پشت این ظاهرهای مرتب، یک فاجعه در راه است؛ نگاهی به استایل شخصیت‌های هانکه - چی بپوشم

شخصیت‌های فیلم‌های او معمولاً خوش‌پوش به معنای رایج کلمه نیستند. کمتر کسی را در آثار هانکه می‌بینید که لباسش برای جلب توجه طراحی شده باشد. اینجا خبری از فشن به‌عنوان زرق‌وبرق نیست؛ لباس‌ها بخشی از همان دنیای سرد، کنترل‌شده و به‌ظاهر معمولی هانکه‌اند. استایل شخصیت‌های هانکه مرتبند، منطقی به نظر می‌رسند و در نگاه اول چیزی را لو نمی‌دهند. اما کمی دقیق‌تر که نگاه کنید، می‌فهمید زیر این ظاهر مرتب، اتفاقات عجیبی در جریان است.

در دنیای هانکه، «معمولی لباس پوشیدن» خودش یک نشانه است. هانکه استاد ساختن شخصیت‌هایی بوده که از بیرون کاملاً قابل‌قبول به نظر می‌رسند. خانواده‌ای مرفه، یک معلم موسیقی با زندگی منظم، یک زوج روشنفکر پاریسی یا اعضای یک خانواده‌ی بورژوای فرانسوی؛ همه‌چیز در ظاهر درست است. لباس‌ها هم دقیقاً همین نقش را بازی می‌کنند. کت‌وشلوار، پیراهن‌های ساده، لباس‌های خانگی مرتب، رنگ‌های خنثی و سیلوئت‌های محافظه‌کارانه، به ما می‌گویند با آدم‌هایی «عادی» طرفیم.

حتما بخوانید...12 استایل از ونزدیِ مشهور که نشان می‌دهد او عاشق دیوانه‌بازی و لباس‌های عجیب است!۱۰ استایل وینتیج نمادین که در تاریخ مد ماندگار شده‌اند!

اما هانکه بارها نشان داد که عادی بودن، امن بودن نیست. اتفاقاً گاهی مرتب‌ترین خانه‌ها، تمیزترین لباس‌ها و موقرترین آدم‌ها، تاریک‌ترین رازها را پنهان می‌کنند. این تضاد، یکی از مهم‌ترین دلایلی است که استایل شخصیت‌های هانکه را جذاب می‌کند: آن‌ها لباس نمی‌پوشند تا دیده شوند؛ لباس می‌پوشند تا چیزی دیده نشود.«The Piano Teacher»؛ وقتی لباس تبدیل به زره می‌شود

شاید هیچ شخصیت زنی در سینمای هانکه به اندازه‌ی اریکا کوهوت در «معلم پیانو» از طریق لباس‌هایش قابل خواندن نباشد. اریکا با پوشش‌هایی بسته، کلاسیک، رسمی و تا حدی قدیمی ظاهر می‌شود؛ دامن‌ها، کت‌ها، یقه‌های بسته و رنگ‌هایی که انگار عمداً نمی‌خواهند توجهی جلب کنند. ظاهر او شبیه یک دیوار است؛ دیواری که میان خودش و جهان بیرون کشیده.

لباس‌های اریکا نه برای ابراز شخصیت، بلکه برای مهار کردن شخصیت طراحی شده‌اند. هرچه دنیای درونی او آشفته‌تر و سرکوب‌شده‌تر می‌شود، ظاهرش همچنان کنترل‌شده باقی می‌ماند. او حتی در لباس پوشیدن هم اجازه نمی‌دهد چیزی از خودش بیرون بزند و شاید همین، یکی از ترسناک‌ترین ویژگی‌های شخصیت‌های هانکه باشد: فروپاشی همیشه با لباس‌های پاره و ظاهر آشفته شروع نمی‌شود.«Funny Games» و خشونتی که از دل یک ظاهر مرتب بیرون می‌آید

خانواده‌ی «بازی‌های بامزه» در ابتدای فیلم، دقیقاً شبیه تصویری هستند که از یک خانواده‌ی مرفه و موفق انتظار داریم. لباس‌های تمیز، ظاهر مرتب و یک زندگی تابستانی آرام در خانه‌ای خوش‌منظره. هانکه عمداً این تصویر را می‌سازد تا بعدتر آن را ویران کند.

اینجا لباس‌ها بخشی از فریب بزرگ فیلم هستند. ما به ظاهر شخصیت‌ها اعتماد می‌کنیم، چون همه‌چیز «درست» به نظر می‌رسد. اما هانکه از همان ابتدا به ما یادآوری می‌کند که خشونت لازم نیست چهره‌ی هیولایی داشته باشد. گاهی از پشت یک لباس سفید، یک پولوشرت مرتب یا ظاهری کاملاً مؤدبانه وارد خانه می‌شود.

در این فیلم، استایل شخصیت‌ها تقریباً به همان اندازه که دیالوگ‌ها آرامند، آزاردهنده است؛ چون هیچ‌چیز ظاهراً هشداردهنده نیست.«Caché» و لباس‌های طبقه‌ای که چیزی برای پنهان کردن دارد

در «پنهان‌شده»، با یکی از آشناترین جهان‌های هانکه روبه‌رو هستیم: طبقه‌ی متوسط مرفه، خانه‌ای شیک، کتاب، تلویزیون، هنر و لباس‌هایی که کاملاً با این سبک زندگی هماهنگند. اما «پنهان‌شده» فیلمی درباره‌ی چیزهایی است که نمی‌خواهیم ببینیم.

ظاهر شخصیت‌ها در این فیلم، درست مثل خانه‌شان، مرتب و کنترل‌شده است. لباس‌ها فریاد نمی‌زنند؛ شخصیت‌ها هم نه. همه‌چیز در سکوت پیش می‌رود. با این حال، زیر این سطح آرام، گذشته، گناه و خشونتی پنهان شده که مدام راهی برای بیرون آمدن پیدا می‌کند. اینجا استایل، بخشی از همان امنیت ظاهری است که هانکه عاشق خراب کردنش بود.از «Amour» تا «Happy End»؛ لباس‌هایی برای آدم‌هایی که هنوز نقش بازی می‌کنند

در «عشق»، لباس‌ها به‌شدت واقعی هستند؛ ساده، روزمره و بی‌ادعا. خبری از زیباتر کردن پیری یا ساختن یک تصویر رمانتیک از عشق نیست. هانکه اجازه می‌دهد لباس‌ها هم مثل بدن شخصیت‌ها پیر شوند، تکرار شوند و بخشی از زندگی واقعی باشند.

اما در «پایان خوش»، دوباره به جهان بورژوازی برمی‌گردیم؛ خانواده‌ای ثروتمند که ظاهر مرتب و زندگی لوکسش نمی‌تواند فروپاشی اخلاقی و عاطفی درونش را پنهان کند و شاید این همان تصویری باشد که در بسیاری از فیلم‌های هانکه تکرار می‌شود: آدم‌ها لباس مناسب موقعیت را پوشیده‌اند، اما خود موقعیت از درون در حال فروپاشی است.

هانکه به ما یاد داد لباس‌ها همیشه درباره مد نیستند

میشائیل هانکه هرگز فیلمساز «فشن‌محور» نبود و شاید به همین دلیل، نگاه کردن به استایل شخصیت‌هایش امروز جذاب‌تر است. او لباس را از دنیای نمایش جدا می‌کرد و به زندگی روزمره برمی‌گرداند؛ جایی که یک پیراهن ساده می‌تواند نشانه‌ی طبقه‌ی اجتماعی باشد، یک لباس رسمی می‌تواند نقش زره را بازی کند و ظاهر مرتب یک خانواده، درست مثل دکور خانه‌شان، چیزی باشد که برای پنهان کردن واقعیت ساخته شده است.

با بازنشستگی هانکه، سینما یکی از بی‌رحم‌ترین ناظرانش را از دست می‌دهد؛ فیلمسازی که تماشاگر را به جای دادن جواب‌های آماده، مجبور می‌کرد دقیق‌تر نگاه کند. شاید وقت خداحافظی با او، بد نباشد یک‌بار دیگر فیلم‌هایش را ببینیم؛ این‌بار نه فقط برای سکوت‌های طولانی، خشونت‌های ناگهانی و شخصیت‌های آزاردهنده‌شان. این‌بار به لباس‌ها نگاه کنیم. چون در سینمای هانکه، حتی یک ظاهر کاملاً معمولی هم ممکن است چیزی برای پنهان کردن داشته باشد.