تاریخ پرفراز و نشیب ایران، همواره شاهد حضور بیادعای گروههای جهادی در لحظات سخت بوده است. از سیلابهای ویرانگر تا زلزلههای مهیب و فشارهای سنگین دوران جنگ. در گذشته، حضور جهادگران بیشتر واکنشی بود به حوادث. واکنشهایی شتابزده و گاهی کوتاه. اما امروز، الگوهای خدمت تغییر کرده است. گروههای جهادی اکنون از آن شتابزدگی اولیه فاصله گرفته و به سمت تخصصمحوری گام برداشتهاند. آنها دیگر فقط به دنبال حضور نیستند و با یک برنامهریزی درست، اصلاح زیرساختی را دنبال میکنند. مدل جدید خدمت، نگاه صفر تا صد به یک منطقه است. جایی که جهادگران با مطالعات دقیق و برنامهریزیهای بلندمدت، در اردوهای متوالی، نه تنها زخمهای آنی را التیام میبخشند، بلکه درپی حل ریشهای مشکلات هستند. این تغییر استراتژیک، از کمکرسانی مقطعی به توسعه پایدار، اکنون به الگوی اصلی جوانان مؤمن انقلابی در مسیر پیشرفت ایران تبدیل شده است.
مسجد، کانون پرورش روحهای بلند
وقتی به خراسانجنوبی سفر میکنید، در میان گردوغبار جادههای کویری و گرمای سوزان خورشید، هنوز هم چراغهایی روشن است که امید را زنده نگهمیدارد. این چراغها، همان مساجدی هستند که به کانون جوشش نیروهای جهادی بدل شدهاند. حجتالاسلام مجید یوسفی که تمام جوانی خود را در این مسیر وقف کرده است، از این خاستگاه چنین میگوید: «من کار جهادی را از مسجد الحسین (ع) بیرجند شروع کردم. حقیقت این است که کار و فعالیت در مسجد، نقش بسیار کلیدی و تعیینکنندهای در شکلگیری شخصیت من داشت. آن فضا، بستری بود که نگاه مرا به جهان تغییر داد.»
او که خود از طلاب سطح دو حوزه علمیه سفیران هدایت (مدرسه معصومیه) بیرجند است، با نگاهی به گذشته میافزاید: «این مسجد بود که مرا جذب تحصیل در علوم دینی کرد. مسجد الحسین (ع) بیرجند برای من صرفاً یک ساختمان نبود؛ یک مدرسه زندگی بود که امروز نیز بسیار ثمربخش و موفق عمل میکند.»
برای حاج آقایوسفی، جهاد از محله آغاز شد. او متولد دهه ۶۰ است، نسلی که با آرمانخواهی عجین شده است. او تعریف میکند که چگونه از همان ابتدای جوانی، با فعالیتهای داوطلبانه انس گرفت: «ابتدا فعالیتها در سطح محله خودمان بود؛ کارهایی که شاید کوچک به نظر میرسید، اما گامبهگام ما را برای کارهای بزرگتر آماده کرد. بعد از آن بود که دامنه فعالیتها به روستاها و بهویژه روستاهای محروم و مرزی خراسان جنوبی کشیده شد؛ جایی که محرومیت، چهرهای متفاوت از شهرها داشت.»
از آجرهای سازندگی تا نذرهای فرهنگی
فعالیت جهادی یک دوقطبی مقدس است که فرهنگ و عمران، این دو قطب را تشکیل میدهند. حجتالاسلام یوسفی معتقد است که بدون پیوند این دو، کار ناقص است. این جهادگر فعال میگوید: «کار جهادی را به دو بخش فرهنگی و عمرانی تقسیم کردیم و تلاش کردیم این دو را توأمان پیش ببریم. به عنوان مثال، در اردوها به یاد دارم که زمان نماز ظهر یا مغرب و عشا را به فعالیتهای فرهنگی و تبلیغی اختصاص میدادیم و در سایر ساعات روز، عملاً آستین بالا میزدیم و کار عمرانی را پیگیری میکردیم.»
این روحانی به یکی از خاطرات ماندگار خود در اواسط دهه ۹۰ اشاره میکند که نشاندهنده هوشمندی جهادگران در شناخت نیازهای واقعی مردم است: «خاطرم است که برای اجرای یک برنامه فرهنگی به روستای «خاکک» از توابع درح رفته بودیم. در ظاهر هدفمان فرهنگی بود، اما وقتی به عمق نیاز مردم روستا نگریستیم؛ احساس شد این منطقه بهشدت به زیرساختهای عمرانی نیاز دارد. این شد که تصمیم گرفتیم بمانیم و کار را دنبال کنیم.»
او ادامه میدهد: «ما در آن روستا به صورت مستمر سه سال با اهالی در ارتباط بودیم. این استمرار، مهمترین اصل جهاد واقعی است. خدا را شکر که در این سالها توانستیم با همافزایی همه، همه اهالی روستا را به سفر پیادهروی اربعین اعزام کنیم. این اتفاق، برای من شیرینترین تجربه دوران زندگیام بود.»
نکته قابل توجه در حکایتهای حاج آقا یوسفی، نقش همسر اوست. او با لبخندی که حکایت از احترام و قدردانی دارد، میگوید: «بعد از ازدواج، همسرم نیز همراه من شد. او در کارهای جهادی کنارم بود و حضورش در اردوها، نه تنها باری از دوش من برمیداشت، بلکه برای همه انگیزه بود. ایشان برای بانوان روستا برنامههای فرهنگی و مشاورههای تخصصی داشتند و قلم بسیار خوبی که در نویسندگی دارند، باعث شد تا رویدادهای این اردوها ثبت شود.»
این روحانی جهادگر در بخش دیگری از صحبتهایش به اهمیت تبیین دستاوردها اشاره میکند: «یکی از کارهای فرهنگی که همیشه بر آن تأکید داشتم، بحث تبیین دستاوردهای انقلاب اسلامی بود. مکرراً میدیدم که بزرگان روستاهای مختلف میگفتند قبل از انقلاب، هیچکس سراغی از روستاهای جنوب خراسان نمیگرفت. این تبیین حقیقت، امید را در دل مردم زنده نگه میداشت.»
روایت تداوم از دوران کرونا تا آبادانی
جهاد، تعطیلیبردار نیست. این جمله، شعار جهادگرانی است که در بحرانهای بزرگ، خود را ثابت کردهاند. حجتالاسلام یوسفی روزهای کرونا را فراموش نمیکند: «آن ایام، یکی از پرکارترین روزهای گروههای جهادی بود. درحالی که دنیا در ترس فرو رفته بود، ما کارگاه تولید ماسک را راه انداختیم و توانستیم بین ۳۰ تا ۴۰هزار ماسک تولید کنیم و علاوه بر آن، سفرههای غذای نذری را در میان آسیبدیدگان گستراندیم.»
وی که هماکنون امام جماعت مسجد مولیالموحدین (ع) است، درباره فعالیتهای کنونی خود میگوید: «کارهای جهادی ما همچنان ادامه دارد، اما شکل آن متناسب با نیاز شهر تغییر کرده است. حالا تمرکز ما بیشتر بر کارهای فرهنگی و حمایتی در داخل شهر است؛ سرکشی به خانوادههای نیازمند، دلجویی از خانوادههای شهدا و ارائه مشاورههای خانواده. ما باور داریم که جهاد در شهر، شاید از جهاد در روستا سختتر باشد، چراکه گرههای ذهنی و روانی، پیچیدهتر از گرههای فیزیکی هستند.»
این جهادگر به برنامه تبلیغی آخر هفتهها اشاره میکند که یک نمونه عالی از ساختاردهی جهادی است: «ما برنامه آخر هفتهها را داریم که حدود ۳۰نفر به صورت داوطلبانه به روستاها میروند و اقدامات متعددی را در زمینههای مختلف انجام میدهند. باور من بر این است که اگر میخواهیم گرههای فرهنگی یک روستا را حل کنیم، باید کار تخصصی و علمی انجام دهیم و بعد به صورت مستمر آن را پیگیری کنیم. کار جهادی، دیربازده است؛ باید صبر داشت و ایمان داشت که بذر کاشته شده، روزی ثمر خواهد داد.»
حجتالاسلام یوسفی با نگاهی به آینده میافزاید: «هدف ما این است که هر روستا یا هر محلهای که وارد آن میشویم، وقتی خارج میشویم، تغییری ملموس ایجاد شده باشد. ارتباط ما با مردم پس از اتمام اردو قطع نمیشود. آنها در زمینههای مشاوره خانواده، ازدواج و حتی مسائل اقتصادی با ما تماس میگیرند و ما نیز در حد مقدورات، کنارشان هستیم. این همان «خدمت بیپایان» است که آرزوی ماست.»
گزارش نوشتن از جهادگران، حکایت از یک شخص نیست، بلکه تصویری است از هزاران جوان این سرزمین که با خلوص نیت، آستین همت بالا زدهاند. وقتی از جهادگر صحبت میکنیم، از انسانی حرف میزنیم که مرزهای جغرافیایی و محدودیتهای شخصی را شکسته است تا ثابت کند هنوز هم عشق به خدمت، زنده است.
در سالهای اخیر، تجربه گروههای جهادی نشان داده است که محرومیتزدایی تنها با حضور مقطعی و توزیع کمکهای فوری به نتیجه پایدار نمیرسد. آنچه یک حرکت جهادی را اثرگذار میکند، شناخت دقیق مسئله، اعتمادسازی با مردم و پیگیری مرحلهبهمرحله نیازهای هر منطقه است. جهادگران وقتی وارد یک روستا میشوند، فقط ناظر کمبودها نیستند؛ پای صحبت اهالی مینشینند، ظرفیتهای محلی را شناسایی میکنند و تلاش دارند مردم همان منطقه را در مسیر حل مشکلات مشارکت دهند. این نگاه، خدمترسانی را از یک اقدام یکطرفه به یک فرایند اجتماعی و امیدآفرین تبدیل میکند.
در چنین الگویی، مسجد، مدرسه، خانواده، جوانان و معتمدان محلی هرکدام بخشی از شبکه حل مسئله میشوند. جهادگر تنها کسی نیست که بیاید و برود. او حلقه اتصال مردم با ظرفیتهای خیرخواهانه، تخصصی و حمایتی است. همین ارتباط انسانی است که پس از پایان اردو نیز ادامه پیدا میکند و بسیاری از خانوادهها، برای مشورت در زمینه تحصیل فرزندان، ازدواج، اشتغال یا مشکلات خانوادگی دوباره به جهادگران مراجعه میکنند. از این منظر، کار جهادی بیش از آنکه یک مأموریت کوتاهمدت باشد، نوعی تعهد اخلاقی و اجتماعی است؛ تعهدی که آرام، بیصدا و بیادعا، چراغ امید را در دورترین نقاط کشور روشن نگه میدارد.
