ارزیابی جایگاه ایران در نظم منطقه‌ای مستلزم توجه به دگرگونی‌های عمیق این نظم و حرکت آن به سوی پیچیدگی و آشوب است؛ تحولاتی که پیش‌بینی رفتار و واکنش بازیگران منطقه‌ای را، بویژه پس از دو جنگ اخیر و جنگ دوازده‌روزه دشوارتر کرده است.
برداشت اسرائیل و ایالات متحده آمریکا از رفتار سیاست خارجی ایران، بر مبنای نوعی الگوی خطی استوار است؛ به این معنا که تصور می‌کنند در صورت اقدام علیه ایران، پاسخ تهران تا حد زیادی قابل پیش‌بینی خواهد بود و عمدتاً در قالب حملات موشکی بروز خواهد کرد. هنگامی که رفتار یک کشور قابل پیش‌بینی تلقی شود، طرف مقابل می‌تواند با ارزیابی سطح پاسخ و ظرفیت‌های آن، محاسبات خود را برای اقدام علیه آن تنظیم کند.
با این حال، تحولات جنگ چهل‌روزه نشان داد که ایران پس از جنگ دوازده‌روزه با درک قرار گرفتن در یک نظام منطقه‌ای پیچیده و آشفته به سمت شکل‌دهی به کنش‌ها و واکنش‌هایی حرکت کرده است که پیش‌بینی رفتار تهران را برای بازیگران رقیب و متخاصم دشوارتر می‌کند. در چنین نظامی، رفتار بازیگران از الگوهای خطی و قابل پیش‌بینی پیروی نمی‌کند و پیش‌بینی‌ناپذیری به یکی از ویژگی‌های اصلی آن تبدیل می‌شود.
درک این تحول مستلزم آن است که نظم منطقه‌ای را شبکه‌ای متشکل از پیوندها و نقاط اتصال راهبردی در نظر بگیریم. در چنین چارچوبی، ایران می‌تواند با شناسایی گره‌های حساس این شبکه و ایجاد پیوندهای مؤثر با آنها، جایگاه خود را در معادلات منطقه‌ای تقویت کند. منظور از این پیوندها بهره‌گیری از موقعیت‌های راهبردی و ایجاد نقاط اتصال در شبکه منطقه‌ای است؛ تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین این نقاط به شمار می‌رود.
یکی از تحولات مهم جنگ چهل‌روزه، نقش‌آفرینی ایران در این چارچوب شبکه‌ای بود؛ به‌گونه‌ای که تمرکز بر یک گره راهبردی، یعنی تنگه هرمز، امکان اثرگذاری بر روند جنگ و معادلات منطقه‌ای را فراهم کرد. این نقطه اتصال به دلیل جایگاه خود در شبکه تعاملات منطقه‌ای، ظرفیت اثرگذاری بر جریان‌های تجاری، اقتصادی، امنیتی و سیاسی را دارد؛ ظرفیتی که دامنه پیامدهای آن می‌تواند از سطح منطقه فراتر رود و بر معادلات جهانی نیز تأثیر بگذارد. …
دانلود از کافه بازار
