آن طور که متخصصان میگویند افت فشار خون، کمآبی بدن، بعضی داروها، اضطراب و حتی خستگی میتوانند باعث احساس سرگیجه شوند. از سوی دیگر، بعضی سرگیجهها میتوانند نشانه وجود مشکلات مغزی و عصبی باشند. دکتر احسان شریفیپور، متخصص مغز و اعصاب و دبیر انجمن سکته مغزی ایران به همشهری میگوید: «سرگیجه، یکی از شایعترین تظاهرات بیماریهای مغز و اعصاب است و خیلی از بیماران با علامت سرگیجه به پزشک مراجعه میکنند.»
شریفیپور میگوید: «البته اسم هر احساسی را نمیتوان گذاشت سرگیجه؛ بعضی سرگیجهها میتوانند نشاندهنده سکته مغزی، تومور مغزی و حتی اماس باشند اما در بعضی سرگیجهها ممکن است عفونت گوش ایجاد شده باشد یا مایع گوش میانی تکان خورده باشد که اینها سرگیجههای خطرناک و نگرانکنندهای نیستند.»
این متخصص مغز و اعصاب درباره انواع سرگیجهها بیشتر توضیح میدهد: «هر احساسی سرگیجه نیست. سرگیجه واقعی به معنای احساس دَوَران محیط یا دَوَران خود فرد است؛ یعنی فرد احساس میکند محیط اطرافش در حال چرخیدن است یا خودش دارد در محیط میچرخد. این تعریف واقعی سرگیجه است. بعضی حالتها هم هستند که سرگیجه نیستند و در اصطلاح پزشکی «شبهسرگیجه» یا در اصطلاح پزشکی Dizzinessنامیده میشوند. مثلا فرد از جای خودش بلند میشود و برای لحظهای چشمهایش سیاهی میرود. این حالت معمولاً به دلیل اختلالات گردش خون اتفاق میافتد؛ یعنی در یک لحظه خون کافی به مغز نمیرسد.» بعضی سرگیجهها از سکته و اماس خبر میدهند
سرگیجه به دو نوع محیطی و مرکزی تقسیم میشود؛ سرگیجه محیطی ناشی از اختلال در گوش داخلی و سرگیجه مرکزی ناشی از اختلال در مغز و سیستم عصبی مرکزی است. دکتر شریفیپور میگوید: «ما باید افتراق دهیم که آیا سرگیجه ما محیطی است یا مرکزی.» این متخصص مغز و اعصاب میگوید: «سرگیجههای محیطی معمولاً خطرناک نیستند و اگر درمان مناسب انجام شود، زود برطرف میشوند. اما سرگیجههای مرکزی اهمیت دارند. چون میتوانند نشاندهنده یک بیماری مهم در سیستم مغز و نخاع باشند. مثلا سرگیجه مرکزی میتواند نشاندهنده بروز سکته مغزی، تومور مغزی و حتی اماس باشد. درمقابل، در سرگیجههای محیطی ممکن است عفونت گوش ایجاد شده باشد، اختلالاتی در گوش میانی اتفاق افتاده باشد یا اصطلاحاً گفته شود که مایع گوش میانی تکان خورده است که خطری ندارد.»
اما چطور میتوان تفاوت این دو نوع سرگیجه را تشخیص داد؟ دکتر شریفیپور میگوید: «فردی که دچار سرگیجههای مکرر و تکرارشونده یا سرگیجهای است که برای مدتی ادامه دارد، باید حتما به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کند. همچنین فردی که سرگیجهاش با علائم نورولوژیک همراه باشد، مثلا ضعف بدن، تاری دید، اختلال در راه رفتن، اختلال تکلم یا اختلال بلع داشته باشد یا تعادلش کاهش پیدا کرده باشد، باید مراجعه کند تا از نظر سرگیجههای مرکزی بررسی شود.»
این متخصص مغز اضافه میکند: «درمقابل، اگر سرگیجه همراه با گوشدرد باشد، کوتاهمدت باشد یا با اختلالات نورولوژیک (مشکلات یا علائمی که به مغز، نخاع و اعصاب مربوط میشوند) همراه نباشد، احتمالاً محیطی است و منشأ مرکزی ندارد. این موارد معمولاً با یک درمان علامتی کوتاهمدت برطرف میشوند.» شریفیپور تاکید میکند که «به طور کلی باید به سرگیجه اهمیت داد و آن را ندیده نگرفت.» دلیل این سرگیجه فقط کمآبی بدن است
سرگیجهای که در گرما به فرد دست میدهد، از چه نوع سرگیجهای است؟ آیا ممکن است کم آب نوشیدن هم باعث سرگیجه شود؟ و آیا این حالت خطرناک است؟ شریفیپور پاسخ میدهد: «این حالت همان لایتهددنس» (Lightheadedness) یا «دیزینس (Dizziness) یا همان شبهسرگیجهای است که به آن سبکی سر هم میگویند. وقتی گردش خون ناکافی باشد، مثلا فرد در معرض گرما قرار گرفته و مایعات بدنش کاهش پیدا کرده است، طبیعتاً فشار خون افت میکند و وقتی فرد مثلاً حرکت میکند، خون کافی به سر نمیرسد و احساس سرگیجهمانندی به او دست میدهد. این حالت شبهسرگیجه است و خطرناک نیست، اما اهمیت دارد. چون نشانه کمآبی بدن است و باید سریع اصلاح شود.»
این متخصص مغز و اعصاب میگوید: «اگر کمآبی بدن جبران و اصلاح نشود، شدت آن میتواند افزایش پیدا کند و با افت فشار خون و اختلال در خونرسانی به مغز، به صدمات مغزی منجر شود.»
بیشتر بخوانید؛ ۱۱ عامل بروز سکته مغزی را بشناسید شکستن قولنج گردن چطور باعث سکته مغزی میشود؟! این جملهها را درباره خودتان نگویید؛ حتی به شوخی! | مغزتان باور میکند ارتباط سرگیجه و سکته مغزی!
شریفیپور در ادامه به ارتباط سرگیجه و بروز سکته مغزی هم اشاره میکند و توضیح میدهد: «یکی از پنج علامت اولیهای که میتواند نشاندهنده سکته مغزی باشد، سرگیجه به همراه اختلال تعادل است. یعنی فردی که به صورت ناگهانی تعادلش کاهش پیدا کرده و همزمان دچار سرگیجه شده، ممکن است یکی از نشانههای اولیه بروز سکته مغزی را داشته باشد.»
به گفته این متخصص مغز و اعصاب، «همراهی سرگیجه با علائم مغزی مثل کاهش بینایی، اختلال بلع، اختلال تکلم یا اختلال در تعادل، ما را به انجام تصویربرداری و بررسیهای بیشتر وامیدارد. معمولا این علائم نشاندهنده این است که فرد ممکن است دچار سکته مغزی شده باشد.»
شریفیپور میگوید: «تأکید میکنم که منظور از این نوع سرگیجه، سرگیجهای است که همراه با اختلال تعادل باشد، نه سرگیجه بهتنهایی. مثلا فرد از جای خود بلند شود و موقع راه رفتن نتواند تعادلش را حفظ کند.»
دبیر انجمن سکته مغزی ایران درباره دلیل سرگیجههای ناشی از سکته مغزی توضح میدهد: «معمولاً سرگیجههایی که در سکته مغزی اتفاق میافتند، به دلیل اختلال در گردش خون خَلفی مغز ایجاد میشوند؛ یعنی ناحیه مخچه و ساقه مغز درگیر میشود.»
این پزشک میگوید: «اگر چنین اتفاقی افتاده باشد، باید درمان فوری انجام شود. کسی که چنین علائمی دارد، نباید مثلاً بگیرد بخوابد. چون این کار باعث میشود زمان طلایی درمان از دست برود. فردِ دارای این علائم باید در زمان طلایی درمان که ۳ تا ۶ ساعت است، به بیمارستان مراجعه کند. در این شرایط، استفاده از داروی حلکننده لخته یا خارج کردن لخته از عروق خونی بزرگ میتواند جان فرد را نجات دهد.» پایین آمدن سن سکته مغزی در ایران
دبیر انجمن سکته مغزی ایران میگوید: «این اتفاق (سرگیجه و سکته مغزی) در جوانان هم ممکن است رخ دهد و فقط مختص سالمندان نیست. به خصوص در جوانانی که دچار ضربه شدهاند یا بیماری زمینهای قلبی یا خونی دارند.»
به گفته این متخصص مغز و اعصاب، «سکته مغزی، سن نمیشناسد و در هر سنی امکان بروز آن وجود دارد. ما از ۲۸ روزگی انتظار بروز سکته مغزی داریم تا سنین خیلی بالا. البته سکته مغزی در سنین بسیار پایین شایع نیست و اوج بروز آن در دهه ۶۰ سالگی به بالا و بهویژه ۷۰ سالگی به بالا است.»
شریفیپور از پایین آمدن سن سکته مغزی در کشور هم خبر میدهد و میگوید: «متأسفانه میانگین سنی بروز سکته مغزی در کشور ما حدود ۱۰ سال پایینتر آمده است. در دنیا میانگین سنی بروز سکته مغزی بالای ۷۰ سال است، اما در کشور ما این میانگین به حدود ۶۰ تا ۷۰ سال رسیده است.» کد خبر 1059912
