راوی «یادداشتهای زیرزمینی» انسانی است گرفتار تناقض؛ کسی که هم از دیگران فاصله میگیرد و هم عمیقاً به دیدهشدن و ارتباط با آنها نیاز دارد. او از جامعه، عقلانیت، پیشرفت و حتی از خودش خشمگین است، اما درعینحال نمیتواند از میل به دوست داشته شدن، تأیید شدن و معنا پیدا کردن دست بکشد. همین تضادهاست که باعث میشود خواننده، با وجود فاصله تاریخی و فرهنگی بسیار، گاهی احساس کند با بخشی از ذهن و زندگی خودش روبهرو شده است.
همچنین نویسنده به این پرسش اساسی درباره انسان نزدیک میشود که آیا ما واقعاً آنطور که تصور میکنیم، عقلانی و پیشبینیپذیر هستیم؟ یا بخشی از وجودمان همیشه میل دارد برخلاف عقل و حتی برخلاف مصلحت خودش عمل کند؟
شاید دلیل اینکه هنوز «یادداشتهای زیرزمینی» خریده و خوانده میشود، همین باشد. این کتاب تاریخ مصرف ندارد، چون موضوعش جامعهای خاص نیست؛ موضوعش انسانی است که هنوز، با همه تغییرات جهان، در جستوجوی خویش و درگیر تناقضهای خودش است.
یادداشتهای زیرزمینی برخلاف بسیاری از آثار کلاسیک، صرفاً متعلق به قرن نوزدهم نیست؛ درباره اضطراب، خودآگاهی افراطی، انزوا، تحقیر، خشم و ناتوانی انسان در برقراری ارتباط است؛ مسائلی که در جهان امروز، با وجود شبکههای اجتماعی و ارتباطات گسترده، حتی پررنگتر شدهاند.
راوی کتاب مردی بینام است که خودش را «مرد زیرزمینی» مینامد. او کارمند سابقی است که از جامعه فاصله گرفته و در تنهایی زندگی میکند؛ مردی که از آدمها دل خوشی ندارد، اما همزمان به توجه آنها نیاز دارد. دوست دارد با دیگران ارتباط برقرار کند، … …
