جفری ساکس، در گفتوگویی درباره اعلام تحریمهای جدید آمریکا علیه ایران گفت که انتظار ندارد این سیاست دستاورد قابلتوجهی برای واشنگتن داشته باشد.
ساکس که از چهرههای برجسته اقتصاد توسعه و سیاستگذاری جهانی است، در واکنش به اعلام دور تازه فشارهای اقتصادی علیه ایران گفت: «آنها دستاورد چندانی نخواهند داشت. دستکم ۱۰ سال است که تلاش میکنند ایران را به زانو درآورند. سال گذشته نیز سیاست فشار حداکثری علیه ایران را داشتند و اکنون از "روز پیروزی اقتصادی" صحبت میکنند.»
او با اشاره به واکنشها به مقالهای از اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا در فایننشالتایمز افزود که بسیاری از مخاطبان حتی این سیاست را جدی نگرفته و وزیر خزانهداری آمریکا را مورد تمسخر قرار دادهاند.
آمریکا جهان را اداره نمیکند
این اقتصاددان آمریکایی ادامه داد: «آمریکا جهان را اداره نمیکند. تعیین نخواهد کرد چه کسی با ایران تجارت کند و قادر نخواهد بود تعاملات ایران با چین، روسیه یا بسیاری از کشورهای دیگر را متوقف کند.»
ساکس در ادامه گفت آنچه در عمل وجود دارد، محاصره فیزیکی تنگه هرمز است و مدعی شد آمریکا در حال مسدود کردن این آبراه است؛ اما تصریح کرد که این اقدام «آسیب بزرگی به اقتصاد جهانی وارد خواهد کرد.»
وی افزود: «آمریکا همچنان حمایت بینالمللی خود را از دست خواهد داد. دیگر کسی به آمریکا اعتماد ندارد، بهویژه در دوره ترامپ، هرچند این یک روند بلندمدت بوده است. کاری که آمریکا انجام میدهد صرفاً انزوای ایالات متحده را بیشتر خواهد کرد، نه ایران را.»
ساکس که بیش از دو دهه در دانشگاه هاروارد تدریس کرده، در بخش دیگری از این مصاحبه تصمیم ترامپ برای ورود به جنگ با ایران را یک «اشتباه عمیق» توصیف کرد و گفت یکی از دلایل آن، نفوذ لابی تلآویو و دلیل دیگر، ارزیابی نادرست ترامپ از امکان تکرار تجربه ونزوئلا در ایران بوده است.
او گفت: «ترامپ فکر میکرد میتواند در ایران همان کاری را انجام دهد که در ونزوئلا انجام داد؛ یعنی به نوعی از داخل معاملهای شکل بگیرد. این یک محاسبه کاملاً اشتباه و عجیب بود.»
ساکس افزود ترامپ تصور میکرد میتواند تعیین کند چه کسی در ایران حکومت کند و هر کاری که بخواهد انجام دهد؛ تصوری که آمریکا را وارد «یک جنگ عظیم، کاملاً بیفایده و غیرضروری» کرده است.
چین و محدودیتهای اثرگذاری تحریمهای ثانویه
این اقتصاددان آمریکایی درباره امکان اعمال فشار بر بانکهای چینی برای قطع همکاری با ایران نیز گفت چین اجازه نخواهد داد آمریکا شرایط خود را به جهان دیکته کند.
او که بهعنوان مشاور ویژه چند دبیرکل سازمان ملل فعالیت داشته، گفت: «ایران نفت خود را به چین میفروشد. چین با انواع اقدامات خودسرانه دولت ترامپ مواجه بوده، اما پیش از این نشان داده که دست بالا را دارد.»
ساکس هشدار داد اگر واشنگتن بخواهد چین را به دلیل همکاری با ایران تحریم کند، پکن ابزارهای اقتصادی قدرتمندی برای مقابله در اختیار دارد و میتواند برای نمونه صادرات برخی مواد و محصولات حیاتی به آمریکا را محدود کند؛ اقدامی که میتواند بخشهایی از صنایع آمریکا را متوقف کند.
او در توضیح سازوکار تحریمهای ثانویه آمریکا گفت واشنگتن تلاش میکند بانکها و موسسات خارجی را با تهدید قطع دسترسی آنها به تراکنشهای دلاری و نظام تسویه بینبانکی وادار به رعایت تحریمها کند.
با این حال، ساکس تأکید کرد که راههایی برای انجام مبادلات مالی با ایران خارج از نظام بانکی آمریکا وجود دارد و چین نیز در صورت هدف قرار گرفتن میتواند دست به اقدامات متقابل بزند.
او افزود: «نهادها و راههای متعددی برای تسویه معاملات با ایران، روسیه یا دیگر طرفهای تحریمشده وجود دارد که اساساً در برابر تهدیدهای آمریکا آسیبپذیر نیستند.»
نظام جایگزین بهسرعت در حال شکلگیری است
ساکس سپس سیاست خارجی چند دهه اخیر آمریکا را مورد انتقاد قرار داد و گفت دولتهای مختلف این کشور، از جمله دولتهای ترامپ و بایدن، قدرت واشنگتن را برای تحمیل اراده خود به دیگر کشورها بهشدت بیش از اندازه واقعی ارزیابی کردهاند.
او گفت: «آنها بهشدت قدرت آمریکا برای تحمیل اراده خود را بیش از واقع برآورد میکنند، خسارتی را که این رفتار به خود آمریکا وارد میکند دستکم میگیرند و متوجه نیستند که یک نظام جایگزین بهسرعت در حال شکلگیری است.»
به گفته ساکس، کشورهای بیشتری در حال استفاده از سازوکارهای پرداختی غیردلاری هستند و نمیخواهند آمریکا تعیین کند با چه کشوری تجارت کنند یا چگونه مبادلات مالی خود را انجام دهند.
او افزود: «فرض سیاست خارجی آمریکا طی ۳۰ سال گذشته این بوده که آمریکا یک قدرت هژمون بلامنازع است؛ چه در بعد نظامی و چه در بعد مالی. هر دو فرض غلط هستند.»
ساکس همچنین گفت تعداد کشورهایی که آشکارا «زورگویی آمریکا» را رد میکنند، در حال افزایش است و نظامهای پرداخت جایگزینی شکل گرفتهاند که بهطور مشخص برای عبور از سلطه دلار طراحی شدهاند.
وی افزود: «در سطح نظامی نیز آمریکا حتی در برابر ایران هیچ برتری تعیینکنندهای ندارد، چه برسد به چین یا روسیه.»
بسنت بهجای سیاست خارجی، بر اقتصاد نابسامان ایران تمرکز کند
این اقتصاددان آمریکایی در واکنش به اظهارات بسنت درباره شرایط سیاسی ایران نیز بهشدت از وزیر خزانهداری آمریکا انتقاد کرد و گفت او به جای تمرکز بر سیاست داخلی ایران باید به مشکلات اقتصادی خود آمریکا بپردازد.
ساکس گفت: «چرا او نگران کسری بودجه آمریکا، سیاست مالیاتی، زیرساختهای فرسوده، سطح زندگی، هزینههای زندگی و مشکلات اقتصادی این کشور نیست؟ ما واقعاً به یک وزیر خزانهداری نیاز داریم، نه این نمایش مضحک.»
او بسنت را «مجری زور و فشار» توصیف و افزود آمریکا با مشکلات جدی مالی، اقتصادی، اشتغال و زیرساختی روبهروست، اما وزیر خزانهداری به جای پرداختن به آنها درگیر سیاست فشار خارجی شده است.
ساکس در ادامه با بیان اینکه ترامپ صلاحیت ریاست جمهوری آمریکا را ندارد، گفت دولت کنونی آمریکا را شدیداً ناکارآمد توصیف کرد و گفت در اطراف ترامپ «تحلیلگر راهبردی یا متفکر جدی» دیده نمیشود.
به گفته این اقتصاددان، مردم آمریکا آثار این ناکارآمدی را هر روز در فروشگاهها، پمپبنزینها، مراکز درمانی و داروخانهها و همچنین در افزایش هزینههای زندگی احساس میکنند.
او همچنین هشدار داد که بازار سهام آمریکا با ارزشگذاری بسیار بالا و شکلگیری یک «حباب» مواجه است و ممکن است در نهایت همین بازار نیز که یکی از معدود نقاط مثبت مورد استناد دولت محسوب میشود، با مشکل روبهرو شود.
