مخاطرات پنهان ساخت‌وسازهای زیرسطحی؛ از خشک‌شدن چشمه‌علی تا فروریزش‌های تهران

دکتر علی بیت اللهی در گفت‌وگو با ایسنا، ضمن هشدار نسبت به مستحدثات زیرسطحی، تاکید کرد: با توجه به تراکم جمعیتی تهران، مشکلات عدیده زیست محیطی این گستره کوچک، مشخصات مورفولوژیکی، زمین شناختی و هیدروژئولوژیکی پهنه تهران، اجتناب جدی از هرگونه ساخت و سازهای زیر سطحی در پایتخت ضروری است؛ چرا که تجربه نشان می‌دهد در نتیجه فعالیت‌های عمرانی زیر سطحی، آثار و بناهای تاریخی تهران نیز تحت تاثیر قرار می‌گیرد و حوادث بحران‌زا قابل انتظار است.

وی یکی از نمونه‌های این آثار تخریبی را خشک شدن «چشمه علی» دانست که در نتیجه احداث خط و ایستگاه مترو در زیر زمین تهران رخ داده است و افزود: یکی از فاخرترین آثار تاریخی کشور ایران بدون شک چشمه علی یا به نام قدیمی آن «سورنا» در شهر ری است که دیرینگی آن به ۸ هزار سال می‌رسد. این میراث ارزشمند که در سال ۱۳۱۳ به شماره ۲۰۲ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است، در مجاورت خود میزبان آثار دیگری از جمله «باروی ری» یا همان «دیوار دفاعی» در زمان جنگ و «کتیبه فتحعلی شاه قاجار» است که البته به صورت جداگانه واجد ارزش شناخته شده و در سال ۱۳۷۸ با شماره ۲۲۸۴ به ثبت رسیده است.

بیت‌اللهی خاطر نشان کرد: خشک شدن چشمه علی با احداث خط ۶ مترو و ایستگاه ۱-A۶ آن در غرب میدان صفائیه و شمال کارخانه قدیمی سیمان تهران مرتبط است. احتمال بالا می‌رود که «رگاب» عبوری از میان لایه‌های ارتفاعی «بی‌بی شهر بانو» و منتهی به مظهر چشمه علی با احداث خط و ایستگاه مترو قطع و منجر به خشکی کامل چشمه علی شهر ری شده است.

عضو هیات علمی مرکز تحقیقات راه،‌ مسکن و شهرسازی، «قطع شدگی قنات‌ها و رگاب‌ها» در نتیجه احداث بناها در زیر زمین تهران را نمونه دیگری از این آثار تخریبی نام برد و یادآور شد: در محدوده مرکزی تهران، به دلیل پوشش ساختمانی حتی در دهه‌های ۳۰ و ۴۰ شمسی که سری عکس‌های هوایی گرفته شده در آن ایام برای تشخیص میله و رشته قنوات مورد استفاده قرار گرفته، این عوارض قابل شناسایی نبوده است، اما گودبرداری‌های نواحی مرکزی و وجود مظهر قنات و رشته قنات‌های قدیمی شناسایی شده میدانی، نشان می‌دهد که زیر ساختگاه تهران پوشیده از رشته قنات‌های با امتداد شمال به جنوب و به ویژه به سمت محدوده ری و جنوب آن است. …