خشك‌سالی در برخی جاها و سیل‌های ویران‌گر از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی پیش روی مردم استان گلستان است. در مردادماه ۱۳۸۰ در شرق استان گلستان و چند روستای استان خراسان شمالی كه در نزدیكی جنگل گلستان هستند، سیل ویران‌گری جاری شد كه جان بیش از ۲۰۰ نفر از هم‌وطنان گلستانی و مسافرانی را كه از جاده‌های این استان می‌گذشتند، گرفت و بسیاری را زخمی و راهی بیمارستان كرد. هم‌چنین، آسیب‌های فراوانی به جاده‌ی اصلی استان در منطقه‌ی جنگل گلستان و شهرستان كلاله و طبیعت جنگل گلستان زد. میزان خسارت وارد شده به شهرها، روستاها، زمین‌های كشاورزی، راه و پل‌ها بیش از ۵۰۰ میلیارد ریال برآورد شد.
پس از آن سیل چند سیل دیگر نیز در استان و بیش‌تر در همان منطقه‌ی نزدیك جنگل گلستان و شهرستان كلاله رخ داد كه خسارت‌هایی در پی داشت. رخ دادن این سیل‌های پی در پی در كنار فراهم نشدن اعتبار كافی باعث شد كه راه اصلی استان در منطقه‌ی جنگل گلستان هنوز به طور كامل بازسازی نشود. با توجه به این كه هر ساله مسافران زیادی چه در روزهای نوروز و چه تابستان از این راه به مشهد مقدس سفر می‌كنند، به نظر می‌رسد دولت‌مردان باید توجه بیش‌تری به بازسازی این راه داشته باشند.
در این چند ساله خشك‌سالی بیش‌ترین آسیب مالی را در استان گلستان در پی داشته است. خشك‌سالی در كنار آسیب‌هایی كه به كشاورزی استان می‌زند، خطر آتش‌سوزی جنگل‌ها را نیز افزایش می‌دهد.
فرسایش خاك و لغزش زمین، كه شخم نادرست زمین و برداشت بیش‌ از اندازه از پوشش گیاهی به آن دامن می‌زند، در كنار ویرانی‌هایی كه جاری شدن آب‌های سطحی بر جای می‌گذارد، باعث از دست رفتن زمین‌ و مرتع مناسب می‌شود كه اگر جدی گرفته نشوند می‌تواند چهره‌ی سرسبز استان را بیش از گذشته دگرگون كند و بر اقتصاد استان كه بیش‌تر بر پایه‌ی كشاورزی است، آسیب سختی وارد كند.
آلودگی آب‌های استان نیز روز به روز بیش‌تر می‌شود. به كارگیری بی‌رویه كودهای شیمیایی و سم‌های دفع آفت، فاضلاب‌های كارخانه‌ها و كارگاه‌های صنعتی، به‌ویژه كارخانه‌های آرد، كارخانه‌های پنبه‌پاك‌كنی و كانی‌های نافلزی، صنایع شیمیایی و دارویی و زباله‌های شهری و روستایی باعث آلودگی بیش‌تر رودهای استان شده است. در این استان از ۳۵۰ تن زباله‌ای كه روزانه تولید می‌شود، نزدیك ۳۰۰ تن به رودها وارد می‌شود.

نویسنده: آقای حسن سالاری
منبع:
۱) شعبانی، خلیل/شاهكویی، اسماعیل/ چورلی، محمدرضا. جغرافیای استان گلستان. سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی درسی، ۱۳۸۳
۲) معطوفی، اسدالله. استرآباد و گرگان در بستر تاریخ ایران. انتشارات درخشش، ۱۳۷۴
۳) دهخدا، علی‌اكبر. لغت‌نامه. انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۷
۴) مصاحب، غلام‌حسین. دایره‌المعارف فارسی. انتشارات فرانكلین، ۱۳۴۵

منبع : سایت جزیره دانش

مطالب مرتبط

یزد; شهری در جوار کویر


یزد; شهری در جوار کویر
هر بار که قصد مسافرت می کنی می توان سر مرکب را سوی شمال چرخاند و به عادت مالوف تماشای سبزی جنگل و آبی دریا دل خوش کرد. اما حیف است ایرانی باشی و یزد، این شهر پهلوگرفته در کناره کویر را ندیده باشی. شهری که معنای نام آن مقدس، فرخنده و در خور آفرین است.
آنچه در یزد زودتر از هر چیز دیگر به چشم می آید معماری خاص کویری آن است. بادگیرها، مناره ها و گنبدها چهره شهر را از سایر شهرهایی که دیده اید متمایز می کنند. در مرکز هر محله هم معمولا حمام، بازارچه، آب انبار، مسجد، حسینیه، لرد، کارگاه های کوچک و جوی آب (برای دسترسی به قنات) قرار دارد که بسیاری از این امکانات هنوز پا برجا هستند.
این همسایگان قدیمی کویر به سخت کوشی و قناعت شهره اند و همین طور به بی ریایی و سادگی. برای شهرهای کویری همچون یزد ارزش آب بیش از هر جای دیگر احساس می شود. در این شهر بیش از ۷۵ آب انبار وجود دارد. یکی از این آب انبارها، آب انبار شش بادگیر است که شرح آن در پی خواهد آمد.
هم چنین در این شهر یکی از بزرگ ترین اجتماعات اقلیت زرتشتی در کنار مسلمانان به راحتی زندگی می کنند و بخش بزرگی از جاذبه های شهر نیز متعلق به زرتشتیان است. یزد را شهر بادگیر، دوچرخه و شیرینی نیز خوانده اند.
● کجا اقامت کنیم؟
هتل فیلم شام آخر با بازی کتایون ریاحی و هانیه توسلی را به خاطر می آورید؟ آنها در یکی از هتل های سنتی شهر یزد که به سبک خانه های قدیمی این منطقه بازسازی شده بود اقامت کرده بودند.
یزد ۳۱ هتل، ۱۳ واحد پذیرایی سنتی و ۲۸ واحد پذیرایی بین راهی دارد و درصدد است ۱۶ هتل با ظرفیت ۶۰۸ اتاق، ۵ مجتمع بین راهی و ۲ کمپینگ را نیز به بهره برداری برساند. به هر حال بهترین هتل های یزد هتل صفائیه در خیابان تیمسار فلاحی، هتل مشیرالممالک در خیابان انقلاب، هتل جهانگردی در بلوار دانشجو و هتل داد در خیابان دهم فروردین هستند.
هتل سنتی مهر هم انتهای بازار یزد قرار دارد. اگر هم بخواهید هزینه کمتری بپردازید و در مسافرخانه اقامت کنید باید به خیابان امام بروید که پاتوق مسافرخانه های یزد است.
● چه بخوریم و در کجا؟
به گفته اهالی رستوران سادات اخوی در بلوار جمهوری و رستوران فرهنگیان در صفاییه از بهترین رستوران های شهر هستند که در رستوران فرهنگیان علاوه بر غذاهای سنتی پیتزا و فست فود هم ارائه می شود. غذای سنتی شهر یزد شولی است. شولی غذایی است شبیه آش رشته اما بسیار رقیق تر. برخی رستوران های یزد شولی را هم در برنامه غذایی خود گنجانده اند.
شیرینی فروشی حاجی خلیفه رهبر در میدان امیرچخماق نه تنها معروف ترین شیرینی فروشی یزد که جزو مشهورترین قنادی های کشور است. این شیرینی فروشی بیش از ۱۰۰ سال قدمت دارد و اکنون ۵۰۰ نفر در دو شعبه آن مشغول به کارند.
دومین شعبه حاجی خلیفه رهبر در بلوار جمهوری واقع شده است. در این قنادی انواع و اقسام شیرینی های سنتی یزد از قبیل باقلوا، قطاب، پشمک، حاجی بادام و... عرضه می شود که هم باید بخورید هم سوغات بیاورید.
● از کجا خرید کنیم؟
بازار یزد که ستون فقرات شهر قدیمی یزد را تشکیل می دهد در دوران پهلوی با ساخت خیابان شاه (خیابان قیام فعلی) به دو نیم شد. قدیمی ترین بخش بازار یزد، بازار حاجی قنبر است که از قرن نهم هجری به یادگار مانده و جزیی از مجموعه فرهنگی - تاریخی امیرچخماق است اغلب بازارهای یزد تیمچه (فضای تاجرنشین) با صحن وسیع دارند که ارتفاع آن یک طبقه از ساختمان اطراف خود گودتر است.
«لرد» از خصوصیات بازارهای یزد است که کاربرد خدماتی دارد و بین بازار و بافت مسکونی شهر واقع شده است و در کنار «لرد»ها مسجد، حسینیه، کاروانسرا و غیره قرار دارد. بازارهای مس گری، زرگری، تبریزیان، ریسمانیان، دروازه مهریز، خان، افشار و پنجه علی از دیگر بازارهای قدیمی یزد هستند. در این بازارها عمدتا طلا، فرش و شیرینی عرضه می شود.
از آن جا که یزد شهری کویری است شب ها دمای هوا کاهش می یابد پس تن پوش های مناسب با خود همراه داشته باشید.
● چه جاهایی را ببینیم؟
از آنجا که یزد در کناره کویر پهلو گرفته تعداد آثار تاریخی آن بر جاذبه های طبیعی اش می چربد.
یکی از اماکن مربوط به زرتشتیان آتشکده آنها است. این بنا در خیابان آیت الله کاشانی قرار دارد و شامل ساختمان مشجری است که در قرن اخیر ساخته شده است. آتش مقدس زرتشتیان که باید همیشه روشن نگه داشته شود در این آتشکده نگهداری می شود. قدمت آتش آتشکده به هزار و پانصد سال می رسد. ساختمان اصلی در وسط حیاط و بر بلندی قرار دارد و آن را درختانی همیشه سبز احاطه کرده اند.
حوضی مدور و بزرگ در محور ورودی بنا به آن زیبایی خاصی بخشیده است. آتش در محفظه ای بلندتر از سطح زمین در اتاقی نسبتا وسیع و دور از تابش خورشید قرار گرفته و اتاق هایی برای مراسم نیایش دور آن طراحی شده است.
باغ دولت آباد هم یکی از باغ های معروف ایرانی است که در زمان محمدتقی خان (دوره زندیه) طراحی و ساخته شده است. این باغ از قناتی به همین نام مشروب می شود و جریان آب در باغ استخوان بندی طراحی آنرا تشکیل می دهد. بادگیر باغ دولت آباد با ۳۳ متر بلندی از سطح زمین شاهکار مهندسی و نشانه نبوغ معماران یزدی است.
دخمه زرتشتیان یکی دیگر از آثار دیدنی یزد است. دخمه در فرهنگ فارسی به معنای «گورخانه گبرا» است. دو دخمه در انتهای جنوبی شهر یزد در حوالی منطقه صفائیه در بالای تپه ای نسبتا مرتفع وجود دارد که یکی به نام هانچکی هاتریا (زرتشتی هندی الاصل) نامیده می شود و دیگری که جدیدتر است به نام گلستان معروف است.
در وسط این دو دخمه چاله ای سنگی است که زرتشتیان مردگان خود را در آن می انداخته اند. این اثر مربوط به دوره قاجار است.

تغییر دیدگاه نسبت به زندگی باعث تغییر احساس می‌شود
اگر بتوانیم با مطالعه یا مراقبه یا هر وسیله دیگری آگاهی خودمون را نسبت به خویش و جهان هستی و رابطه با جهان، بالا ببریم نگاه و دیدگاه ما نسبت به خودمون و جهان اطرافمون و زندگی‌مان …
وبگردی
حمله با اتوبوس به مأموران پلیس در پاسداران
حمله با اتوبوس به مأموران پلیس در پاسداران - کی از دراویش گنابادی با اتوبوس به مردم و مأموران پلیس در خیابان پاسداران تهران / گفته میشود تعداد شهدای ناجا در حمله آشوبگران فرقه ضاله گنابادی و حامیان نورعلی تابنده به ۴ تن رسیده است.
اگر «عدم رویارویی با حریفان اسرائیلی» آرمان ماست چرا پنهانی و دزدکی؟
اگر «عدم رویارویی با حریفان اسرائیلی» آرمان ماست چرا پنهانی و دزدکی؟ - آنچه مشخص است جمهوری اسلامی ایران باید تصمیم مشخص و درستی درباره سیاست عدم رویارویی با ورزشکاران رژیم صهیونیستی بگیرد. دیگر نمی‌توان با این روش تعقیب و گریزی با این مسئله برخورد کرد. دیگر نمی‌توان ورزشکاران را از مقابله با کشتی‌گیران اسرائیلی باز داشت و در برابر رسانه‌های جهانی گفت به خاطر مصدومیت در میدان حاضر نمی‌شویم و در داخل جشن بگیریم که ما عزت‌مان را حفظ کردیم و...
خوشحالی عجیب معاون رئیس‌جمهور از افزایش هزینه سفر به خارج از کشور !
خوشحالی عجیب معاون رئیس‌جمهور از افزایش هزینه سفر به خارج از کشور ! - دولت - معاون رئیس‌جمهور با بیان اینکه نوسان قیمت ارز کلا آزار دهنده است، گفت: افزایش قیمت ارز به لحاظ محاسبه عددی هزینه تمام‌شده سفر به خارج از کشور را افزایش می‌دهد.
ویدئو / حضور خانواده مسافران هواپیمای یاسوج در محل حادثه
ویدئو / حضور خانواده مسافران هواپیمای یاسوج در محل حادثه - برخی از خانواده‌های مسافران هواپیمای تهران - یاسوج که صبح یکشنبه (۲۹ بهمن) در ارتفاعات سقوط کرد، در حوالی مناطق احتمالی وقوع حادثه حضور یافته‌اند تا از نزدیک در جریان عملیات جست‌وجوی لاشه هواپیما قرار بگیرند. نیروهای حاضر در محل نیز برای آنها توضیح می‌دهند که چرا کار این عملیات با دشواری‌هایی مواجه است.
اسنادی که نشان می دهد فرودگاه یاسوج رادار ندارد
اسنادی که نشان می دهد فرودگاه یاسوج رادار ندارد - رضا رشیدپور در برنامه حالا خورشید از اسنادی رونمایی کرد که نشان می دهد، فرودگاه یاسوج علیرغم تکذیب مسئولان، رادار و تجهیزات کافی برای فرود امن هواپیماها ندارد. گفته می شود یکی از دلایل دخیل در سقوط هواپیمای تهران - یاسوج فعال نبودن رادار فرودگاه یاسوج بوده است.
سقوط «خرمشهر»، هواپیمایی که چندین سال زمین‌گیر شده بود!
سقوط «خرمشهر»، هواپیمایی که چندین سال زمین‌گیر شده بود! - رویدادی که در بطن آن، هواپیمای ATR شرکت آسمان قرار داشت که با کد EP-ATS رجیستر شده و مسئولان شرکت هواپیمایی آسمان بر آن نام «خرمشهر» را گذارده بودند. نامی که هدف از انتخاب آن هرچه بوده، حتما یادآوری سقوط خرمشهر در ابتدای جنگ تحمیلی نبوده است. رویدادی که ساعاتی پیش بار دیگر رخ داد؛ این بار با سقوط هواپیمایی که خرمشهر نام داشت.
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد !
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد ! - شب گذشته مراسم اکران فیلم بلوک 9 خروجی 2 به کارگردانی علیرضا امینی و تهیه کنندگی محمدرضا شریفی نیا و نیز فیلم شاخ کرگدن در پردیس سینمایی ملت برگزار گردید.
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه - سخنرانی پرحاشیه احمدی نژاد در مقابل دادگاه بقایی