استان کرمان، با گستره کویری وسیع، تنوع اقلیمی و کانونهای جمعیتی پراکنده، بیش از هر زمان دیگری با تقاضای مبرم برای مسکن ایمن، مدرن و زیرساختهای متوازن شهری و روستایی روبهروست. سالها انباشت تقاضا، آسیبپذیری بافتهای سنتی در برابر زلزلههای مکرر و نیاز مبرم اقشار کمدرآمد به سرپناهی پایدار، اهمیت ساختوسازهای مهندسی و توسعه کالبدی را دوچندان کرده است. پاسخگویی به این مطالبات نیازمند یک بازآفرینی بنیادین در الگوهای ساخت، شتاببخشی به احداث مجتمعهای مسکونی استاندارد و تجهیز همزمان کانونهای زیستی به شبکههای آب، برق، شریانهای مواصلاتی آسفالته و مراکز خدمات رفاهی و هویتی است.
جهش پروژههای شاخص مسکن شهری
وقتی در میان بلوکهای سر به فلک کشیده و کارگاههای عمرانی قدم میزنید، هیاهوی ماشینآلات سنگین، جرثقیلهای غولپیکر و جنبوجوش صدها کارگر و مهندس فنی، تصویری زنده از پویایی و تکاپوی ساختمانی را در پایتخت مقاومت ترسیم میکند. بوی بتن تازه، صدای مداوم بالابرهای کارگاهی و برق جوشکاری در تقاطع سازههای فلزی، حسی ملموس از زایش یک شهرک نوین را به بازدیدکننده منتقل میسازد. در این میان، پروژه مسکونی طرح نهضت ملی مسکن بلدالامین در شهر کرمان به عنوان یکی از قطبهای کلیدی تأمین مسکن شناخته میشود. مجموعهای متراکم و فنی که با دقت مهندسی بالا در سه فاز مجزا به پیش میرود. در دیوارهای این پروژه، مراحل سفیدکاری، اجرای نماهای مدرن و متناسب با اقلیم کویر، لولهکشیهای پیشرفته آبرسانی و ایجاد خطوط زیرزمینی تأسیسات الکتریکی با وسواسی ویژه در حال تکمیل است.
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار کرمان در جریان بازدید میدانی و تخصصی از بخشهای مختلف پروژه بلدالامین و ارزیابی فازهای سهگانه، به تشریح آخرین وضعیت آن پرداخت و اظهار داشت: «با توجه به برنامهریزی منسجم انجامشده برای بهرهبرداری از ۵۰۰واحد این مجموعه در هفته دولت، بازدیدی دقیق از روند اجرای فازهای یک، دو و سه پروژه صورت گرفت. پیشتر شاهد بهرهبرداری از ۹۰واحد در فاز سوم بودیم و در حال حاضر حدود ۵۰۰واحد دیگر آماده افتتاح است. با توجه به ساختار سه فاز این مجموعه، بر آن شدیم تا واحدهای تکمیلشده متناسب با هر سه فاز و با رعایت دقیق توازن میان متقاضیان، در شهریورماه رسماً تحویل داده شوند. این واحدها با حضور استاندار افتتاح خواهد شد تا بلافاصله با انرژی مضاعف وارد مرحله تکمیلی سایر بلوکها شویم.»
علیاصغر ذاکریهرندی با اشاره به پیشرفت فیزیکی ملموس و استاندارد بالای اجرا در این پهنه ساختمانی تصریح کرد: «در جریان این بازدید، فعالیت گسترده و سازمانیافته اکیپهای اجرایی در تمام اضلاع پروژه مشهود بود؛ بهطوریکه عملیات نازککاری، سفیدکاری، اجرای نما، اتصال انشعابات آبرسانی و برقرسانی و اجرای کامل تأسیسات مکانیکی با سرعت و جدیت جریان دارد. بر اساس برنامهریزی اولیه، افق زمانی این پروژه ۲۴ماه و زمان تحویل نهایی آن بهمنماه ۱۴۰۶ بود، اما با تکیه بر روند کنونی، امیدواریم کل این مجموعه هزارو۵۰۰ واحدی بسیار زودتر از زمانبندی به بهرهبرداری کامل برسد.»
نهضت بزرگ خانهسازی برای محرومان
فراتر از بافتهای کلانشهری، توسعه مسکن اقشارضعیف و دهکهای پایین درآمدی، ستون فقرات عدالت اجتماعی در حوزه مسکن را تشکیل میدهد. در پهنههای حاشیهای و شهرستانهای تابعه استان، طراحی مسکن بهگونهای پیش میرود که نه تنها سقف ایمنی برای خانوارها فراهم شود، بلکه فشار هزینههای سنگین نظاممهندسی و صدور مجوزها بر دوش دهکهای یک تا چهار سنگینی نکند. بنیاد مسکن انقلاب اسلامی کرمان با تلفیق ساخت مستقیم متمرکز و توانمندسازی خودمالکان، کارگاهی به وسعت کل استان برپا کرده است.
مدیرکل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان کرمان با تشریح حجم عملیات عمرانی در این حوزه به «جوان» میگوید: «در حال حاضر حدود ۱۰هزار واحد مسکونی در قالب طرح نهضت ملی مسکن در سطح روستاهای استان، شهرهای زیر ۲۵هزار نفر جمعیت و مناطق حریم شهری تحت نظارت و هدایت بنیاد مسکن قرار دارد. از این حجم گسترده، حدود هزارو۶۰۰ واحد بهصورت کاملاً مستقیم و متمرکز ازسوی تیمهای مهندسی بنیاد در چندین شهر در دست احداث است و در مابقی واحدها نیز با تسهیلگری، واگذاری زمین و حمایتهای اعتباری، بستر لازم برای ساخت مسکن ازسوی خود متقاضیان فراهم آمده است.»
ایوب سازمند با اشاره به پروژههای افتتاحی در این برهه زمانی میافزاید: «همزمان با ایام هفته دولت، ۳هزارو۴۵ واحد مسکونی نهضت ملی با حجم سرمایهگذاری سنگینی بالغ بر ۵/۳ همت افتتاح و تحویل متقاضیان عزیز میشود. علاوه بر این، طی یک سال گذشته ۳هزارو۷۸۸ قطعه زمین مناسب به واجدین شرایط واگذار شده و تسهیلات بانکی ۵۰۰میلیونتومانی با نرخ سود ۵درصد و دوره بازپرداخت طولانیمدت ۲۰ساله در اختیار آنان قرار گرفته است. در کنار این موارد، سهمیه اولیه مسکن محرومان استان از هزارو۶۰۰ واحد به ۵هزارواحد افزایش یافت که در قیاس با سهم ۵۰هزار واحدی کل کشور، یک جهش ۱۰درصدی ارزشمند برای محرومیتزدایی در کرمان است. برای ساخت این واحدها در روستاها ۵۰۰میلیون تسهیلات و ۱۰۰میلیون کمک بلاعوض اختصاص یافته و در شهرها نیز کمکهای بلاعوض تا سقف ۲۵۰میلیونتومان همراه با رایگان بودن صدور پروانه ساختمانی و نظارت نظام مهندسی اعمال میشود تا فونداسیون، اسکلت و سفتکاری ۶۰۰واحد آغاز شده در شهر کرمان با سرعت به افق بهرهبرداری در نیمه نخست ۱۴۰۶ برسد.»
نوسازی و بهسازی پهنه روستایی
کرمان با جغرافیای زلزلهخیز خود و تجارب تلخی که از رخدادهای طبیعی گذشته به یادگار دارد، مقاومسازی مساکن خشتی و گلی روستایی را به عنوان اولویتی زیستی دنبال میکند. کوچههای خاکی و ناهموار دیروز، امروز زیر لایههای سیاه قیر و آسفالت به معابری استاندارد برای پیوند روستا به کانونهای اقتصادی بدل میشوند. این اقدامات ساختاری نه تنها چهره بصری مناطق روستایی را دگرگون ساخته، بلکه تابآوری سازهای در برابر زمینلرزههای احتمالی را به طرز چشمگیری ارتقا بخشیده است.
مدیرکل بنیاد مسکن استان کرمان، با استناد به شاخصهای فنی و مقایسهای نوسازی مسکن روستایی میگوید: «طبق آمارهای رسمی سرشماری سال ۱۳۹۵، بالغ بر ۳۱۰هزارواحد مسکونی روستایی در استان نیازمند بازسازی و بهسازی بنیادین بودند. خوشبختانه با تلاشهای شبانهروزی صورتگرفته، درحال حاضر حدود ۷۰درصد از کل واحدهای مسکونی روستایی استان نوسازی و مقاومسازی شدهاند؛ آماری درخشان که ۱۳درصد از میانگین کشوری بالاتر است و تلاش ما ادامه این شتاب برای نوسازی تمامی بافتهای فرسوده باقیمانده است.»
سازمند در تشریح اقدامات کالبدی و زیرساختی در حوزه طرحهای هادی روستایی و تثبیت اراضی توضیح میدهد: «از مجموع ۵ هزارو۸۰۰ روستای استان کرمان، ۲هزارو۷۰۰ روستا جمعیتی بالای ۲۰خانوار دارند که طرح هادی برای تمامی آنها تهیه شده و سالانه ۱۳۵طرح نیز متناسب با نیازهای جمعیتی بازنگری میشود. تنها در سال جاری، اجرای ۳میلیونو۲۰۰ هزار مترمربع آسفالت و بازگشایی معابر روستایی با اعتباری بالغ بر ۲همتبرنامهریزی شده و طی یک سال اخیر عملیات بهسازی کالبدی در ۸۹۶روستا اجرایی شده است. همچنین با هدف تثبیت مالکیت رسمی و هویتبخشی به املاک روستاییان، تاکنون ۱۴۲هزار جلد سند صادر و سالانه بیش از ۸هزارو۵۰۰ جلد سند رسمی جدید تحویل روستاییان شریف استان میشود.»
توسعه کالبدی فرهنگ در جنوب
عمران و توسعه پایدار زمانی معنای حقیقی مییابد که کالبد فیزیکی شهرها و روستاها همگام با زیرساختهای فرهنگی و معنوی رشد کند. در مناطق محروم و کمترتوسعهیافته شرق و جنوب استان کرمان، مساجد نه صرفاً یک بنای مذهبی، بلکه قلب تپنده همگرایی، تعاملات اجتماعی، رسیدگی به دردهای محرومان و سنگر محوری پرورش نسل جوان به شمار میروند. شهرستان ریگان و روستاهای دورافتاده آن نظیر سنگآباد، نمادی از پیوند خیرین، مردم و ساختارهای بومی برای برپایی کانونهای امید هستند.
در گرمای طاقتفرسای کویر و در میان نخلستانهای روستای محروم سنگآباد ریگان، همزمان با سالروز آغاز امامت حضرت ولیعصر (عج) و روز جهانی مسجد، اهالی روستا و مسئولان گرد هم آمدند تا شاهد کلنگزنی مسجدی باشند که قرار است پناهگاه فرهنگی منطقه باشد. این آیین کلنگزنی در فضایی معنوی و سرشار از شور اجتماعی برگزار شد تا پاسخی ملموس به نیازهای روحی و مدنی اهالی منطقه باشد.
حجتالاسلام ابوالقاسم عباسزاده، امامجمعه شهرستان ریگان، در حاشیه این مراسم معنوی و در جمع پرشور مردم و جوانان روستا گفت: «مسجد در بینش توحیدی و نظام اسلامی تنها یک چهاردیواری برای اقامه نماز و عبادت فردی نیست؛ بلکه کانون جوشان وحدت امت، مرکز بصیرتافزایی، پایگاه اصلی گرهگشایی از مشکلات معیشتی مردم و بستری برای اعتلای فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی است. ورود خیرین نیکاندیش به عرصه ساخت مسجد در مناطق محرومی نظیر سنگآباد، گامی بنیادین در تقویت زیرساختهای مذهبی است و عمیقاً امید داریم که مسجد حضرت زهرا (س) با مشارکت فعال نوجوانان و جوانان این خطه، به کانون درخشان ترویج معارف اهلبیت (ع) و مرکزی پویا برای تحولات اجتماعی روستای سنگآباد بدل شود.»
نگاهی به نقشه عمرانی استان کرمان نشان میدهد، با وجود تلاطمهای اقتصادی، تنشهای منطقهای و چالشهای اقلیمی، عزم استان بر نوسازی بافتهای زیستی، توسعه مسکن پایدار و ایجاد تعادل میان نیازهای مادی و معنوی شهروندان استوار مانده است. مسیری که تداوم آن نویدبخش شکوفایی پایدار و محرومیتزدایی واقعی از سیمای پهناورترین استان کشور خواهد بود.
