رزمایشها در منظومه دفاعی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران صرفاً به معنای نمایش تجهیزات، توانمندیهای نظامی و آمادگیهای سختافزاری نیستند، بلکه میتوانند عرصهای برای سنجش میزان آمادگی نیروها، تقویت انسجام سازمانی و اجتماعی، ارتقای مهارتهای میدانی، افزایش هماهنگی میان نیروهای مختلف و نمایش ظرفیتهای مردمی در حفظ امنیت عمومی باشند. در واقع، رزمایش هنگامی میتواند کارکرد مؤثر خود را نشان دهد که میان آموزش و تمرین، آمادگی عملیاتی و نیازهای واقعی جامعه ارتباط برقرار شود. از این منظر، حضور نیروهای مردمی در عرصههای شهری، علاوه بر آنکه ظرفیتهای موجود برای مواجهه با شرایط مختلف را به نمایش میگذارد، میتواند موجب افزایش شناخت متقابل میان نیروهای مسئول امنیت و جامعه نیز شود.
رزمایش جانفدا با توجه به نحوه برگزاری آن در میادین، معابر و پایگاههای شهری، بیش از آنکه صرفاً یک تمرین نظامی کلاسیک تلقی شود، جلوهای از حضور سازمانیافته نیروهای مردمی و بسیجی در عرصه اجتماعی و امنیتی کشور است. ماهیت این رزمایش را باید در پیوند میان آمادگی نیروها، حضور میدانی، حفظ هوشیاری و ارتباط مستقیم با محیط اجتماعی جستوجو کرد. حضور نیروهای بسیجی در سطح محلات و مناطق شهری، این امکان را فراهم میکند که میزان آمادگی، هماهنگی و توان واکنش آنان در شرایط مختلف مورد تمرین و ارزیابی قرار گیرد و در عین حال، جامعه نیز بهصورت ملموس با ظرفیتهای انسانی و سازمانیافته موجود در حوزه امنیت عمومی مواجه شود.
ویژگی برجسته این رزمایش، پیوند میان آمادگی میدانی و حضور اجتماعی است. در چنین الگویی، امنیت تنها مسئولیت یک سازمان یا نهاد خاص تلقی نمیشود، بلکه مشارکت نیروهای مردمی، شناخت محیط، حفظ آمادگی، همکاری اجتماعی و احساس مسئولیت نسبت به محیط پیرامون نیز بخشی از ظرفیت عمومی کشور برای مواجهه با شرایط مختلف به شمار میآید. به همین دلیل، رزمایش جانفدا را میتوان علاوه بر یک برنامه تمرینی، بستری برای تقویت فرهنگ آمادگی و مسئولیتپذیری اجتماعی دانست؛ فرهنگی که در آن نیروهای مردمی خود را بخشی از فرآیند حفظ آرامش و ثبات جامعه میدانند. …
