[روزبه کردونی] آنچه از ایران می‌ماند

با این‌ همه، فیلم را نباید خودِ واقعیت پنداشت. هر فیلمساز قابش را انتخاب می‌کند؛ چیزی را پیش چشم می‌آورد و چیزهایی را بیرون قاب نگه می‌دارد. اهمیت «باد جن» هم در این نیست که جانشین همه واقعیت جنوب شده باشد. اهمیتش در این است که پنجره‌ای باز کرده است: پنجره‌ای به بخشی از ایران که می‌توان آن را دید، درباره‌اش پرسید و روایت‌های دیگری در کنار آن نشاند. از همین‌جا می‌توان به معنای سیاست خاطره نزدیک شد.

امروز، ۲۷ اکتبر، روز جهانی میراث سمعی‌وبصری است؛ روزی برای توجه به فیلم‌ها، عکس‌ها و صداهایی که از زندگی ما باقی می‌مانند. این‌ها اشیای خاموش نیستند. گاه یک صدای ضبط‌شده، از ده‌ها صفحه گزارش دقیق‌تر نشان می‌دهد که مردم چگونه حرف می‌زدند، چه می‌خواندند، از چه رنج می‌بردند یا به چه چیز امید می‌بستند. اما همین میراث، بسیار آسیب‌پذیر است. فیلم فرسوده می‌شود، نوار صدا کیفیتش را از دست می‌دهد و فایل دیجیتال، با عوض‌شدن فناوری، ممکن است بی‌آنکه کسی متوجه شود از دسترس بیرون برود. آنچه از میان می‌رود، فقط یک حلقه فیلم یا یک نوار صوتی نیست؛ بخشی از راهِ شناخت گذشته است.

سیاست خاطره، به معنای تحمیل یک روایت رسمی از گذشته نیست. سیاست خاطره یعنی جامعه بداند چه چیزهایی را باید ثبت کند، چگونه آن‌ها را سالم نگه دارد و چطور امکان دیدن و شنیدنشان را برای دیگران فراهم کند. در این میان، انتخاب‌ها مهم‌اند: چه کسی در آرشیو حضور دارد؟ صدای کدام شهر، روستا، گویش یا نسل ثبت شده است؟ و چه تجربه‌ای، بی‌آنکه شنیده شود، به فراموشی سپرده می‌شود؟ حافظه عمومی، حاصل همین انتخاب‌هاست.

ایران، از دیرباز، تجربه … …