حرکت سیاست‌گذاری در تاریکی مطلق - سایت خبری اقتصاد پویا

وقتی آمار از واقعیت عقب می‌ماند

یکی از مهم‌ترین مشکلات در نظام تصمیم‌گیری اقتصادی، فاصله زمانی میان وقوع یک رویداد و ثبت و انتشار آثار آن در آمارهای رسمی است. اقتصاد ممکن است طی چند هفته دستخوش تغییرات جدی شود، اما دستگاه آماری برای جمع‌آوری، پردازش و انتشار اطلاعات به زمان بیشتری نیاز داشته باشد. نتیجه این است که سیاست‌گذار گاهی با تصویری از اقتصاد تصمیم می‌گیرد که متعلق به چند ماه قبل است.در شرایط عادی، این فاصله شاید چندان تعیین‌کننده نباشد، اما در دوره‌های تورمی و بی‌ثباتی اقتصادی اهمیت آن چند برابر می‌شود. وقتی قیمت کالاها، نرخ ارز، هزینه حمل‌ونقل، اجاره مسکن یا هزینه تولید با سرعت بالا تغییر می‌کند، آمارهای دیرهنگام نمی‌توانند به‌تنهایی تصویر دقیقی از وضعیت جاری ارائه دهند.از سوی دیگر، میانگین‌های آماری همیشه تجربه همه مردم را نشان نمی‌دهند. نرخ تورم یک شاخص کلان است، اما سبد مصرفی یک خانوار کم‌درآمد با یک خانوار پردرآمد یکسان نیست. اگر بخش عمده هزینه یک خانوار صرف مسکن، خوراک و حمل‌ونقل شود، افزایش قیمت این گروه‌ها می‌تواند فشار بسیار بیشتری نسبت به نرخ تورم عمومی ایجاد کند.

اقتصاد زیر سایه داده‌های ناقص

داده ناقص فقط به معنای نبود اطلاعات نیست. گاهی اطلاعات وجود دارد، اما میان دستگاه‌های مختلف هماهنگی کافی برای استفاده از آن وجود ندارد. گاهی نیز داده‌ها به‌صورت جزیره‌ای تولید می‌شوند و تصویر واحدی از اقتصاد شکل نمی‌گیرد.برای مثال، بازار کار را در نظر بگیریم. نرخ بیکاری به‌تنهایی نمی‌تواند تمام واقعیت بازار کار را توضیح دهد. فردی که شغل بسیار کم‌ساعتی دارد، فردی که از جست‌وجوی کار ناامید شده و فردی که به دلیل نبود فرصت شغلی مناسب از تخصص خود فاصله گرفته است، ممکن است در یک شاخص ساده به شکل متفاوتی دیده شوند. بنابراین سیاست‌گذاری اشتغال بدون توجه به کیفیت اشتغال، نرخ مشارکت اقتصادی، اشتغال ناقص و تغییرات دستمزدی، تصویری ناقص از بازار کار خواهد داشت.همین مسئله درباره تولید نیز صادق است. افزایش تولید اسمی لزوماً به معنای بهبود واقعی وضعیت بنگاه‌ها نیست. اگر افزایش قیمت نهاده‌ها و محصولات از رشد واقعی تولید بیشتر باشد، اعداد اسمی می‌توانند تصویری مثبت ایجاد کنند، در حالی که بنگاه از نظر واقعی با کاهش ظرفیت یا سودآوری مواجه است.

هزینه تصمیم‌گیری در تاریکی

هر تصمیم اقتصادی هزینه دارد، اما هزینه تصمیم اشتباه ممکن است بسیار بیشتر از هزینه تأخیر در تصمیم‌گیری باشد. اگر دولت بر اساس داده ناقص سیاست حمایتی طراحی کند، ممکن است منابع به گروه‌هایی برسد که آسیب کمتری دیده‌اند و گروه‌های آسیب‌پذیر همچنان بدون حمایت بمانند.در سیاست ارزی نیز کیفیت داده اهمیت زیادی دارد. اگر سیاست‌گذار تصویر دقیقی از نیازهای واقعی واردکنندگان، میزان تقاضای ارز، وضعیت صادرات و زمان بازگشت ارز نداشته باشد، ممکن است منابع محدود ارزی به شکلی تخصیص پیدا کند که بیشترین اثر اقتصادی را ایجاد نکند.در حوزه مسکن، نبود داده دقیق درباره معاملات، اجاره‌بها، خانه‌های خالی، درآمد خانوارها و قدرت خرید مستأجران می‌تواند سیاست‌گذاری را از واقعیت بازار دور کند. ساخت مسکن بدون شناخت دقیق از توان پرداخت خانوار یا کنترل قیمت‌ها بدون شناخت عوامل اصلی افزایش هزینه، هر دو می‌توانند نتیجه‌ای کمتر از انتظار داشته باشند.در نظام بانکی نیز داده‌های ناقص درباره کیفیت دارایی‌ها، بدهی‌ها، مطالبات غیرجاری و وضعیت واقعی بنگاه‌های دریافت‌کننده تسهیلات، ریسک تصمیم‌های اعتباری را افزایش می‌دهد. زمانی که آمار دیر منتشر شود یا اطلاعات کامل در دسترس نباشد، ممکن است مشکل زمانی دیده شودکه از مرحله قابل مدیریت عبور کرده باشد.از همین رو، کیفیت آمار یک موضوع صرفاً فنی یا دانشگاهی نیست؛ مستقیماً با هزینه اداره اقتصاد ارتباط دارد. هرچه داده دقیق‌تر و سریع‌تر در اختیار سیاست‌گذار قرار گیرد، احتمال هدف‌گیری درست سیاست‌ها بیشتر خواهد شد. عددسازی؛ خطری بزرگ‌تر از کمبود آماریکی از حساس‌ترین مسائل، تفاوت میان «کمبود آمار» و «آمار نامعتبر» است. اگر داده‌ای وجود نداشته باشد، سیاست‌گذار می‌داند که با خلأ اطلاعاتی مواجه است و می‌تواند تصمیم خود را با احتیاط بیشتری اتخاذ کند. اما اگر داده‌ای ناقص به‌عنوان تصویری کامل از اقتصاد ارائه شود، امکان خطای تحلیلی بسیار بیشتر است.اعتماد عمومی نیز در همین نقطه اهمیت پیدا می‌کند. شهروندان اعداد اقتصادی را با تجربه روزمره خود مقایسه می‌کنند. وقتی خانوار افزایش قابل توجه هزینه‌های زندگی را احساس می‌کند اما شاخص‌های رسمی تصویر متفاوتی ارائه می‌دهند، ممکن است به جای توجه به توضیح روش‌شناختی تفاوت‌ها، اصل آمار را زیر سؤال ببرد.این شکاف اعتماد می‌تواند هزینه اقتصادی داشته باشد. فعال اقتصادی که به آمار رسمی اعتماد ندارد، تصمیم‌های خود را بر اساس شایعات، تجربه محدود شخصی یا داده‌های غیررسمی اتخاذ می‌کند. در چنین محیطی، انتظارات تورمی نیز می‌تواند سریع‌تر از واقعیت‌های اقتصادی تغییر کند.

اقتصاد آینده به آمار لحظه‌ای‌تر نیاز دارد

اقتصاد مدرن دیگر نمی‌تواند تنها به آمارهای سنتی و با فاصله زمانی طولانی متکی باشد. اطلاعات تراکنش‌های اقتصادی، داده‌های حمل‌ونقل، مصرف انرژی، تجارت خارجی، پرداخت‌های الکترونیکی، اطلاعات بازار مسکن و بسیاری از داده‌های جدید می‌توانند تصویری سریع‌تر از تغییرات اقتصاد ارائه دهند.البته استفاده از این داده‌ها نیازمند رعایت حریم خصوصی، استانداردسازی، امنیت اطلاعات و ایجاد سازوکارهای روشن برای دسترسی دستگاه‌های سیاست‌گذار است. هدف، تبدیل اطلاعات شخصی افراد به ابزار نظارت نیست؛ هدف آن است که داده‌های تجمیعی و ناشناس بتوانند تغییرات اقتصاد را سریع‌تر آشکار کنند.در چنین مدلی، آمار رسمی همچنان جایگاه خود را حفظ می‌کند، اما با داده‌های مکمل و شاخص‌های کوتاه‌مدت همراه می‌شود. این ترکیب می‌تواند به سیاست‌گذار اجازه دهد پیش از آنکه یک بحران به مرحله شدید برسد، نشانه‌های اولیه آن را شناسایی کند.اقتصاد بدون آمار دقیق، الزاماً اقتصادی بدون تصمیم نیست؛ اما اقتصادی است که در آن تصمیم‌ها با ریسک بیشتری گرفته می‌شوند. هرچه فاصله میان واقعیت و داده بیشتر شود، احتمال خطای سیاست‌گذاری نیز افزایش پیدا می‌کند. از سوی دیگر، آمار دقیق به‌تنهایی تضمین‌کننده سیاست درست نیست؛ تحلیل صحیح، استقلال نهاد آماری، دسترسی به داده و توانایی تبدیل اطلاعات به سیاست نیز ضروری است. مسئله اصلی این نیست که دقیقاً چه درصدی از تصمیم‌های اقتصادی بر پایه داده‌های ناقص گرفته می‌شود؛ زیرا برای چنین نسبتی باید یک مطالعه جامع درباره تمام تصمیم‌های اقتصادی دستگاه‌های مختلف انجام شود. پرسش مهم‌تر این است که چه مقدار از هزینه‌های سیاست‌گذاری ناشی از تصمیم‌هایی است که با اطلاعات ناکافی، دیرهنگام یا غیرقابل مقایسه اتخاذ شده‌اند . پپاسخ به این پرسش می‌تواند مسیر اصلاح حکمرانی اقتصادی را روشن کند. اگر اقتصاد قرار است از تصمیم‌های واکنشی به سیاست‌گذاری پیش‌نگر حرکت کند، نخستین شرط آن ساختن یک نظام آماری سریع، شفاف، قابل اعتماد و قابل سنجش است. در غیر این صورت، حتی بهترین سیاست‌ها نیز ممکن است با اطلاعاتی اجرا شوند که تصویری از اقتصاد دیروز ارائه می‌کنند، نه اقتصادی که مردم و بنگاه‌ها همین امروز با آن زندگی می‌کنند.